Banner News: Mannalon ti tabako, napaay iti Tripartite Conference | Tawid News Magazine - Weekly Ilocos News 📰

Mannalon ti tabako, napaay iti Tripartite Conference

QUEZON CITY — Iti uneg ti nasurok 40 a tawen a panagmula ti tabako, awan pay ti tiempo a saan a nakautang ni Regino Cacuyong. Maysa isuna kadagiti mannalon ti Ilocos Norte nga agtultuloy iti panagmula ti tabako a Virginia iti laksid ti adu a parikut iti industria.

“Nagastos ken narikut met ti agpatanor ti tabako ngem isu lang met ti maimula nga adda dagiti sidadaan nga agpautang ken gumatang,” kinunana.

Segun kenkuana, iti las-ud ti innem a bulan a panangtaripato inggana mailako ti tabako, adda laeng P10,000 a mapastrekna.

“Saan pay a nairaman iti gastos diay bannog ti pamiliak. Bayat nga awan apit, iyut-utangmi met laeng ti panginaldaw-aldaw a kasapulan,” innayonna.

Awan ti nagdumaan ti sasaaden ni Perlita Farro ti La Union. Gapu ta nagastos ken natrabaho ti Virginia, sinukatanna ti mulana iti Native. Ngem awan unay ti nagbaliw, kunana a kas kenni Manong Regino, iti nasurok 40 a tawen, mabilangna iti ima ti panawen a saan isuna a nakautang kalpasan ti panaglako ti tabako.

“Saan ko pay nabayadan diay utangko idi napalabas a panagtatabako, umutangak manen tapno adda mausarko itatta a tawen,” kunana.

Ni Manong Regino ken Manang Perlita ket paset ti delegasion ti Solidarity of Peasants Against Exploitation (Stop Exploitation) a napan iti Tobacco Tripartite Consultative Conference (TTCC) a naangay idi Setiembre 25 idiay Quezon City. Panggep ti nasao nga aktibidad a pagkaykaysaen dagiti mannalon ken dagiti aggatgatang ti tabako ti floor price para iti sumaruno a dua a tawen.

Ngem malaksid ti pannakapaay, nakariknada pay ti panangtagibassit ken pannakabastos gapu iti nakabasbassit a gatad nga indatag a nayon dagiti kompania traders.

“Piso lang ti kunada a mainayon para iti amin a klase ken grado, kasla kami met lang agpalpalaman iti maysa a banag a rumbeng lang koma a maipaay kadakami,” kuna ni Manong Regino.

Para met kenni Manang Perlita, mangipakita nga awan panangseryoso dagiti traders iti negosasion ti panangipatulodda kadagiti mangibagi a saan met makaited ti depenido a sungbat iti kiddawda.

Saan a tumutop iti gastos

Segun kenni National Federation of Tobacco Farmers Association and Cooperatives (NAFTAC) president Bernard Vicente, nagpatinggada iti P5.00 para iti Virginia ken Batek (Native), ken P7.00 para iti Burley ngem saan latta a pinatgan dagiti representative ti traders.

“Kunada a saanda kano makapag-commit ta masapulda pay ikonsulta kadagiti managersda,” palawagna.

Inpalawagna a no iti benneg ti NAFTAC, naan-anay a naipakitada ti “cost and return analysis” iti produktoda.

“Ket iti biangda [traders], kiniddawmi met nga ipakitada ti cost and return-da iti panaggaramid ti sigarilyo ken eksport [tapno maawatanmi ti takderda] ngem madida met,” kunana.

Innayonna a no saan a maipaay ti naudi a tawarda a nayon ti floor price, “nasasayaat laengen a status quo, makaammon dagiti mannalon no kayatda pay ti agmula.”

Basar iti resulta ti panagadal ti technical working group ti National Tobacco Administration (NTA), ti rumbeng a nayon ti floor price ket P7.00 iti Virginia, P24.00 iti Burley ken P33.00 iti Native. Daytoy ket segun iti agdama a gastos para iti maysa nga ektarya, karaman ti makukuna a 25 porsiento a mark-up kas panangisigurado ti pastrek dagiti mannalon.

“Gapu ta awan ti napagkaykaysaan, kuna ti NTA nga agpaawagdanto manen ti panagsasango tapno kitaen no ania ti mapagsasabatan,” palawag ni Vicente.

Inutil ti NTA

Para met iti Stop Exploitation, malaksid ti panangipakita ti NTA ti panangpabor daytoy kadagiti traders, nalatak pay ti kinainutil ti ahensia iti kalkalpas a negosasion.

“Ti kangrunaan a mandato ti NTA ket protektaran dagiti mannalon, ngem uray ammo daytoy a lugi dagiti mannalon iti ibagbaga a nayon ti traders ket awan latta ti marikna a suporta,” kuna ni Zaldy Alfiler, pangkabuklan a sekretario ti grupo.

Innayonna a dagiti pay opisial ti NTA ti mangkumkumbinsir kadagiti mannalon nga awaten ti kasasaad ti industria ken ti ipapaay ti kompania a nayon.

“Saanna pay maisigurado a dagiti koma adda kabaelanda nga agdesision ti umatendar ti tripartite, dapat no kasta i-default-na isuda ken ikkan dagsen ti effort dagiti mannalon nga immay ditoy babaen ti panangited ti kiddawda,” kinunana.

Segun kenkuana, nababa payen ti P7.00 a dawat ti NAFTAC a mainayon iti floor price ti Virginia. Iti panag-adal ti grupoda, P128 kada kilo ti “rumbeng ken nainkalitegan a kasukat ti gastos, bannog ken sakripisio ti mannalon.”

Ipaay ti usto a suporta

Gapu iti agtultuloy a nababa a presio ti tabako ken umir-irut a regulasion ti industria, kuna ni Vicente a paspasan koma dagiti lokal a gobierno ti panangipaay ti suporta tapno makaannatop dagiti mannalon ti tabako.

“Itedda koma ti umno a suporta manipud ti RA 7171 bayat nga adda pay ti tabako ken maalala a pondo,” kunana.

Segun ti panagsukisok ti Action for Economic Reforms ken American Cancer Society idi 2016, kangrunaan a rason a marigatan dagiti mannalon ti tabako nga agsukat ti mula ket ti agkurkurang a suporta manipud ti gobierno.

Iti met bennegda Alfiler, kangrunaan a nagnumar ti bingay manipud ti excise tax ti tabako ket dagiti politiko ken dinastiya iti rehion.

“Iti kastoy a kasasaad, saanen nga umanay ti proyekto nga inprastraktura, ti kasapulanmi ket konkreto a panakaipangato ti mapastrekmi, kuarta a pagpuunan ken igatang iti kasapulan,” kunana.

Kabayatanna, iti panagsubli ni Manong Regino ken Manang Perlita iti barioda, mapanda kano manen makipatang iti nakautanganda.

“Ibagami manen kaniada nga umutangkami tapno makamula ti tabako ken mabayadan diay udimi pay kaniada,” kunada. ●