sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Mapanta man met agpasiar, ‘pari

UMAYKA, ‘pari, ta agpasiarta man met. Ammok, mailiwanka metten nga agpallailang. Agasem dayta nasuroken a makatawen nga immilet ti lubongtayo. Nagrigat ti rimmuar iti kallabes, aglalo idi damdamo pay laeng ti pandemia.

Malagipmo la ketdi ita dagiti panagpaspasiartayo nga agkakabaddungalan iti kallabes. No saan nga iti mall, kadagiti resorts wenno beach. Agadbentiurtay’ pay idi kadagiti bambantay. Agsapultayo kadagiti kueba a mabalin a serken. Wenno ubbog a pagpalamiisan.

Kalpasan dagitoy, saan a maaw-awan dayta pannangantayo. Maunortay’ sa idi amin a madamagtayo a kabarbaro a panganan—fun-nganan, kuna pay dagiti dadduma nga akinkukua ta pangawisda kadagiti kostumerda.

Ania man nga oras, mabalintayo idi ti rummuar… ti agraragsak… ti agawid iti ania man nga oras a kaykayattayo.

Ngem gapu iti dayta a bayrus nga aw-awaganda iti COVID-19, napilay amin a ragsak, ragragsaktayo. Naingetan ti iruruartayo, ‘pari. Ti panagbiahe la unay tapno agbalin a lokal a turistatayo.

Kasla saantayo a kabaelan idi damo. Ngem naglabas dagiti aldaw, bulan ken timmawen itan. Ne, ket nabaelantayo!

Adda met la gayam panagkaykaysatayo a puli. Sinurottayo dagiti nayulog a sangapagilian a pagalagadan. Nagkaykaysatayo, ‘pari, uray narigat.

Di kad’ bimmaba ti kaso ti COVID-19. Naragsak a damag dayta.

Agingga nga in-inuten a linuktan dagiti lidertayo ti ekonomia. Kasla ‘tay nagballigitayon iti bakal kontra-bayrus.

Nalipatantayon nga adda pay laeng iti aglawlaw ti di makita a kalaban. Saanen a naipangpangag ti kiddaw dagiti medical frontliners. Saantayo koma nga agkampante/agtalek la unay. Suroten latta dagiti makunkuna a health protocols. Ken no di nasisita ti papanan, gesdan ti rummuarummuar.

Ta no saan, mangrugi manen ti pagilian. Ngumato la ketdi manen ti kaso ti COVID-19. Iti ballaag ti Octa Research, nakarkaro ngem idi damo a panagngato dagiti kaso.

Ngem ania ti napaliiwmo, ‘pari?

Kasla napalugodan a balud dagiti kalugarantayo. Iti ilulukay dagiti pagalagadan, dayta, kanigid-kanawan dagiti social gatherings. Saanen a nasurot dagiti basic health protocols. Iti in-inut a panaglukat ti turismo ken ekonomia, nagadu dagiti nagruar a kailiantayo, ‘pari.

Nagbaliwbaliw met dagiti annuroten. Natikawtayo nga umili. Adda ibagbaga ti IATF (Inter-Agency Task Force), adda ibagbaga dagiti lider ti probinsia, adda ibagbaga dagiti amma ken inna ti ili, sa sabalinto pay laeng ti ikankannawagda iti barangay, di kad’ kasla naulawtayon a birabid, ‘pari!

Iti la unay ili wenno barangaytayo, direkta a maapektarantayo iti ibagbaga wenno ar-aramidenda. Ngem nakakadkadlaw ketdi dayta ilulukay dagiti opisialtayo. Makitkitata pay ngarud ida a di sumursurot kadagiti health protocols. Masabsabattayo ida nga awan man laeng ti facemask-da uray mapanda kadagiti pampubliko a lugar.

Ania pay ngay, nagpiesta met dagiti kalugarantayo, ‘pari. Nakapasiar, nakaruar, nakapallailang dagiti rumbeng nga agtalinaed koma laeng kadagiti pagtaenganda. Awanen ti senior citizens kada menor de edad. Addadan kadagiti kalkalsada, kadagiti pagpasiaran, kadagiti pampubliko a lugar.

Nagsubli iti normal dagiti pasamak iti aglawlaw. Saanen a new normal, ‘pari.

Ket ita, pimmudnon, ‘pari, ‘tay ballaag dagiti health professionals. Immadu nga immadu dagiti kaso ti COVID-19! Saanen a gasut laeng iti kada aldaw. Saanen a bumabbaba ngem iti lima ribu kada aldaw. Wen, rinibun, ‘pari!

Ngem no apay a kasla nagginad latta ti panagkuti ti gobierno. Idi damo ti pandemia, awan pay sangapulo dagiti kaso, kanigid-kanawan dagiti naipakat a lockdown iti sibubukel a pagilian.

Ngem ita, saanmo a nadlaw, ‘pari, ti kunkunak a kinaginad dagiti agtuturaytayo? Kasla dida kayat nga ipatungpal dagiti nadumaduma a Community Quarantine. Sinisiimda latta ti taray dagiti pasamak. Uray ribu payen iti inaldaw dagiti baro a kaso!

Nagballaag manen ti Octa Research. No awan pay laeng ti maipatungpal a nasiken nga addang, kas ipakpakita ti ayus ti pasamak, mabalin nga umabot iti 17 000 kano dagiti baro a kaso iti inaldaw apaman nga agngudo ti bulan ti Abril ita a tawen.

Ita ngarud a masursurat daytoy, ‘pari, ket walo ribun ti baro a kaso ita nga aldaw. Saanen a bimmaba iti lima ribu.

Iti baet ti kinapudno nga addan bakuna iti pagilian!

Ngem ania ngarud ket mayuna pay laeng dagiti ipatpategtayo a frontliners. Pagdaksanna, agannanay payen ti grupoda gapu iti kasta unay a panagadu dagiti baro a kaso. Agleppiasen dagiti pasilidad a pakataripatuan dagiti biktima.

Ti nakas-ang, umad-adu manen a medical frontliners, ‘pari, ti kinapet ti bayrus. Kapilitan a ma-isolate-da met. Bumassit a bumassit ti bilangda a mangkita kadagiti kailiantayo a masaksakit.

Health crisis?

Saanko a kayat a panunoten dayta, ‘pari! Nadagsen iti rikna. Ngem addan report dagiti dadduma nga ospital a saandan a mabalin ti agawat kadagiti baro a pasiente. Awanen ti pangipananda kadakuada.

Kitaem laengen iti probinsiatayo, ‘pari. Dimmakkel metten ti bilang dagiti baro a kaso ti COVID-19. Maturtoranen dagiti nakapimpiman a medical frontliners-tayo.

Gapu ta adu unayen ti kaso, ta uray dagiti zero cases nga ili ket addada metten naireport a kasoda, kapilitan a maipan kadagiti district hospitals kadagiti ili dagiti dadduma a biktima. Saanen a kabaelan pay a kargaen ida ti provincial hospital!

Di nakadadanag ngarud ti kasta, ‘pari? Adu a medical frontliners a kalugarantayo ti makapulapol dagiti naipan kadakuada a biktima. Kapulapol met dagitoy dagiti kabbalayda—kabbalay a mabalin a makapulapoltayo met.

Yad-adayo la ti Apo, ‘pari, ngem nalaklakan sa man ita ti pannakaakartayo. Aglalo ket adun a variant ti naduktalan dagiti eksperto. Nalaklaka kano a makaakar dagiti dadduma. Iti maysa a lugar, mabalin kano pay nga adu ti variant ti bayrus dita ti saan pay a naduktalan.

Isu nga adtoy manen dagiti damag a mabalin a mayetnag ti lockdown kadagiti ili wenno nadumaduma a community quarantine. Kinapudnona, iti Kamaynilaan, adda dayta bubble system nga ipatpatungpalda. Baro a nagan ngem kaarngi met laeng daytoy dagiti naipatungpalen iti pagilian.

Naaweng pay dayta circuit breaker system nga ibagbagada. Lockdown met laeng ti pannagna dayta a sistema.

Daytoyen ti bunga ti panagtalektayo la unay, ‘pari! Kinatangken ti ulo. Aglalo ket rimmuar iti surbey a napatpateg ita kadagiti kailiantayo ti isyu iti panggedan wenno ingangato koma ti sueldo. Maikadua ti isyu iti taraon wenno mayap-ap iti boksit. Sumarsaruno laeng ti isyu iti pandemia. Ditoy a makita no apay a kasta laengen ti kinasulpengtayo no maminsan.

Bay-am man pay la ‘ta bayrus-bayrus dita, ti napateg adda maipakan iti pamilia, kasta man, ‘pari.

Sa pay, kas nakunakon, nagbalin a nalukay dagiti lidertayo. Kuna ngarud ni Apong Sabas idi, asidegen ti eleksion. Masapul kano a gumanar dagiti negosiante no kayat (dagiti politikotayo) ti grasia nga ipuruakda ‘ton panagkakampania.

Ngarud, masapul a paluktan dagiti lidertayo ti ekonomia. Masapulda la unay ti ‘ayuda’ a pangar-artiokto manen kadagiti botostayo.

Ket no ditayo latta maadalan, ‘pari, isunto latta nga isu dagiti agturay. Awan ket awanto latta ti nasiken a pagtaktakderanda para iti masakbayan ti pagilian ken masakbayantayo nga umili.

Tapno saan la nga isuda ti maymayat, ‘pari, umayka man met ta inta agpaspasiar, agpalpallailang ken tumabuno kadagiti social gatherings.

Kalpasanna, ania?

Ay, ket intanto, a, ‘pari, makipatpatang kadagiti lokal a lidertayo. Ar-artiokenta met ida iti maipuon ti masungad nga eleksion. No nakasagudta ngay iti bayrus iti napananta?

Dayta ngarud ti kangrunaan a rason, ‘pari, a makipatpatangta kadakuada! Aniakan! Ta numero unoda met a naglabsing kadagiti health protocols iti kallabes!