sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Mapukpukawen ti bileg ti simbaan?

Kolum: Sinursuran

 Ni Jobert M. Pacnis

 

AM-AMMO ti Pilipinas a kas Katoliko a pagilian. Kinapudnona, nupay bassit-usit laeng no maidilig kadagiti dadduma, maikatlo met a kadakkelan iti bilang ti Katoliko nga umilina. Mapan nga 80 porsiento nga agindegna ti Katoliko. Bunga daytoy ti panangsakup kadatayo dagiti Espaniol iti nasurok a tallo a siglo.

Dakkel a dayawtayo a Pilipino dayta.

Ta, wen, iti simbaan nga umad-adaw ti tumunggal maysa kadatayo iti panangigiya iti moral ken politikal nga aspeto ti panagbiagtayo. Isu a kasta la unayen ti bileg ti Simbaan.

Ngem kadagitoy naglabas nga aldaw, madlaw a kasla rimmukop/mapukpukaw dayta a bileg. Adu nga umili ti kasla immadayo iti ikub ti Simbaan gapu kadagiti paspasamak a nakaisungsongan daytoy.

Saantayon a dakamaten ti kaso dagiti tao ti Simbaan a nairaman kadagiti eskandalo. Ti ketdi kitaentayo, ti pannakaipasa ti Reproductive Health bill iti baet ti panangtubngar ti Simbaan. Ipakita kano daytoy,segun ken ni Steven Shirley, awtor ti libro a Guided By God: The Legacy of the Catholic Church in Philippine Politics, ti ikakayakayen ti tao iti Simbaan. Awanen ti bilegna a mangimpluwensia kadagiti kamengna tapno agtitipkelda a manglaban iti maikaniwas nga addang maibatay iti pannursuro ti Simbaan.

Seniales pay daytoy, kuna pay ni Shirley, ti iseserreken ti Pilipinas iti globalisasion. Saanen a mapnek dagiti umili, aglalo dagiti agtutubo, kadagiti maad-adalda iti Simbaan. Silulukaten ti isipda kadagiti baro nga idea nga adda iti ruar. Agtultuloy nga artapan ti politika iti ruar ti bileg ti relihion iti kinataoda.

Saan met ketdi a dakes dayta mangpasangbay kadagiti baro nga idea. Kasapulan la unay iti inaldaw-aldaw a panagbiag. Ta narigat met ti paibalbalud lattan iti duduoganen a pannursuro. Ngem ketdi, masapul koma ‘tay pannakabalanse ti amin.

Iti pakasaritaan ti pagilian, nakita wenno naipakita daytoy a bileg ti Simbaan. Nabalinanna a dinadael ken tinarimaan ti biag dagiti naglabas a dadaulo ti pagilian. Adda dita a timmulong iti pannakapaulog ni Presidente Joseph Estrada gapu kadagiti anomalia a naipabasol kenkuana. Ken ti pannakaisubli ni Presidente Gloria Macapagal-Arroyo iti puestona idi 2001. Ken asino ti makalipat iti napasamak idiay EDSA, 27 a tawenen ti napalabas?

Makuna met ketdi a di nagbaybay-a ti Simbaan tapno laeng malapdanna ti pannakaipasa (pannakapagbalinna a linteg) ti RH bill gapu kadayta probisionna a pannakaited iti libre a kontraseptibo kadagiti umili ken ti pannakaplano koma ti bilang ti annak aglalo kadagiti marigrigat a pamilia.

Kinapudnona, iti dekadan a pananglablaban ti Simbaan iti nasao a bill, nakadanon pay iti punto a kayat daytoy nga i-ekskommunikado ni Pres. Aquino.

Ngem naibasura dagitoy a nagrigrigatan ti Simbaan idi nagbalinen a linteg ti bill itay napalabas a Disiembre.

Nakita siguron dagiti umili ti pagkapsutan ti Simbaan, kinuna ni Red Tani, nangbukel iti Filipino Free Thinkers, maysa nga aktibista a grupo. Nakitadan no kasano nga imameg ti Simbaan dagiti opisial wenno politiko nga agserserbi iti pagilian, kinunana pay. Agbalbalinen ti tao a kritikal kadagitoy a panawen. Saandan a basta panawan dagiti opisialda aglalo no makitada a kalbikalbiten ti Simbaan.

Nagkas-ang, kuna ni Shirley, ngem kinabaelan dagiti Pilipino a ginaburan dagiti nabayagen a doktrina nga isursuro ti Simbaan babaen laeng iti maysa a linteg.

Daytoy ngarud ita ti dakkel a karit iti Simbaan, no kasano nga isublina ti bilegna kadagiti kamengna.

Nagtalek kano la unay ti Simbaan kadagiti nganngani 80 a riwriw a Katoliko a kamengna. Ngem segun iti surbey nga inwayat ti Social Weather Station, kaaduanen kadagiti Pilipino ti saan nga umanamong iti pagtaktakderan ti Simbaan maipuon kadagiti kontraseptibo. Ket daytoy ngarud ti nangted iti pigsa iti administrasion tapno dungparenna ti bileg ti Simbaan.

Ket impasana ti bill!

Saan a mailibak no kasano kabileg ti Simbaan. Iti inaldaw-aldaw, saan laeng a linawas, im-impluwensiaanna dagiti umili. Adda pay dita dagiti bukodda a pagadalan a mangisursuro kadagiti tagipatgen ti maysa a Katoliko manipud iseserrekna iti elementaria agingga iti kolehio. Ngem segun iti panagadal, nawaknitan amin dagitoy nga impluwensia iti bileg ti social media.

Ngem saan latta a nagsanud ti Simbaan. Itultuloyna latta ti dangadang tapno mapasublina ti bilegna kadagiti kamengna. Malagip nga itay nabiit, maysa nga obispo idiay siudad ti Bacolod ti nangipaskil iti poster iti sango ti katedral a pagpapaayanna. Awan butengna a nangbansag kadagiti politiko a nangsuporta iti RH bill. Inawaganna dagitoy iti Team Patay idinto a Team Buhay met dagiti nanglaban itoy a gannuat. Pagpupudotanda dagitoy a politiko a nangsuporta iti bill nga iti panangarisitda, bill ti basol ken patay, maikaniwas iti Dios, immoral ken saan a normal a banag.

Segun ken ni Shirley, mabalin nga itoy a banag, mapasubli ti Simbaan ti dadduma a bilegna a marigrigmayen kadagitoy naglabas a tawen.

Adda ngarud ita ti Simbaan nga agtatapaw iti bukodna a danum. Masapul a mapasublina ti bilegna tapno sumangbay kenkuana ti panangtapaya ket saan a madadael ti imahen ti pagilian a kas Katoliko a nasion.

Akuen koma met ti Simbaan nga adda pagpatinggaan ti bilegna. A dina mabalin a diktaran ti umili no asino dagiti pilienna itoy a masungad nga eleksion. Ipamaysana koma nga irakurak ti Naimbag a Damag. Laglagipen, adda nagbaetan ti Estado ken Simbaan. Kadagitoy pay laeng, aramidennan dagiti addang tapno mapasublina ti talek dagiti umili (nupay rimmuar iti maysa a surbey a ti latta Simbaan ti umun-una a pagkamangan dagiti umili no kasta a seknanda iti parikut).

Ta no dina mapasubli daytoy a talek, mapukaw met ti bilegna. Nalaklaka ngarud manen a maipasa ti panamagbalin a legal ti diborsio ditoy pagilian. Ta no limsot dayta RH bill, tinto la ketdin divorce bill ti saan? Aglalo no agrakrakayan, kas nakunan, ti bileg ti Simbaan!

A di rumbeng a mapasamak!#