MAREGMEG TI BALITOK: Annadan dagiti suitik

PAGSASAO: Awan agbilang a di mangrugi iti maysa. Figurative a pagsasao daytoy, kailian. Adu ti variationna. Alaentay ti maysa: amin a kinakusit, nangrugi iti bassit. Daytoy ti intay ibuksilan.

Maysa a dakkel a rason no apay a saan a rumang-ay ti pagiliantayo gapu iti panagkusit. Mabalin a saan nga annugoten dagiti agtuturaytayo ngem agraira ti panagkusit nangruna kadagiti dadakkel a departamento ti turay. Saantayon nga inaganan ida ngem ammo dagiti umili no ania kadagitoy ti masansan a madakdakamat no panagkusit ti pagsasaritaan.

Adu dagiti kita ti panagkusit. Mabalin a kuarta. Wenno oras. Wenno ‘panangsapsapo’ iti nagapuanan tapno agparang nga adu idinto a nagbattit gayam.

No simrekka iti opisina ket inmalditmo nga alas otso ti iseserrekmo idinto nga alas nuebe y median, panagkusiten iti oras dayta. Adu koma ti matrabahom iti uneg ti maysa ket kagudua nga oras. Ket no kasta iti inaldaw, iti makalawas, agdapag a pito ket kagudua nga oras ti kinusitmo. Iti makabulan, tallupulon nga oras wenno maysa nga aldaw ket innem nga oras ti kinusitmo.

No agsusueldoka iti dies mil iti makabulan, P2,500 ngarud ti sueldom iti makalawas wenno P357 iti inaldaw. Kayatna a sawen, nasurok a P357 ti kinusitmo iti makalawas. Iti makabulan, nagkusitka iti P1,430.

No sumaen ti kinusitmo nga oras wenno kuarta iti makatawen, mano? Dakkelen a kantidad, kailian.

Ket no madagup amin dagiti agkuskusit iti oras nga agtrabtrabaho iti gobierno, makaipatakderen ti kadagupan ti kinusitda a kuarta iti adu a pagadalan, kalsada wenno makagatang kadagiti libro, lamisaan ken tugaw nga aramaten dagiti ubbing nga agbasbasa iti elementaria ken sekundaria.

Amin a dadakkel a panagkusit, agpayso a mangrugi iti bassit. Kas iti kapadasan ni Mang Idro (saan a daytoy ti pudno a nagan daytoy mararaem a negosiante iti maysa a siudad). Idi damo, bassit-usit ti taktakawenna iti korporasion nga impatakderda nga agkakadua (idi). Gapu iti kinabassitna, saan a dagus a nadlawan. Idi saan a natiliwan, timmured ni Mang Idro, inyad-aduna ti tinakawna. Kaskasdi a saan a natiliwan. Ti ginasut laeng a tinaktakawna iti kallabes, nagbalinen a rinibu, sa idi kuan, milionen.

Idi makadlaw dagiti kakaduana, dandanin maluspak ti korporasion. Ita, nakademanda ni Mang Idro ngem saan nga aguyas ti kaso gapu ta binuntuon ti kuarta a naullomna iti panagkusitna a gastuenna a pangsalaknib iti bagina.

Kastoy met ti pannakainaw ti makunkuna a pyramid scam, kailian. Isalaysayko kenka ngem ballaaganka a dimo tuladen ta amangan no saan laeng a reclusion perpetua ti dusam no di pay death penalty. Isalaysayko daytoy tapno maammuam ken dagiti dear readers no kasano nga agtulid ti pyramid scam tapno dika masulisog a mangibaut iti ul-ulsam a kuartam nga agamusayto iti kamaudianan.

Maysa a kita ti investment ti pyramid scam. Instant investment, kuna dagiti sutil. Ngamin, mahilig ni Pinoy iti instant. Instant coffee, instant mami, instant nobia. Adda payen instant wife, ngek!

No adda produkto a mainbolbar wenno kalaok iti investment, saan a pyramiding daytoy no di may laeng a kita ti marketing ken management technique tapno maipromot ken mailako ti produkto. Ngem no kuarta laeng ti al-alaen ti agur-ur-or iti kuarta, agsiputka, kailian, ta baka pyramid scam daytan.

Kastoy ti modus operandi ti mamalballaibo iti pyramid scam: asitgannaka ti maysa a tao a nalaing ti pasablogna ket awisennaka a mangitapog iti kuartam a makategged iti nagdakkel iti uneg laeng ti makabulan. Kas pagarigan, P100,000 ti itapogmo, P150,000 ti ibayadna iti makabulan. Iti daytoy a kapardas ti panagtegged ti kuartam, atiwenna nga am-amang dagiti amin a bangko iti sangalubongan wenno uray dagiti negosio ditoy pagilian. Isu nga adu ti kumagat itoy, kailian. Adu la ketdi ti mangiruar kadagiti kuartada a lumlumoten iti bangko tapno itapogda iti daytoy nga iskema. Agasem, P100,000 agbalin a P150,000 iti makabulan laeng?

Ngem ti di ammo ti investor, sakbay a tumapog, addan sabali nga investor a naliwliw daytoy a tao a mangitapog iti P200,000 a pangalaanna iti P150,000 nga itedna kenka. Kas iti immuna, ti P200,000 a kuarta ti investor, agbalin a P250,000 iti sumaruno a bulan.

Agsapulto manen ti sinal-at a tao iti investor a mangitapog iti P300,000 a karianna nga agbalin a P350,000 ket ditoy ti pangalaanna iti pagbayadna iti P250,000. Sumapolto manen iti sabali nga investor nga agitapog iti P400,000 nga agbalin a P450,000 ket ditoy ti pangalaanna iti pagbayadna a P350,000.

Iti las-ud laeng ti tallo a bulan, makaleksab daytoy a tao iti P150,000. Wen, ta tunggal adda maliwliwanna nga investor, adda latta P50,000.00na.

Kastoy a kastoy. Pangato a pangato ti maitapog nga investment. Ket no nakangaton, naynay a sublianna dagiti immuna nga investors ta nalaklakada nga allukoyenna a mangitapog iti dakdakkel a kantidad agsipud ta naramanandan ti timmegged iti dakkel iti apagbiit a panawen.

Iti daytoy sinisuitik nga aramid, apagbiit ti panagbalin a milionario ti salbag. Ngem ti yan ti imasna (wenno paitna), inton dakkel unayen ti kuarta a maitapog, saanen a makabirok iti investor ket pagresultaanna, awanen ti pagbayadna kadagiti immuna nga investors. Agkakaribusodanton ngem didanton makita uray anniniwan ti nangikari kadakuada iti apagbiit a ganansia ta nagpukawen a kasla asuk ket mabati piman nga agam-amusay iti subsobda ta timmayab metten ti kuartada!

Nagpintas ti annayas daytoy a panagsuitik kadagiti umun-una nga investors ngem kadagiti maud-udin, kasla piramidia a kellaat lattan nga agtupak ken manglusak kadagiti nagitapog iti kuartada.

Isu nga annad, kailian. Dikayo maawis a dagus no adda dagiti agitanggaya iti nakapimpintas a panguartaan iti apagbiit a tiempo ta dinto ketdi agbalin ti kuartam a napait a lua, he! he! he!

Ala ngarud, babayu!