Sinursuran: Maug-ugaw ti pagbagasan? | Tawid News Magazine - Weekly Ilocos News 📰
sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Maug-ugaw ti pagbagasan?

PEBRERO itoy a tawen, napirmaan ti Rice Tarrification Law a gakat ni Senador Cynthia Villar. Iti nasao a linteg, nawaya ti pagilian nga agimport iti bagas tapno saantayo a makurkurangan iti suplay. Uray pay agsasaruno dagiti kalamidad, adda sidadaan a maited nga ayuda kadagiti biktima. Ken mailako iti merkado iti nababa a presio.

Ti yanna nga adat ita, mariknan ti epekto ti linteg. Mangrugin a kuminnit.

Nababa unayen ti presio ti sangakilo nga irik. No patientayo ti agwarwaras a damag, umabot payen iti P7 ti sangakilo iti dadduma a paset ti pagilian. Nalaklaka payen ngem iti sangakilo a tuyo; kapresiona laeng ti maysa nga istik ti medio adda naganna a sigarilio!

Awan payen iti puonan! Kas kuna dagiti mannalon a pannakaparagpag ti pagilian.

Kasano, aglaylayusen iti merkado dagiti bagas nga inimport ti pagilian. Gapuna a lumaka met ti pannakagatang ti produkto nga irik dagiti mannalon.

Ngem dagus a tinubngar daytoy dagiti otoridad. Saan kano a pudno a kasta laengen ti kinababa ti presio ti irik.

Kas kinuna ni Villar, umab-abot pay laeng iti P17 – P20 ti kada kilo nga irik iti agdama. Itoy a presio, gumanganansia kano pay laeng ni mannalon iti nasurok a P5 iti kada kilo. Dakkel pay laeng dayta.

Kinuwestionna pay no yannan ti billion a pisos a pondo a mayayuda kadagiti mannalon iti kanito a marikna ti epekto ti RTL. Rumbeng koma a naited daytoyen kadagiti mannalon tapno saanda met unay a lugi iti kangrunaan a produktoda.

Rumrummuar a saan a dagus a naited ti tulong a sasawen ni Villar. Nausar iti sabali a banag. Banag a nagpungtotanna.

Kasano, isu ita ti turong dagiti saritaan iti social media, telebision ken estasion ti radio— kas autor ti linteg. Nairakurak ti kaadda ti pondo a sidadaan a maipautang, kas tulong, kadakuada a pangsupusop kadagiti kasapulanda. Aggatad kano iti sangapulo ket lima a ribo a pisos.

A ngimmatuan laeng ti kiday dagiti umili. Kasano a makuna a tulong daytoy nga ayuda no maited met nga utang? No utang, masapul a bayadan dagiti mannalon. Iti kinababa ti presio ti produktoda nga irik, ad-adda laeng a mailumlomda.

Kiddaw ti grupo dagiti mannalon a tapno pudno a matulonganda, agtignay ti gobierno tapno maingato ti presio ti irik iti merkado. Saan a dayta kasla ipadawatdan ti nagbambannoganda. Ken mabantayan met ti presio dagiti inputs iti panagtalon.

No ngamin panunotena a naimbag, dakkel ti epektona ti RTL iti biag ni mannalon. Bumassit la ngaruden ti mapastrekda iti tunggal panagani, mabalin nga awanto payen a pulos. Mapan amin iti inutangda a nagtalon.

Iti dati a presio ti irik a P17 – P20 ti kada kilo, agsansaning-i payen dagiti mannalon ta bassit-usit laeng ti dumket kadakuada. Saan ngamin a mailaksid no kasano ti kangina dagiti inputs kas kadagiti ganagan, bin-i, pangpaksiat kadagiti peste, tangdan dagiti agraep/agsikka kdpy. Gapuna a di maliklikan dagiti mannalon ti umutang iti panagtalonda. Aglalo la ngaruden dagiti awanan iti bukod a daga a talonen.

Sa ita, adtoy a nakababbaba ti pesio ti irik gapu iti RTL. Kasano laengen ti biag/panagbiag dagiti kailian a mangpakpakan kadatayo nga umili?

Rebbengna koma a kitaen dagiti lider ti karbengan dagiti mannalon. Iti agdama a bumabbaba ti bilang dagiti kas kadakuada, sa pay laeng adda daytoy a parikut, amangan laeng no awanton ti mayat nga agtalon.

Wen, a, ta dagiti mannalon iti agdama, saanda met nga umub-ubing. Tumaengda a tumaeng, agingga a didan kabaelan ti agsukay iti daga. Ti makadakes, gapu iti kinahaytek itan ti panawen, bassit wenno awan payen ti mayat kadagiti sagiboda ti sumublat kadakuada. Asinonto ngarud pay ti agtalon?

Ket no inayon daytoy parikut iti panagsuek ti presio ti irik, ad-adan nga awanton ti mayat nga agtalon.

Sakbay ngarud a mapasamak ti kasta, ikagumaan koma ti gobierno ti mangtulong kadagiti mannalon. Mangiwayat kadagiti addang nga ad-adda pay a mangpasanikar iti industria ti panagtalon tapno saan a matay lattan.

Ta ammotayon ti ibungana no awanen ti mayat nga agtalon!

Gapu iti nasao a linteg, adu ita ti mangwingwingiwing, manggurgura iti liklikudan ti kangrunaan nga autor daytoy. Kunkunada pay ketdin a kaykayatnan a sumardeng dagiti mannalon a mangsukay kadagiti dagada tapno ilakoda laengen kenkuana, a menos presio, tapno mapatakderan kadagiti subdibision.

Ta pagaammo ti pagilian a daytoy ti kagrunaan a negosio ti kaamaanda!

Mabalin a kunaen a kasta ti mapasamak. Ngem papananna koma no di a kasta no agtultuloy ti kaawan ti namnamaen dagiti mannalon iti panagsukayda? Maikkat ti ganasda iti kanayon a pannakalugida. Ilakoda la ngaruden dagiti talonda tapno ibautda iti negosio a pangbiagda iti pamiliada.

Ti narigat ditoy, kasanon dagiti makitaltalon laeng?

Ad-adda pay a rimmubrob dayta gura dagiti umili, kangrunaan dagiti mannalon ken ti pamiliada, idi sawen ni Villar nga isu nga agrigrigat latta dagiti mannalon ta awan ammoda iti panagnegosio ken no kasano a padur-asenda ti panagbiagda.

Nagrigat a panunoten ti kastoy a kapanunotan dagiti agdama a lidertayo. Imbes a batakenda dagiti nangipatugaw kadakuada iti trono, irarraremda ketdi dagitoy— iti pisikal ken emosional nga aspekto ti panagbiag.

Pakabasolan koma ni mannalon no nagtalinaedda iti kinarigat ti panagbiag? Kaaduanna kadakuada ti awan bukodna a daga a sukayen; makitaltalonda laeng kadagiti addaan iti biag. Nagtalinaedda iti rigat ta agsaksakripisioda para iti maysanmaysa kadatayo. Para iti taraon ti sangapagilian. Nagtalinaedda iti rigat ta naipaspasuli ti kalinteganda. Naynay a pagkuartaan laeng ida dagiti nabileg, dagiti kompania nga awan ti asina a mangipangpangato iti presio dagiti masapsapulda nga agtalon. Nagtalinaedda iti rigat, a marigrigat, iti ayat nga adda pay laeng kas kadakuada a mayat a mapitakan tapno laeng adda ipaunegtayo nga innapuy.

Ngem pagpiaanna ketdi ta imbilin ni Pangulong Rodrigo R. Dutertte kadagiti gobernador ken NFA iti lugarda a gatangenda iti P17 agpangato dagiti irik iti masakupanda tapno saan a kasta laengen ti panagasug dagiti mannalon. Rebbengna laeng a matapaya, matulongan ida ta isuda la ngarud ti mangpakpakan iti pagilian.

Ti nakakatkatawa a makapasuron iti mapaspasamak, kasta la ngaruden nga ibagbagada nga aglaylayus ti suplay ti bagas, kaskasdi latta a kasla di naggaraw ti presio iti merkado. Nangina latta. Saan pay a nagun-od ti pagilian ti ibagbaga dagiti otoridad a maibabada iti P5 agpangato ti presio ti sangakilo a bagas.

Yanna ngarud ita ti hustisia iti mapaspasamak? Yanna ti pagimbagan a bunga koma dayta RTL? Kuna dagiti agpalpaliiw a dakkel latta ti sirib dagiti traders tapno uray no kasta nga aglaylayus ti suplay a bagas, saanda latta a maapektaran. Agakupda latta iti kuarta. Hoarding, dayta ti maysa a siribda. A masapul koma laeng a siputan dagiti otoridad tapno magun-od ti ordinario nga umili ti para kadakuada.

Ita, mangnamnamatayo laengen a maidanon met laeng kadagiti mannalon ti tulong kadakuada tapno saanda met unay a maparigatan. Ken dumur-as metten ti panagbiagda. Aglalo ta inkari ti agdama a sekretario ti Departamento ti Agrikultura William Dar a dina baybay-an dagiti mannalon. Kas maysa a patneng nga Ilokano, ammona no kasano ti rigat, ti pudno a kasasaad dagiti mannalon iti pagilian.

Sapay ta kasta.●