Footer

Maymaysa ti lubong: taripatuentayo koma

NABABA unayen ti level ti danum iti Angat dam ket madanagan dagiti agtuturay a no awan latta ti tudo, dakkel a problema iti danum ti sangsanguen dagiti agnaed iti Manila ken kabangibangna a siudad ken il-ili kadagiti sumarsaruno a bulan.

Kastoy met ti sangsanguen a problema dagiti adda kadagiti probinsia a pakairamanan ti Ilocos Sur.

Mapaliiw a sabsabali itan ti panawen, saan laeng a ditoy pagilian no di pay kadagiti nadumaduma a pagilian iti intero a lubong.

Kitaentayo dagitoy:

Iti Europe, nasuroken a sangapulo a tattao ti natay gapu iti heat wave, ginasut dagiti naawanan iti pagtaengan gapu kadagiti uram a naparnuay gapu iti nabara unay nga  aglawlaw ken nakaro a tikag.

Ginasut nga uram ti nangramaram kadagiti villages, kabakiran, kataltalonan ken dadduma pay a kamuyongan iti Italy, Greece, Slovakia, ken isla ken villages iti Russia.

Iti sabali a bangir, iti Asia, rinibu nga agindeg ti naawanan iti pagtaengan ken ginasut dagiti natay gapu iti layus a pinarnuay ti nakaro a tudo.

Iti Nepal, 40 a tattao ti natay ken rinibu nga umili ti napadisi iti pagtaenganda ken nangtaktak iti transportasion ken nakadadaelan dagiti linia ti elektrisidad  manipud Hunio a panangrugina nga agtutudo.

Iti isla ti Sulawesi iti Indonesia, agarup 90 a tattao ti natay idinto a 8,000 ti napadisi iti pagtaenganda gapu iti nakapigpigsa a tudo a nangpataud kadagiti layus ken reggaay.

Iti China, 500 gasut nga agnaed iti Guangxi region ken tallo a probinsia ti natay gapu iti layus.

Iti Bangladesh, nagdinakkel ti karayan ket linayusna ti 30 a distrito ket rinibu nga umili dagiti napadisi ken nakubong, segun iti agtuturay ditoy.

Iti Brunei, kuna dagiti nadidigra a kadaksan pay laeng a bagyo iti 10 a tawen ti nangsalapon iti lugarda.

Nalayus met gapu iti napigsa a tudo ti India, Pakistan ken IndoChina. Uray iti England, naireport a 10 a tattao ti natay gapu iti layus.

Kadagitoy a napasamak, maymaysa ti kayatna a sawen. Kadagiti dadduma a paset ti lubong, nakabarbara unayen ti tiempo ket pinataudna ti tikag ken uram kadagiti kabakiran, kataltalonan, ken kabalbalayan idinto a kadagiti sabsabali a paset ti lubong, sobra ti panagtutudona ken rimmungsot dagiti bagyo a nakaigapuan dagiti layus, ken reggaay a nakatayan dagiti rinibu a tattao ken nakadadaelan dagiti sanikua ken pagtaengan, malaksid laeng dagiti inprastruktura, kas iti rangtay, pagadalan, kalsada ken dadduma pay a paspasdek.

Masaludsodtayo: apay a kastoy metten ti mapaspasamak?

Maysa kadagiti kangrunaan nga itudtudo dagiti environmentalists a nakaigapuan ti panagbaliw ti pa-niempo ti kinarugit iti tangatang.

Air pollution a kunada.

Kangrunaan a pagtaudan ti polusion iti tangatang dagiti maibelbel-a a flouro-carbon, carbon monoxide, carbon dioxide ken dadduma pay a gas manipud kadagiti nadumaduma a partuat ken ramramit ti kabaruanan a teknolohia.

Mangdakamattayo iti sumagmamano nga ehemplo.

Inaldaw nga umasimbuyok ti asuk manipud kadagiti kotse, traysikel ken bus, kadagiti paktoria, ken pagpar-tuatan. Ramen dagitoy nga asuk ti carbon monoxide a mangparugit iti angin iti tangatang.

Manipud kadagiti paraangan, dandani inaldaw ti panagpuor kadagiti nakaykay a bulbulong, plastik a bag ken botelia, goma ken dadduma pay a basura  ket ti asuk manipud kadagitoy ti maysa pay a mangparugit iti tangatang.

Daytoy met laeng ti gas nga ibel-a dagiti repriheradura, aircon, ken dadduma pay nga appliances a partuat ti tao tapno dumur-as ti panagbiagna.

Iti panagdudupudop dagitoy iti tangatang, agbalin a kasla naidarnap a naingpis a tolda a manglapped iti nasamay nga isasarut ti pudot nga agtaud iti init. Daytoy met laeng a layer ti mangkemmeg iti pudot ket agtalinaed iti tangatang nga isu ti pagtaudaniti ibabara ti lubong.

Marikriknan ti tao ti epekto ti bumarbara a lubong.

Kas nadakamaten, simmangbay ti heat wave iti US, ken uray iti Europe a maysa kadagiti nalam-ek a pagilian a nagsakitan ken nakatayan dagiti sumagmamano nga umili. Manamnama pay ti yaadu ti sakit iti kudil gapu iti saan a pannakalapped ti isasarut ti sobra a violet rays manipud iti init.

Pagam-amkan dagiti autoridad iti aglawlaw a no saan a malapdan ti panagbara ti lubong, agrunaw dagiti yelo iti Antartica. Kaipapananna daytoy ti ingangato ti sea level ket no mapasamak daytoy, malayus dagiti nababa a pagilian kas iti Sweden, Holland ken dagiti coastal areas kadagiti nadumaduma a paset iti lubong.

Patauden met ti global warming ti panagbaliw ti tiempo gapu iti abnormal a panagtipon ti pudot ken lamiis, ket maparnuay ti nakaro a tikag ken panagtutudo ken iti panagbalin dagiti bagyo a napigpigsa ken narungrungsot.

Ti tao met laeng ti pagdas-alan iti pammabasol gapu iti ibabara ti lubong: nagbalin nga abusado ken dina impirpirit ti nakaparsuaan! Iti panagpartuatna kadagiti kabarbaro nga inbension, alikamen ken kabarbaro a teknolohia, saanna nga intaltalek dagiti pagdaksan nga isangbay dagitoy, kas iti pannakarugit ti angin nga angsen ken pannakadarnap iti narugit a gases iti tangatang.

Ita, sagsagrapenen ti tao ti bunga ti kinaliway ken panagabusona. Kasla lunod nga agsubli iti tao ti bunga ti kinaliway ken panagabusona iti aglawlawna.

Iti sabali a pannao, iparpariknan ti nakaparsuaan dagiti sanguen ti tao a parikut iti masakbayan no saan nga agtignay a mangsaluad iti aglawlaw.

Agtignaytayo koma ngarud a manglapped iti ad-adda pay a pannakarugit ti tangatang.

Maymaysa ti lubong a pagtaengantayo. No palausen ti manarita, agsaksakiten ti lubong gapu iti pannakaabusona. No saan a mangitaltalek latta ti tao, maidalit la ketdi ti lubong ket dumtengto ti panawen nga awanen ti makaisalakan pay.

Urayentayo kadi a dumteng dayta a panawen, inton magabay aminen?

Agtignaytayo koma itan ta nasapa pay. #