Mayo: Bulan dagiti Festival ken Santacruzan

Ni Jaime M. Agpalo, Jr.

 

NO DUMTENG ti Mayo, sumangbay metten ti tudo a  mangpalangto kadagiti muyong ken mangpaberde iti aglawlaw. Iti panagtudona, aglunit dagiti  rengngat, agtubo dagiti rettab  kadagiti talon wenno linapogan. Tumingra dagiti masetas,  agsabongda, ken agdidinnaer ti bangloda a mangpabang-ar ti rikna.

Malaksid a maawagan iti Labor Day ti umuna nga aldaw ti Mayo, adu dagiti festival ken piesta a mapasamak itoy a bulan a kas ti Carabao Festival iti Angono, Rizal ken Pulilan, Bulacan; Obando Fertility Rites iti Obando, Bulacan; dagiti Piesta a panangilagip ken San Jose, patron dagiti mangmangged wenno obrero, ken San Roque, patron dagiti mannalon, kadagiti nadumaduma nga ili ken barbarangay.

Ditoy probinsia ti Ilocos Sur, adu nga ili ti agpiesta iti bulan ti Mayo, kas iti Sinait, Sto. Domingo, Bantay, ken Siudad ti Vigan a mangang-angay iti Viva Vigan Festival of the Arts.

Iti kallabes, karaman kadagiti aktibidad iti selebrasion ti Viva Vigan Festival of the Arts ti pannakapaliiw ti Aldaw ti Trabaho babaen ti panangidaton iti sabsabong iti sakaanan ti monumento ni Don Isabelo de los Santos, ama dagiti Filipino a mangmangged ken ti santacruzan a maangay Mayo 3 iti sanguanan ti Simbaan a Bassit.

Ditoy pagiliantayo, ti kalatakan amin a selebraran iti bulan ti Mayo ti Santacruzan wenno Flores de Mayo wenno Flores de Maria wenno May Flower Festival. Sabong ti kayat a sawen ti Flores. Maysa a parambak a pananglagip iti pannakasarak ni Reyna Henena wenno Elena ti Roma iti Sagrado a Krus sadiay Jerusalem. Ni Reyna Helena ti ina ni Constantine the Great.

Mairuknoy ken ni Santa Maria nga Ina ni Jesus daytoy a parambak.

Dagiti Kastila ti nangiyam-ammo kadaytoy a parambak iti pagilian. Nangrugi daytoy kalpasan ti pannakaiproklama ti dogma wenno pammati iti Inmaculada Concepcion idi 1854. Maaramid ti nobena iti siam nga aldaw, ket kalpasanna, adda prosesion dagiti agkakalibnos a babbalasang ken bayabayda a mangisimsimbolo kadagiti sumaganad kas iti  urnosda iti prosesion.

1. Methuselah (Metusalem) Рimingan a lalaki, agkubkubbon, nakasakay iti kariton ken agkirkirog iti darat baben ti pariok. Ada met apuy ti dalikan, siempre. Daytoy a parang ket isimbolona nga amin a nasileng ditoy rabaw ti daga ket agbalindanto laeng a kas kinirog a darat. Literally: amin a  kina-baknang ditoy rabaw ti daga ket agsublidanto iti daga ket sika a tao a nagtaud iti tapok agsublikanto met laeng iti tapok.

2. Reyna Banderada – nalibnos a balasang a nakabado iti atiddog a nalabaga a gown ket adda awitna nga amarillio a trayanggulo a bandera. Irepresentarna ti isasangbay ti Kristianismo.

3. Dagiti Aeta wenno Negrito – isimboloda ti nasion sakbay ti yaay ti Kristianismo. Simbolo dagiti pagano.

4. Reyna Mora – irepresentarna ti Islam, dominante a relihion idi un-unana ditoy pagilian.

5. Reyna Fe (adda awitna a krus) – isimbolona ti tagipatgen a pammati (virtue of faith) – ta isu daytoy ti kaunaan a tagipatgen a teolohikal (theological virtues).

6. Reyna Esperenza (adda awitna nga angkla) – isimbolona ti tagipatgen a namnama (virtue of hope), ti maikadua a tagipatgen teolohikal.

7. Reyna Caridad  (adda awitna a puso) Рisimbolona ti tagipatgen ti tulong (virtue of charity), ti maika-3 a teolohikal a tagipatgen.

8. Reyna Abogada (nakasuot iti nangisit a toga a panggraduasion ken nakaiggem iti dakkel a libro) – ti mangisaksakit kadagiti nakurapay ken mairurumen..

9. Reyna Sentenciada – akmen ti nakuttong ngem nalibnos a balasang a kasla agruprupa nga inosente, ta isu ti mangisimsimbolo kadagiti inosente a nakombiktar iti basol. Dua a soldado a Romano ti mangbayabay kenkuana ken napungo dagiti imana.

10. Reyna Justicia (nagawit iti timbangan ken espada) – personipikasion ti ‚Äúsarming ti hustisia.‚ÄĚ

11. Reyna Judith (nagawit iti napungsay nga ulo ken adda espadana)- ireprepresentarna ni Reyna Judith iti Pethulia a nangsalbar ti siudadna kadagiti Assyrians kalpasan a pinungsayna ti ulo dagiti nadangkok a ganggannaet.

12. Reyna Sheba (adda awitna a jewelry box) – ti reyna a nangsarungkar ken ni Ari Solomon ken nagdaydayaw iti kinasirib, kinabaknang ken kanabileg ti ari.

13. Reyna Esther (nagawit iti setro) – ti maysa a Hudeo a nangispal ti ilina iti pettat nga ipapatay ken pannakadadael babaen iti ibaballaetna ken ni Ari Xerxes.

14. Babai a Samaritana (nagsusuon iti karamba) – ti babai a kinasarita ni Jesus iti bubon.

15. Veronica – ti babai a nangpunas iti rupa ni Jesus kabayatan ti via crusis.

16. Dagiti Tres Marias: ni Maria iti Magdala (adda awitna a sangabotelia a bangbanglo),  ni Maria nga ina ni Cristo Jesus (adda awitna a panio),  ken ni Maria nga ina ni Santiago( adda awitna a sangabotelia a lana).

17. Dagiti Marians – a mangisimsimbolo kadagiti nadumaduma a pangiyaspingan ken ni Ina Maria.

a) umuna dagiti walo nga ubbing a nakaiggem iti saggaysada a letra nga A-V-E-M-A-R-I-A.

b) Sumaruno dagiti babbalasang a mangisimsimbolo iti Divina Pastora Р(Divine Shepherdess); Reyna de las Estrellas (Queen of Stars) nga adda iggemna a  wand a nagsinan bituen; Rosa Mystica  nga adda awitna a sangapug-ong a sabong ti rosas; Reyna Paz Р(Queen of Peace) Рawitna ti simbolo ti kappia; Reyna de las Propetas Рadda awitna a hour glass; Reyna Elena Рti mabigbigbig a reyna a binayabay ti maysa nga ubing a lalaki nga isu dayta ni Ari Constantino.

Kadagiti dadduma a prosesion, adda latta met bayabay dagiti amin a sagalas.

Kalpasan ti prosesion, maangay ti pabitin a lagtuen dagiti ubbing

Sakbay ti prosesion, gagangay a mailimed ti kinaasino dagiti sagalas ken ni Reyna Elena tapno masorpresa dagiti tao nga agbuya. Dakkel a dayaw iti biang ti balasang no mapili a sagala wenno reyna,  ta kayatna a sawen a maibilang a maysa kadagiti kalibnosan iti lugarda.

Barong Tagalog ti suot dagiti konsorte idinto ta suot-Filipiniana dagiti babbai.

Naragsak ken narungbo daytoy a piesta a daydaywen dagiti turista iti tinawen. Iti Metro Manila, kaadduanna kadagiti agakem dagiti nalatak nga  artista iti pelikula ken entablado.#