sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Maysa manen a leksion

LIMA nga ubbing ti nalmes, sir!

Kasta ti naawatna a mensahe kabayatan ti kaaddana iti dalan iti panaggapuna iti Luna, Apayao iti dayta nga aldaw ti Sabado. A medio nangpakebba kenkuana ta impagarupna a dagiti ubbingda iti pagadalan ti kayat a sawen ti nangipatulod kenkuana ti mensahe.

Ngem dagus a nakaanges a nalukay idi malawlawagan iti damag. Iti probinsiada ti nakapasamakan ti trahedia kadagiti agad-adal iti junior high school ngem saan nga iti pagadalanda. Ngem iti ketdi imbilangdan a sister school ta daytoy ti kadkaduada kadagiti aktibidad ti ili gapu iti kinaasidegda ken isuda laeng ti naiputputong iti sentro.

Nupay napaanges iti nalukay, nakarikna ketdi ti asi kadagiti biktima. Aglalo la unay kadagiti nagannak dagitoy nga agpakpakarigat a mangisaksakad iti panagbasada.

Iti damag, nagpakada dagitoy nga ubbing iti dayta nga aldaw ti Sabado. Adda kano aramidenda a proyekto wenno requirements iti panagadalda. Kas nagannak, pinalubosanda met dagitoy nga annakda. Pagdaksanna laeng, kalpasan ti panaggapuda iti nagaramidanda iti proyekto, napan nagdidigos dagitoy iti paset ti Karayan Cagayan iti kabangibang nga ili.

Ket dita metten ti nakapasamakan ti nakaal-alingget a trahedia. Nalmesda nga agkakaadalan. Awan gasat dagiti lima (agkabsat dagiti dua) idinto a nakalasat ti maysa kadakuada. Daytoy ti nagistoria iti napasamak.

Naipalagip la ket ngarud kenkuana ti napasamak iti kabarioanda itay napalabas a tawen. Umarngi met laeng ti napagteng daytoy iti napasamak kadagiti kaudian a lima a biktima. Nagpakada nga adda ileppasda a proyekto kadagiti kaeskuelaanna. Ngem nagdiretsoanda metten ti napan nagdidigos iti karayan iti kabangibangda a probinsia (a maysa nga oras laeng ti biahe). A dita metten ti nakapasamakan ti trahedia.

Naimatanganna no kasano ti immapay a liday iti pamilia ti kabarioanda. Nupay di nga isu ti pamilia ti balasitang a simmina, ammona no kasano ti liday nga inyeg daytoy. Mariknana la unay. Agturpos koma payen daytoy iti junior high school (JHS).

Kasta met dagiti lima a kaudian a biktima. Adda dagitay agturpos koman iti JHS itoy a panagrikep ti klase. Ngem anian ta naangaw, sutil, ken di namnamaen dagiti pasamak.

Sabali laeng ti pasamak itay napalabas a tawen met laeng. Jamboree idi ket iti ilida ti venue. Iti site, addada nauneg a kali iti baet dagiti munturod. Ditoy ti paglalangoyan no kua dagiti ayup iti animal breeding center iti asideg.

Nagsakdo dagiti ubbing iti asideg ti kali ta narigat ti suplay ti danum. Iti pudotna siguro, naawis ti imatangda nga agtaneb iti nalabsanda a kali. Pagdaksanna manen, dita metten ti nakalmesan ti maysa kadakuada. Naladawen ti idadateng dagiti naayaban a rescuer. 

Permi leddaang ti tatang ti biktima a nairana a para luto ken para bantay kadagiti ubbing iti dayta nga aktibidad.

Sumuknor met iti barukong ti sakit a narikna dagiti nagannak dagiti biktima iti kaudian a trahedia. Impeksada daytoy iti interbiu kadakauda dagiti tagamedia. Kasla dida pay laeng a patien a kasta ti napagteng dagiti ipatpategda iti biag. Saan a mailadawan ti leddaangda.

Kadagitoy a pagteng, adu a leksion ti maadal. Leksion a pagsarmingan koma ita dagiti annak, nagannak ken dadduma pay a maseknan.

Umuna ditoyen ti panagsao laeng iti kinapudno kadagiti nagannak. No ania laeng ti impakada kadakuada, isu koma laeng ti aramiden. Saan a sobsobraan. Saan nga agilimlimed.

No pagbutngan dagiti annak ti mabalin a dida pannakapalubos no ibagada ti pudno a papananda, di koma a daytoy ti agbalin a rangtay ti panagulbodda. Ar-aramiden laeng dagiti nagannak ti akemda.

Awan sabali a kitkitaen dagiti nagannak no di ti pagimbagan dagiti annakda. Mabalin nga agestriktoda no kasta ti kidkiddawen ti gundaway. Ngem amin dagitoy, para iti pagimbagan dagiti nagannak.

Ti laeng rigatna, adu nga annak ti saan a makaaw-awat kadagiti kakastoy nga addang dagiti nagannak. Ipatoda nga ig-igetenda, wenno uy-uyongan ida dagiti nagannakda. A dida ipatpateg ida. Apay kano nga ipilitda ti panangdisiplina a nayaplay kadakuada idi panawen ti kupongkupong? Millenials, Generation Z-da ket rumbeng laeng a nalukay koma ti pannakadisiplinada. Sabali kanon ti lubong.

Wen, sabali no sabali. Nadaras no nadaras ti taray dagiti pasamak ita. Ngem patienna nga isu pay laeng nga isu a ti disiplina, kasapulan nga itukit iti puso ken isip dagiti annak. Masapul latta ti panangdisiplina no kayat a di maisagmak dagiti annak. No kayat nga agbalin a produktibo dagitoy iti masakbayan.

Sabali pay a leksion ti maagsaw iti trahedia a napasamak. Panunoten koma itan dagiti mannursuro a saan a rumbeng nga agpaproyekto kadagiti banag a masapul ti panagkikita dagiti agkakaadalan no kasta nga aldaw ti bakasion.

Pudno man met ngamin nga insardeng dagiti dadduma a mannursuro ti mangbaon kadagiti adalanda iti pagadalan no aldaw ti Sabado wenno Domingo. Iti kasta, maliklikanda ti mapabasol no adda di namnamaen a mapasamak.

Ngem ti rigatna, agkikitada met iti balay dagiti kaklaseda wenno iti parke ti ili. Dita nga ileppasda, aramidenda dagiti naituyang a proyektoda. Ditoy a di kontrolado ni mannursuro dagiti adalanna. Mabalin a dina binagaan ida nga agkikitada ngem dida met maaramid no saanda nga agtitinnulong. Masapul ngarud ti panagkikitada iti maymaysa a disso.

A kalpasanna, mabalin a pakapanunotan dagitoy nga ubbing ti agragragsak kalpasanna. A no di agannad, mabalin a pakaisagmakanda kas iti naireport a trahedia!

Gesdan koma ngaruden ni mannursuro ita dagita kasta a klase ti proyekto. Adu ti wagas tapno makaited iti proyekto a saan a masapul a maiduron iti pakaisagmakan dagiti adalan.

No apay ngamin, a, a masapul pay laeng dagiti kakastoy a proyekto. Maipalagip pay nga iti kallabes, naipawilen kadagiti mannursuro ti panangted iti assignment kadagiti ubbing iti aldaw ti Biernes. Iti kasta, awan ti pampanunoten dagitoy iti aldaw ti Sabado ken Domingo. Mausarda ngarud ti orasda a mangtulong kadagiti nagannak kadakuada.

Ngem no apay nga adu latta dagiti mannursuro a di mangsursurot itoy. Ipettengda latta ti kayatda. Kasta kano met idi panawenda. Ad-adda kano a nakasursuroda idi.

Saan nga idaddadaneng dagitoy dagiti padana a mannursuro ti kinaduma ti panawen idi ken ti panawen ita.

Maysa pay a leksion ti panangammo koma ti kasasaad ti lugar a papanan— ti danum a pagpisawpisawan. No di kabisado daytoy, aglalo no ganggannaet iti lugar, saan unay nga agpalalo. Adalen ti aglawlaw.

Ken no di ammo ti aglangoy, saanen nga agpasikat pay a mapan iti kaadalman a paset tapno makuna laeng nga in iti grupo. Wenno tapno saan a makantiawan. Nasaysayaaten a kasta ngem ti ipilit a kabaelan a pakaisagmakan met gayam.

Kadagiti met nagannak, para kenkuana, saan koma nga umanay laeng a nagpakada kadakuada dagiti annakda. Kanayonda koma nga apdeyten no yannan dagitoy. Komusta ti napananda. Ket no mabalin, kellaaten a sarungkaran ida tapno makita no pudno met laeng ti impakpakadada.

Kadagiti kakastoy a situasion, masapul ti naannayas koma a relasion dagiti annak ken nagannak. Iti kasta, awan ti panagilibak ken sinnikap a mapasamak iti nagbaetanda.

Agtultuloy koma, idawdawatna, ti panangkita dagiti nagannak kadagiti annakda. Kadagiti met annak, saan nga ipaugali ti panangsalsalawasaw kadagiti nagannak. Tungpalen, ken aramiden, no ania laeng ti impakada. 

Ta no maminsan, pakaisagsagmakan ‘tay kunada nga white lie.