Moral and philosophical approach to Literature (Maikadua a paset)

Ni author ket nagballigi la unay a nangiparang iti UMNO a KARAKTERISTIK wenno aramid wenno ugali dagiti dadduma a quack doctors ken ti aramid dagiti sumagmamano a kailian, in terms of irony… Iti sarita, ladawan ni Baket Pansang dagiti kakailian, a “mannakimisa, mannakigimong, mannakisimba, kanayon kadagiti charismatic, fellowship, ken no ania la ditan a “ship” a nagtinnag a “sipsip” ngem iti aramid, sao ken pampanunotda, saan nga umiso ti ipakpakitada iti tao a kinarelihiosoda. Very, very, ironic!

Ni author ket nagballigi la unay a nangiparang iti UMNO a KARAKTERISTIK wenno aramid wenno ugali dagiti dadduma a quack doctors ken ti aramid dagiti sumagmamano a kailian, in terms of irony… Iti sarita, ladawan ni Baket Pansang dagiti kakailian, a “mannakimisa, mannakigimong, mannakisimba, kanayon kadagiti charismatic, fellowship, ken no ania la ditan a “ship” a nagtinnag a “sipsip” ngem iti aramid, sao ken pampanunotda, saan nga umiso ti ipakpakitada iti tao a kinarelihiosoda. Very, very, ironic! Nga isu met ti maysa a NAGPIGSAAN ti sarita gapu iti naiparang nga IRONISM ta iti social approach ket pudno a mapaspasamak! Banag a maysa pay a redeeming quality ti sarita, wenno REVERSE PSYCHOLOGY nga immula ni author a para kadagiti agbasbasa. Kastoy ti namay-anna: manipud iti dakes nga aramid nga agbunga iti pagsarmingan ti biag (ti abortion wenno ti pakasaritaan ti LANUTOG) SA BINALIKTAD NI AUTHOR DAYTOY A PARANG: manipud met iti pagsarmingan ii biag nga agbunga iti aramid a dakes (iti biang ni Nang Pansang a mannakimisa ngem dina man la malapdan ti aborsionista nga asawana, wenno isu pay ket ngata ta iti maysa a linia ti sarita, ilakoda ti maysa nga ubing, which is a crime against human rights, exploitation of minor, krimen iti linteg ti gobierno ken iti DIOS. Isu a kuna ti sabali pay a tema ti sarita: SAAN TALAGA A MAKA-JESUCRISTO AMIN A MANGIYIK-IKKIS/MANGIDAYDAYAW/AGDAYDAYAW KEN JESUCRISTO.

Ironic a talaga, kailian, he-he-he! Kas maysa nga agpalpaliiw iti sarita-Iluko, madamak pay laeng nga ad-adalen dagiti kakastoy a KITA TI PRESENTASION a nagbaliktad ti situasion ti primary plot (ti aramid ni Lakay Ansit) ken ti secondary plot (ni Baket Pansang) isu a diak DINAKDAKAMAT daytoy a kita ti presentasion iti librok a DUYOG TI SINGASING II. Ngamin, nagduduma dagiti naamirisko a nanglakagan dagiti mannurat-Iluko. Iti sarita, IRONY ti inaramat ni Mang Usting, idinto COMPARISON wenno panamagdilig ken PARALELLISM kadagiti dadduma. NGEM/KET maymaysa ti mapaliiwko: DAGITI LAENG MAKUNA A BATIDO A MANNURAT KEN NABAYAGEN NGA AGSURSURAT KEN NANGAB-ABAKEN ITI PASALIP DAGITI AGSURSURAT KADAGITI KAKASTOY A PRESENTASION. Dagiti laeng makuna a nalawa ti sirmatada iti panagsuratan dagiti makasurat iti kastoy. Ket annugotek, diak sa pay nakasurat iti kastoy a presentasion, ta kas kunak, madamak pay laeng nga ad-adalen dagiti istilo, rekititos, ken panglakagan no kasano nga isurat iti komportable a wagas. Ta mamatiak a no agsuratka iti maysa a sarita a saanka a komportable kadagiti wagasmo nga agisurat, NAKUSEL la ketdi dayta a suratem.

KAWES TI SARITA: self-explanatory daytoyen, kailian. Iti sarita, saan a nalawag ti panagawatko iti panagpanyang nga imparang ni Mang Usting. Sabali ngamin ti istilo a nasaksiak ken inaramid. Umanayen ti sangaparis (baro ken balasang) a saan ket nga innem a paris iti Narvacan, Ilocos Sur a nakaiyanakak. Maiyatang dagiti sagana iti “nakaalaan” ti pasiente. No awagan met ti “nagan” ti masakit, alawen daytoy babaen ti nagmurengan. Inaramid kunak, ta napadpadasak metten dagiti kakastoy nga aramid, nagiyatang, nagalaw, napittakan iti itlog ken banga iti ulo santo masukatan ti nagan ti pasiente.

Idi siak ti nagsakit, ‘diay naganko a Jun wenno Junior, sinukatanda iti IDDO! Nga isu metten ti aramatko ita iti email addressko nga [email protected]!

Well, nagduduma a talaga ti pammati/ugali/aw-awid/kulktura ti maysa nga ili. Ngem amin dagitoy a kawes ti sarita, itag-ayna ti KINA-ILOKANO, banag a napateg la unay met nga ipasagepsep kadagiti agtutubo a dear readers ti kinapateg ti aw-awid/kultura/pammati/ ni Ilokano ta ditoy ti pakairupaan ti KINAILOKANO. Well, napintas ti sarita ni Mang Usting..

Intay siripen ti sumagmamano a panirigan dagiti nalatak a kritiko itoy nga approach. Kuna ni nalatak unay a Plato a nasken nga “iparang ti literatura ti moralismo ken utilitarianismo.” Ngem di mamati ni Horace ta kunana met: nasken a “delightful and instructive” ti literature. Ngem irason met ni Matthew Arnold a nasken “high seriousness” ti literature. Ngarud, saan nga agpapada ti panirigan. Nupay kasta, kadagiti dadduma a kritiko, kunada met nga ipapilit: saan a nasken a siripen babaen ti moral ken philosophical merits ti literatura no di babaen ti artistic merits. No artistic merits no kuna, isu dayta ti panangsirip babaen ti kinaania ti sinurat a kas bunga ti arte. Ayonan ti paboritok a mannaniw ken kritiko, Alexander Pope, a nasken a siripen ti sinurat babaen ti kinaaniana a kas bunga ti arte a saan ketdi a babaen ti moral ken philosophical approaches a kas inlanadna iti salaysayna a napauluan iti “An Essay on Man” a nangtrataranna iti maipapan iti nalatak unay a sinurat ni Mark Twain a napauluan iti “Huckelberry Finn.” Sumagmamano met a bulan nga inaldaw (malaksid iti Domingo) a diak maliwayan a buyaen ti adbentura ni ubing a Huck iti telebision a nakaiserieanna. Kuna man ni Pope: “as ‘art’ isolated from all moral implications; it recognizes that literature can affect readers, whether subtly or directly, and that the message of a work—and not just the decorous vehicle for that message—is important.”

[ Adda tuloyna ]