Moral and philosophical approach to Literature (Maikatlo a paset)

NUPAY kasta, adda latta met dagiti saan a mamati iti dayta a panirigan. Ta nagduduma la ngarud ti panirigan ti tunggal maysa. Rason dagitoy a dagiti sinurat ket apektaranda dagiti agbasbasa wenno nagbasa. Posible a tuladen ken aramiden dagiti nagbasa ti binasada a kas bunga met iti paniriganda wenno impluensia dayta a sinurat.

NUPAY kasta, adda latta met dagiti saan a mamati iti dayta a panirigan. Ta nagduduma la ngarud ti panirigan ti tunggal maysa. Rason dagitoy a dagiti sinurat ket apektaranda dagiti agbasbasa wenno nagbasa. Posible a tuladen ken aramiden dagiti nagbasa ti binasada a kas bunga met iti paniriganda wenno impluensia dayta a sinurat. Kunada pay nga adda pay dagiti moral ideals kadagiti sinurat a pagadalan. Kas panagadal, adtoy dagiti sumagmamano a proseso wenno procedure a masurot iti panangsirip iti moral approach a kas mabasa iti http://www3.tltc.ttu.edu/manriquez/Links/understanding_theorygood.htm : Moral/intellectual critical approach
1) Concerned with both content and values
2) Considers literature a traditional mode of imparting morality, philosophy, and religion.
3) Seeks to discover meaning and to determine whether works of literature are true and significant.
4) Determines whether a work conveys a lesson or a message.
5) Determines whether it can help readers lead better lives and improve their understanding of the world.

Maysa a panagadal ken interpretasion iti maysa a sinurat ti kritisismo wenno teoria ket nalawag ngarud nga addaan iti bukodna a lubong ti mangadal kadagiti moral ideals dagiti sinurat a saan laeng a dagiti bungana a kas bunga ti arte. Iti bukodko nga interpretasion, nasken la unay ti moral approach ta saanna laeng nga apektaran dagiti agbasbasa ken nagbasa iti maysa a sinurat no di pay isurona ti aramiden daytoy iti kanito a naipasungalngal iti pumada a situasion.

Ipatarustayo man ngarud dagiti dinakamat ni Manriquez iti sinuratna a proseso: 1) Concerned with both content and values. Napateg la unay ti linaon ti maysa a sinurat ken dagiti tagipatgen a yallatiwna kadagiti agbasbasa. Por ehemplo, no ti maysa a sinurat ket isurona dagiti agbasbasa wenno dagiti ubbing a saan nga agdayaw kadagiti nagannak kadakuada, ibagatayo a bimmagsak daytoy ket saan a nakapasa iti moral approach to literary criticism. Ngamin awanan kadagiti napapateg a values wenno ideals. No ibagatayo a bimmagsak wenno saan a nakapasa, saanna a kayat a sawen a saanen a maibilang a bunga ti literature dayta a sinurat. Basta sinurat a para literature, literature dayta, uray pay no saan a nakapasa iti moral approach to literary criticism.

Iti moral criticism nga inaramidtayo iti sarita a “Lanutog” ni Agustin DC Rubin, imbagatayo met a saan a pimmasa wenno di nakapasa ti sarita iti panirigan ti moral approach to literary criticism, ngem inapresiet wenno dinayawtayo met ti sarita a kas napintas a bunga ti arte. Ngarud, saantayo nga imbilang ti sinurat a kas saan a sinurat no di iti laeng aspeto ti moral approach. Ngem kadagiti sabsabali nga approach, nakapimpintas iti intay panirigan a kas bunga ti arte.

Kadagiti pasalip a kas iti RFAAFIL (umuna a sigwada), sinennaayan dagiti hurado ti linaon (contents) dagiti sinurat a nangiparangan dagiti mannurat iti kinadakes dagiti amma iti Kailokuan. Wen, sarita amin dagiti naisalip, apay ketdin a saan? Ngem iti moral approach to literary criticism, adu kadakuada ti saan a nakapasa. Isu a napateg met ti linaon (contents) ti sinurat.

Maysa pay nga ehemplo: Ti Da Vinci Code. No analisarentayo babaen ti moral approach, kunatayo met a saan a nakapasa. Ngem no iti sabali nga aspeto ti kritisismo, maysa a napintas ti sarita a nangibunga iti degedeg iti rurukaan ti pammati wenno et-et ti pammati. Banag a saan a masasaan ti panagtung-ed ken panangiyawat dagiti kritiko ken komentarista nga agsapsapul kadagiti new ideas wenno kabarbaro a kapanunotan iti dakulapda iti author. (Kas kanayonan iti Da Vinci Code, iti bukodko met a panirigan, ala, kunaentayo a saan a nakapasa iti moral approach. Saan met a kabarbaro nga idea ta sakbay dayta a sinurat, adun dagiti immuna a sinurat nga umasping kadayta. Amin dagiti immuna a sinurat ket dandani masarakan a nairamen iti Da Vinci Code. Ngarud, iti panirigak, saan a pimmasa iti moral approach, saan pay a pimmasa no siripen iti “new idea” ti idea ti author. Isu nga adda met ti nagsurat a maysa a “hoax” dayta a sinurat.) Contents. Linaon. Values. Tagipatgen wenno naimbag nga adal/sursuro. Contents and values. Masapul nga adda naimbag a pagulidanan dagiti nagbasa lalo kadagiti ubbing. Kastoy ti kangrunaan a panggep ti moral approach.)

Kas pagarigan, imparangmo iti sarita ti kinadayag ti panagtakaw, wen, sinurat dayta. Lalo no makaay-ayo ti pannakasuratna, napintas. Adu met dagiti sinurat a nangidayag iti panagtakaw a kas iti pakasaritaan ti kalatakan ken kalaingan a mannanakaw, ni “Lupin III.” Laeng, saan a kanunongan dagiti agsirsirip iti moral approach daydiay epekto dayta a sinurat. Ngem kas maysa a sinurat, manmanonsan ti saan a makaam-ammo ken ni Lupin III, lalo kadagiti ubbing a mahilig iti telebision. Nakalatlatak la unay a karakter ti sinurat.

2) Considers literature a traditional mode of imparting morality, philosophy, and religion – maysa met a medium of instruction dagiti sinurat. Kinapudnona, daytoy pay ketdi ti kunak a maysa kadagiti kabibilgan amin a medium ti instruction wenno teaching. Isu a kuna ni T. S. Eliot iti sinuratna a “Religion and Literature” a mabasa iti panid 43 iti Five Approaches to Literary Criticism, kunana: “Literary criticism should be completed by criticism from a definite ethical and theological standpoint." No ibasartayo dagiti sinurat a kas kararua ti puli, ket nababa la unay ti moralidad wenno nakababbaba ti values a nairamen kadagiti sinurattayo, saan ngarud nga agpangadua a kasta met ti kararua ti puli. Ngarud, kapipintasan pay laeng amin dagiti sinurat a mangidatag kadagiti moralidad, pilosopia ken relihion. Apay ti relihion? Nabugasan ti relihion iti disiplina, respeto ken panagpapada.

3) Seeks to discover meaning and to determine whether works of literature are true and significant . Wen met a! Iti moral approach, kitaenna met no addaan dayta a sinurat iti agdadata a kinapudno ken addaan iti kaipapanan. Uray ta piksion met, amangan no kunamto ketdi.

Piksion man no piksion, ngem adda latta met dagiti posible a kaipapanan ken kaimudinganna.

[ Adda tuloyna ]