Moral and philosophical approach to Literature (Maudi a paset)

ITI MORAL approach, maibilang a kinabalasubas ti saan a panagsasao iti kinapudno. Maibilang a kinabalasubas ti panangloko iti pada a tao (author ken dagiti readers).

Alaentayo manen ti Da Vinci Code. Kuna ti author a kangrunaan a rasonna no apay a sinuratna daytoy ta kayatna laeng a pagsasaritaan ti tao ti maipapan ti relihion. Isu a nangsurat iti saan a gagangay a sinurat tapno mapagsasaritaan ti relihion ken pammati. Well, kunatayo a saan a significant ken debatable dagiti naipresentar nga idea iti Da Vinci Code. Iti biang ti kristianismo, kunaentayo manen a nadiskubre nga awanan iti kinapudno, kaipapanan ken kaimudingan ti sinurat. Kunaek met a nagna ti author iti desdes a saan unay a napagnaan. Isu dayta ti panangliklikna wenno panangsiortkatna iti dana. Nagna iti sabali a dalan. No uniporme koma iti pangidasigan, saan isuna a nag-uniporme. Iti ababa a pannao, pinakanna dagiti readersna iti saanda a namnamaen. Iti kabataan lingo: when you make pansin, try another, para maiba naman.

ITI MORAL approach, maibilang a kinabalasubas ti saan a panagsasao iti kinapudno. Maibilang a kinabalasubas ti panangloko iti pada a tao (author ken dagiti readers).

Alaentayo manen ti Da Vinci Code. Kuna ti author a kangrunaan a rasonna no apay a sinuratna daytoy ta kayatna laeng a pagsasaritaan ti tao ti maipapan ti relihion. Isu a nangsurat iti saan a gagangay a sinurat tapno mapagsasaritaan ti relihion ken pammati. Well, kunatayo a saan a significant ken debatable dagiti naipresentar nga idea iti Da Vinci Code. Iti biang ti kristianismo, kunaentayo manen a nadiskubre nga awanan iti kinapudno, kaipapanan ken kaimudingan ti sinurat. Kunaek met a nagna ti author iti desdes a saan unay a napagnaan. Isu dayta ti panangliklikna wenno panangsiortkatna iti dana. Nagna iti sabali a dalan. No uniporme koma iti pangidasigan, saan isuna a nag-uniporme. Iti ababa a pannao, pinakanna dagiti readersna iti saanda a namnamaen. Iti kabataan lingo: when you make pansin, try another, para maiba naman.

Kinapudnona, saan laeng met a pagayaten, pagsangiten, etcetera dagiti readers, no di pay panangidatag iti pananggura ken panagpungtot ken pananglais. Saan laeng a positibo no di pay negatibo a rikna. Ta kasta ngarud dagiti sinurat. Sinuratda amin, amin amin a masirip kadagiti nagduduma a teoria wenno approaches to literary criticism.

3) Determines whether a work conveys a lesson or a message. Mensahe. Adda mensahe wenno tema ti sarita. Ania dayta a mensahe? Direkta wenno indirekta? Adda adal a nasursuro dagiti nagbasa. Moral lesson a kas iti dakdakamaten dagiti titser iti eskuelaan. Amin a sinurat, adda latta maadal. Adda latta mensahena nga isu ti tema.

Kitaentayo ti sinurat ni Agustin DC Rubin nga ehemplotayo. Imparangna wenno trinatarna ti aborsion. Ngem iti udina, daydiay anak ti aborsionista ti nagsagrap met iti kas iti aramidna. Ngarud, ti moral lesson: a) saan nga aramiden iti padam a tao ti dimo kayat a maaramid kenka. b) saan amin nga agdaydayaw ken Jesucristo ket maka-Jesucristo. Ngamin iti sarita, relihioso ti aborsionista. Daytoy ti nangpapintas iti sarita ta ngamin imparangna ti realidad wenno kinapudno nga adu dagiti relihioso a saan met a napudno iti isip ken pusoda. Nasurat ti sarita iti literary pattern a “ship of fools.” Well, in fairness, nakapimpintas ti sarita ni Mang Gusting, uray pay no namarkaan daytoy a bimmagsak iti moral approach.

4) Determines whether it can help readers lead better lives and improve their understanding of the world. Saan laeng a maipapan iti moralidad ken pilosopia ken ideals ti moral approach to literary criticism no di kitaenna ti sinurat no makatulong met laeng kadagiti nagbasa a mangpasayaat iti biagda ken mangidur-as ti ammoda ken pannakaawatda iti mapaspasamak iti biagda ken iti lubongda, saan laeng nga iti panawenda no di pay iti panawen a saanda a naadakan. Usigentayo a nalaing AND DETERMINE, kunana. Saanna nga imbaga a TO DICTATE. Ngarud, idasigna laeng dagiti sinurat no addaanda iti sapsapulen kadaytoy nga approach a saan ket a diktaranna dagiti sinurat wenno ania ti suraten ti author. Ta nawaya amin nga author nga agsurat iti kayatna a suraten. Ta awan met ti sabali nga aramiden ni kritiko ken komentarista no di laeng mangibaga iti takderna ken mangidasig kadagiti nabasana segun iti paniriganna ken panagbatayna iti teoria a maitutop para iti binasana. Yinterpretna wenno sawenna laeng met ti paniriganna. Akemna met ngarud dayta. Ta maysa la ngarud a performative art ti maysa a sinurat a buklen ti tallo a persona: author, readers, critics. Saan a mabalin nga agsisina dagitoy a tallo. Saan a mabalin a maawan ti dua wenno maysa kadakuada. Adda nga adda latta nga agsisinnurotda. Ta ania koma ti serbi ti sinurat no awan dagiti agbasbasa? No awan dagiti kritiko? Ania koma ti serbi dagiti agbasbasa no awan met ti sinurat ti author? Ania ti basaenda nay? Ania koma ngarud ti serbi dagiti sinurat ken binasa no saan nga analisaren ken ipateg dagiti kritiko? Kasano koma a maawatan ti nalawag a panirigan ti sinurat no awan dagiti kritiko? Amin dagitoy a tallo ket agpapadada a mangibaybayog kadagiti sinurat nupay agdudumada iti akem.

Maysa laeng daytoy topikotayo a moral approach a pangsiripan kadagiti sinurat tapno ad-adda pay a maawatan ti binasa. Saan laeng met a maymaysa nga approach ti usaren iti maysa a sinurat. Adu ti panirigan. Iti laengen ehemplotayo a sinurat ni Mang Gusting, siniriptayo pay iti sociological ken psychological approach to literary criticism.

Ngarud, kayatna a sawen a no agsiriptayo, saan laeng a maymaysa no di adu a teoria. Nasken nga isapulantayo dagiti umno a teoria tapno nalaklaka a maawatan ken maibuksilan dagiti nakalemmeng a linaon dagiti sinurat. Iti pinal a masaok, nasaysayaat met laeng no ti sinurat ket siimen iti moral approach ken saan met a baybay-an a siimen ti kalidadna a kas bunga ti arte. Ania dagiti nairamen a bunga ti arte iti sinurat? Dayta ti kitaen a kanayon iti contents.

Iti trending ti agdama iti Literatura Ilokana, dagiti sarita ken nobela ket dakdakkel ti natugawan ti linaonna (content) ngem ti bunga ti arte. Madlawko a naipasuli pay laeng dagiti sinurat nga addaan iti naisalumina nga arte, ket simrek dagiti gagangay laeng a pannakasurat.

Iti sabali met a biang, iti daniw, naipasuli met dagiti gagangay a pannakasurat ken pannakaiparang dagiti gagangay a linaon ket simrek dagiti makunkuna a “high seriousness” ni Mathew Arnold. Kas bunga ti arte dagiti daniw-Iluko iti agdama, kaadduanna ti nauuneg dagiti linaonna, a kayatna a sawen daydiay ibagbagana ket saan nga isu ti kayatna a sawen. Ngamin iti literatura, wenno iti arte, wenno no tratarentayo ti kinaania ti arte, isu dayta ti panangiparang a saan ket a panangibaga ken dadduma payen nga aspeto a kas bunga wenno konektado iti realm ti arte.

Ala ngarud, kastoy daytoy moral approach to literary criticicsm, kailian. Sapay koma ta limmawa ti panirigam…agingga manen iti sumaruno nga isyu.