Naan-anayen a linteg ti Anti-Terrorism Act 2020

Terrorism. Stock photo by TNM

KANUNONGAN wenno ideklaranto ngata ti Korte Suprema nga “unconstitutional” dagiti dadduma a linaon ti Anti-Terrorism Act wenno ti nadesignaran a Republic Act No. 11479, a kalpasan a pinirmaanen ni Presidente Rodrigo Duterte ket dagus a nagpetitision dagiti nadumaduma a grupo tapno maibasura ti kabarbaro a linteg?

Nasayaat unay ti panggep ti Anti-Terrorism Act tapno malapdan ti pannakapasamak dagiti nagadun a nadara a terorismo iti pagilian. Ngem adu dagiti mamati nangruna dagiti human right advocates naipadaras ti pannakaputar ken pannakaaprobarna ta adda dagiti probisionna a maikontra iti 1987 Constitution a mabalin nga abusuen dagiti agipakat ken pangpastidiar kadagiti komontra ken kritiko ti administrasion, ken posible pay a mausar para ti personal nga interes dagiti mangipatungpal iti dayta a linteg.

Adu dagiti mamati a nakusel wenno napadaras ti pannakaputar ken pannakaaprobarna ta idi laeng Hunio 3, 2020, dua nga aldaw kalpasan a sinertipikaran nga “urgent” ni Presidente Duterte ket inadaptar ken inaprobaranen ti “supermajority” iti House of Representatives ti immunan a bersion ti Senado ket saanen a nagdalan iti bicameral committee conference, ket kaloasan ti sumagmamano a lawas, pinirmaanen ni Presidente Duterte.

Maysa kadagiti kangrunaan a mapagam-ak a probision ti Anti-Terrorism Act ket ti pannakabuangay ti Anti-Terrorism Council a buklen dagiti nangato nga opisial ti gabinete a mangimandar ti pannakaaresto dagiti mapapati a terorista. Dayta a bileg ket sigud a naikawes laeng kadagiti kameng ti husgado wenno Hudikatora.  

Maysa pay a maibilang a maikontra iti Bill of Rights ti 1087 Constitution ket ti probision a mabalin nga arestaren ti masuspetsa a terorista uray awan ti warrant of arrest, ken mabalin a maipupok iti 14 nga aldaw ken mapaatiddog pay iti 10 nga aldaw. Ipalubos pay ti linteg ti pannakaiwayat ti surveillance kadagiti masuspetsa a terorista iti las-ud ti 60 – 90 nga aldaw.

Nalawa ti sakupen ti linteg a maibilang a terorismo. Maibilang a terorismo dagiti aramid a mangipaay iti peggad ti biag ti tao babaen ti panagplano ken panangiwayat iti dayta a gannuat; pannakikaysa kadagiti tignay a nairanta a mangpatay wenno mangdangran ti bagi wenno biag ti tao; pannakikaysa kadagiti aramid a naisangrat para iti nakaro a pannakadadael ti pasilidad ti gobierno, publiko a lugar ken pribado a sanikua; pannakipaset iti gannuat a mangparnuay iti nakaro a pannakasinga ken pannakadadael dagiti napateg nga imprastraktura; panangpadur-as, panagpartuat ken panagikut, panangala, panangibiahe, ken panangted iti armas; panagusar kadagiti napeggad a banag a makaparnuay iti uram, layus, wenno panagbettak tapno butbutngen ti publiko, ken mangpataud iti mensahe ti panagamak, mangprobokar ken mangimpluensia babaen ti panangbutbuteng ti gobierno ken international organization wenno nakaro a mangriribuk wenno mangdadael kadagiti kangrunaan nga istraktura ti politika, ekonomia ken kagimongan iti pagilian, wenno mangpataud iti public emergency wenno nakaro a mangpukaw ti public safety.

Dagiti tattao a mangisingasing, mangirugi, makikumplot ken makikaysa iti panagplano, panagsanay ken panangiwanwan iti a terrorist attack ket masentensiaan iti tungpal-biag a pannakabalud a saan a maparolan. Aglak-am met iti kapada a dusa dagiti mapaneknekan a a nangipaay iti suporta kadagiti terorista ken nang-recruit kadagiti kameng ti terrorist organization.

Madusa met iti 12 a tawen a pannakabalud dagiti tattao nga agbasol iti panagpangta nga agiwayat iti terorismo; mangdurog iti sabali nga agiwayat iti terorismo; boluntario a panagkameng iti terorista a grupo wenno asosasion.

Impasingked ni Presidente Duterte a saanto a maabusar ti Anti-Terrorism Act ken kasapulan unay tapno mapasardengen dagiti mapaspasamak a terorismo iti pagilian kas ti panagbomba kadagiti katedral, simbaan ken dadduma pay a publiko a lugar, isu a pinirmaanna ti linteg.

Ngem kasano a patien dagiti kaaduan nga umili ti pammasingked ti Presidente no mapaliiwda met ti nakaro a pannakalabsing ti karbengan dagiti tattao iti naglabas a panawen ken uray iti agdama nga administrasion? Uray iti agdama a tiempo, adu latta dagiti agrekreklamo nga umili a biktima ti panagabuso dagiti polis ken soldado a nangusar kadagiti naikawes kadakuada a bileg tapno gundawayanda dagiti tattao.

Adu dagiti agamak nga iti pannakaipakat ti Anti-Terrorism Act ket addanto dagiti mabalud, makasuan ken madusa nga inosente ken awanan-gaway a tattao a napabasol a maysa a terorista.

Maysa kadagiti naaramat a rason iti nadaras a pannakaipasa ti Anti-Terrorism Act ket ti pannakapasamak ti Marawi City Siege idi 2017 a nakatayan dagiti nagadu a tattao ken nakaduprakan ti naprogreso a siudad idi sinakup dagiti kameng ti Maute Group ken Abu Sayyaf Group a nainaig iti international terrorist group nga Islamic State of Iraq and Syria.

Ngem napasamak dayta a kadaraan nga urban terrorism iti moderno a panawen, saan a gapu iti kaawan ti Anti-Terrorism Act ta adda metten a maipakpakat ti Human Security Act of 2007. Napasamak ti Marawi Siege gapu ti “failure of intelligence” wenno panagliway dagiti natudingan nga ahensia ken agserserbi ti gobierno nga agkalap kadagiti impormasion tapno nalapdan koma dayta a terorismo.

Aglaplapusananen dagiti paglintegan iti Pilipinas a mangsaluad iti urnos, kappia ken talna. Ngem saan a nainget ti pannakaipakatda. Saanen a nasken ti pannakaipakat dagiti linteg a mabalin a maballikog ken maabuso tapno awan ti maparigatan nga umili iti masakbayan a panawen. Iti panagbalinen a linteg ti Anti-Terrorism Act, addan iti Korte Suprema ti panangikeddeng no dagiti probision ti linteg ket mailabsing iti 1987 Constitution. Nasken laeng ti panagridam ken panagtignay dagiti umili tapno masaluadan dagiti karbenganda ken awanto ti maidadanes gapu iti dayta a linteg.