Naatap latta ti Kappia?

Salaysay ni Rilo A. Bedo

(Maudi a paset)

 

Ta pudno man met nga adda dayta internal civil conflict a mapaspasamak iti pagiliantayo ita. Saan a malmalpas dayta isyo kadagiti kakabsat a Muslim idiay Mindanao nupay di latta met baybay-an ti gobierno ti pannakisaritana kadagitoy tapno malpasen dayta dinekdekadan a parikut.

Sabali laeng dagiti kakabsat iti ruar. Addaanda met iti kalintegan, karbengan nga ilablaban. Ibuntoktayo payen dagiti riribuk a parnuay dagiti sindikato, dagiti kunniber, dagiti mapaspasamak a krimen iti inaldaw-aldaw. Kasla ketdin awan patingga dagitoy a parikut.

Ngem saan laeng a dagita. Ammotayo met nga itay laeng nabiit, rimsua ti riribuk iti Sabah, Malaysia a nakadakamatan dagiti kakabsattayo a Muslim. Adda met dita ti conflict-tayo iti China gapu iti teritoriotayo a kunada a kukuada. Kasta met iti Taiwan a nabara ita ti isyu gapu iti pannakapapatay ti maysa a mangngalap a kailianda iti Balintang channel a sakup ti pagilian.

Ita a masursurat daytoy, kinuna ni Sek. Leila de Lima ti Departamento ti Hustisia, addan resulta ti imbestigasionda. Madusa kano dagiti nakabasol a coast guard-tayo (isuda a nangprotekta iti sakup/kinabaknang/teritoriotayo).

Itoy nga addang ti gobierno, mangnamnama nga agkirpan ti tension iti nagbaetan ti dua a pagilian. Ngem ti saludsod, kasano ngata met ti rikna dagiti maapektaran a coast guard?

Di pay nalnalpas daytoy nga isyu, adtoy man met ngaruden ti pammilin ti gobiernotayo maipanggep iti pannakaipawil a mailako, maiserrek iti pagiliantayo ti lima a produkto ti Taiwan ta makadangran kano daytoy iti salun-at dagiti umili.

Nupay kunaen ti gobierno nga awan pakainaiganna daytoy iti isyu iti nagbaetan ti dua a pagilian, sigurado met a di a kasta ti panangsirig ti nasao nga apektado a pagilian. Kunaenna la ketdi a pammales daytoy ti gobiernotayo iti inyetnagda a linteg a pannakaipawil dagiti mangmangged a Pinoy a sumrek iti pagilianda.

Mangnamnamatayo lattan a sapay la koma ta agngudonto met la ti tension iti nagbaetan ti dua a pagilian ken maresolba metten dagiti isyu a sangsanguen ita ti pagiliantayo kadagiti nadumaduma a pagilian. Ken kadagiti bukodna nga umili.

ITA, subliantayo ti naisayangkat a panagadal. Kayattayo man wenno saan, dakkel manen ti epekto daytoy iti ekonomia ti pagilian. Sumngay ti panagbuteng iti kaunggan dagiti mayat a mangibaut iti puonan ditoy pagiliantayo. Pagangayanna, mapukawantayo iti oportunidad a maparnuay koma iti pannakapaadda ti adu a panggedan.

Daytoy koma ngarud ti kitaen ti gobiernotayo. Ta nagalas man a kitaen a datayo a demokratiko ken Katoliko a pagilian, maysa kadagiti kariribukan iti sangalubongan. Maikatlotayo a kababaan iti ranggo iti sibubukel a Southeast Asia. Sarsarunuentayo ti Myanmar ken Thailand.

Segun met laeng iti panagadal, bimmaba kano iti 5 porsiento ti kasasaad ti kappia iti sangalubongan iti uneg ti napalabas nga innem a tawen.

Rumikrikut ngarud ti lubong?

Nupay kasta, addada kano met dagiti pagilian nga ad-adda pay a timmayok ti ranggoda ta ad-adda a timmalinaay iti yanda a kas koma kadagiti pagilian ti Iceland, Denmark, New Zealand, Austria, Switzerland, Japan, Finland, Canada, Sweden ken Belgium.

Mapan nga 110 pagilian ti bimmaba ti ranggona; 40 met dagiti ad-adda pay a ngimmato.

No kabaelan dagitoy nga 40 a pagilian a pasayaaten ti kasasaad ti pagilianda, saantayo ketdi ngatan a kabaelan met? Simple laeng met ti soluson kadaytoy. Maddaantayo iti bukod a disiplina— daytay disiplina a di managimbubukod.

Ta iti isasangbay ti aldaw, awan pagbutngantayo nupay pakaam-amitantayo wenno pakadandanonantayo a paset ti pagiliantayo. Ket mabalintayo latta a yuldag iti puon ti kayo nga awan pagam-amkantayo.

Sapay koma ta maragpattayo dayta iti kabiitan a panawen.#