Footer

Naatap ti autonomia iti Cordillera (Maudi a Paset)

SAAN laengen a ti nailian nga armada (AFP) ti maul-ulaw iti mapaspasamak no di pay  dagiti umili ta saandan nga ammo no ania ti masurot iti pannakaipagna ti linak ken kappia iti sibubukel a Cordillera. Maulaw pay ti AFP no ania ken asino kadagitoy dua a paksion ti bigbigenda. Ti rigatna, nangipatakder dagitoy dua a paksion iti kampoda iti nadumaduma a paset ti Cordillera ken iti Baguio. Ania ti rason dagitoy a tropa ken kampo no adda met ti AFP?

Ti depinision ti Cordilleran

Daytoy ti kangrunaan nga isyo iti immuna nga Organic Act of 1990 a saan a nasungbatan iti immuna a ratipikasion. Daytoy ti maysa  pay a kangrunaan a  rason no apay a saan a kinayat dagiti non-native of Cordillera ti autonomia.

Iti Organic Act No. 8438 idi 1997, napagbalinen ti depinision ti Cordilleran a kas agindeg iti Cordillera, native iti Cordillera ken saan a basta agindeg daytoy. Ngem saan latta a naan-anay ti pannakapatung-ed kadagiti non-native Cordilleran itoy a depinision gapu ta nariknana ti arigengen ti depinision iti damo pay laeng a pannakaiparangna.

Babaen kadagiti dua a reperendum, saan a   kayat ti kaadduan iti Siudad ti Baguio ti autonomia.  Timmaud pay idi ti isyo a saan koma a maibilang iti autonomia ti siudad agsipud ta maysan daytoy a chartered city wenno agwaywayas a siudad. Autonomous ti maysa a chartered city wenno bukodna a bagi ti mangpataray. Saanen a naipasidong ti chartered city iti probinsia; awanen iti probinsiana ta agwaywayasen. Saan   a kas kadagiti kaaduan a siudad iti pagilian nga iti laksid ti  kinasiudadda, addada pay laeng a nakalinong iti administrasion ti probinsia a yanda.

Nagadu dagiti dadakkel a korporasion ken pasdek-negosio iti Cordillera. Ket no maratipikaran ti autonomia, obligadon dagitoy nga agbayad iti buis, direkta iti autonomia a saanen a kas iti sigud (wenno iti agdama) nga agbaybayad dagitoy a dadakkel a negosio iti buisda babaen ti headquartersda a nakabase iti Makati, Cavite, Clark ken Subic. Iti autonomia, saan a mapasamak daytoy. Ngarud kadakuada, dakkel a banag ken rikut ti panagbalbaliw iti set-up ket nalaklaka nga amang ti saan nga umayon iti autonomia. Ngarud,  saan a taliawen dagitoy a negosio ti autonomia no mapasamak kadakuada ti panagbalbaliw.

Narigat a mapatung-ed dagiti non-native Cordilleran nga agnanaed idi pay la angged (time immemorial) iti sibubukel a Cordillera ta addaanda met iti bukod a takder ken prinsipio ken panirigan itoy a banag. Saanda la ketdi met kayat a matapiasan ti posisionda a nabayagen a sinalsaluadanda.

Ti leftist group.

Saan a masasaan ti kinadakkel ti bilegda iti Cordillera. Marikna ti impluensiada kadagiti umili. Saan nga umayon ti leftist group iti autonomia ta addaanda met iti bukod nga ideolohia nga iruprupir ken kangrunaanna, ti isisina daydi Fr. Balweg .

Sino aya ti mairanud iti autonomia? Saan a nalawag. Nasken a masungbatan pay nga umuna dagiti napapateg nga issues. Nasken a masolbar pay nga umuna dagiti nadakamat nga issues a di nasungbatan kadagiti dua a naglabas a reperendum. Ketdi, nalawag a maripar ti kinaadda dagiti sumagmamano nga aginteres iti takem uray no saan pay laeng a naratipikaran. Agurayda koma pay sakbay nga iposisionda ti bagbagida a mangidaulo. Sungbatanda koma pay dagiti kangrunaan nga issues sakbay nga ilugarda ti bagbagida ta no saan, agtagtagainepda laeng a simumulagat.

Saanto nga agballligi ti ratipikasion ti autonomia iti maikatlo a gundaway agingga a tumaud ken rumimbaw dagiti interes para iti bukod laeng a bagi ken panggep. Uray ngata tinawen a mapasamak ti reperendum, no awan ti sinseridad iti panagserbi, mapaay ket mapaayto latta ti ratipikasionna.#