Footer

Naatap ti autonomia iti Cordillera (Umuna a Paset)

AUTONOMIA iti Cordillera? Naiggananen. Petpetpetanen. Ngem gapu iti saan a nasayaat a pannakaiggemna, napalusposan pay laeng. No billit koma, adda daydiay panawen a nairut unay ti pannakapetpetna  ket  uray la  nagtulakak; adda met panawen a nalukay unay ket ditan ti pannakabulosna kadagiti dakulap.

Apay a saan a nagballigi iti namindua a daras a panagbubutos iti autonomia?

Ta ania ngamin aya ti autonomia?

Panagwaywayas ti kayat a sawen ti autonomia.

Sagudayen ti Seksion 8 Artikulo 10 ti Konstitusion ti Filipinas a nasken a maaddaan iti autonomia ti Cordillera ken ti Mindanao.  Nagballigida a nanggun-od kadaytoy sadiay Mindanao. Maawagan itan iti Autonomous Region of Muslim Mindanao.

Inrupir dagiti taga-Mindanao ken Cordillera daytoy a kalinteganda iti autonomia.  Indauluan ni Father Conrado Balweg, pangulo (idi) ti Cordillera People’s Liberation Army (CPLA), ti autonomia iti Cordillera.

Sinupring ni Fr.  Balweg ti panggep idi ti administrasion ni Pres. Ferdinand Marcos a mangrames iti kabambantayan ti Cordillera babaen ti Cellophil Resources Corporation a nakabase iti Tayum, Abra ket kimmappon iti New Peoples’ Army (NPA). Idi napadisi ni Marcos babaen ti people power, simmina ni Fr.  Balweg iti CPP-NPA ket pinanagananna ti grupona iti Cordillera People’s Liberation Army. Nakitulag ni Fr. Balweg ken ti grupona ken ti Cordillera Bodong Association iti administrasion ni Pres. Corazon Aquino ket naaramid ti peace accord wenno “Sipat” sadiay Mt. Data, Bauko, Mt. Province idi 1986. Tapno naan-anay ti panagkappia ti gobierno ken ti CPLA, impa-ulog ni Presidente Aquino ti Executive Order No. 220 idi July 15, 1987 ket naipasngay ti Cordillera Administrative Region (CAR) a mangisagana iti pannakaratipikana.

Tapno naan-anay a magun-od ti autonomia,  nasken a maratipikaran daytoy babaen ti butos dagiti umili. Ngem iti namindua a daras a reperendum a naangay idi Enero 30, 1990 ken Marso 7, 1998, namindua met a nanabtuog ti arapaap. Timmayab ti billit nga addan iti dakulap. Iti kaudian a reperendum, ti laeng probinsia ti Ifugao ti nangayat iti autonomia.

Ania aya dagiti rason no apay a saan a kayat ti kaadduan ti autonomia? Dagitoy dagiti sumagmamano a rason:

Politika.

Maysanmaysa kadagiti nadutokan a mangimaton iti CAR ti nangilugar iti bagbagida (positioned themselves) a kas agtakem kadagiti kangrunaan a puesto iti Cordillera Autonomous Region. Ad-adda a ti bukodda nga interes ti impagnada. Nalipatanda a naipasdek ti CAR nga akemna ti mangipagna iti pannakapataud ti autonomia ket nakibiang kadagiti internal nga isyo kadagiti probinsia ken ti siudad ti Baguio. Saan pay laeng a nagun-od ti autonomia, mariknan ti takder ken bileg dagiti nagtakem (iti CAR)  ket nalipatanda ti kinaadda ti agdama nga agtuturay iti gobierno a kas kada kongresman, gobernador dagiti mamayor ken kokonsehal. Limmaksidda (overlap) iti poder ket napasamak ti dakkel nga alinuno ti dalluyon.  Kayat ngarud met dagiti agdama a nabutosan iti takem iti gobierno nga iturayan dagiti pabutosanto pay laeng a mangituray iti autonomia? Siempre, saluadan met dagiti nabutosan a politiko ti posision a petpetdan. Saanda  a kayat a paagaw dayta a takem.

Iti ababa a pannao, kadakkelan a lapped dagiti mangitagtag-ay manen iti autonomia iti kapamitlonan a daras dagiti politiko a nabutosan ken agdama nga agtakem iti turay. No  iluglugar manen dagiti mangipagpagna iti maikatlo a gundaway a pannakaratipikar ti autonomia ti bagida kadagiti nangangato a posision, dakkel la ketdi a lapped iti arapaapda dagiti agdama a politiko a nakatugawen ken nabutosan.

(2) Ti posision ti CPLA a kas peacekeeping body.

Namin-adun a daras ti troop movements ti CPLA ket pasaray mapasamak ti pannakibiangda iti police matter. Awan pay laeng ti autonomia, mariknan ti bilegda. Iti baet ti pannakitipon dagiti dadduma a kamengda iti armada ti pagilian (AFP), umad-adu latta met ti kamengna. Saan payen nga agsususurot ti panggepda ta nagudua metten daytoy iti dua a paksion.

      (Adda tuloyna)