Nabalitokan a kapanunotan, sagut dagiti bangolan (Umuna a Paset)

NO dagiti senior citizen ti nagsasalip iti panagsuratan, namnamaem lattan a dagiti sinurat ket maipapan kadagiti tugotda, isu a dagiti sarita a naisalip ket adda dagiti porma a journal, diary, memoir, chronicle, ken dagiti first person story, ken maipapan iti biag iti in-inut a panagtabon ti init, pakasaritaan iti ayat, ayat ken panagserbi, panagayat iti nakaiyanakan a daga ken nakaparsuaan. No gupugopen dagiti naisalip, dagitoy ti pakabuklanda.

JUDGE JOVEN F. COSTALES LITERARY AWARDS SENIOR CITIZENS LITERARY CONTEST 2007

NO dagiti senior citizen ti nagsasalip iti panagsuratan, namnamaem lattan a dagiti sinurat ket maipapan kadagiti tugotda, isu a dagiti sarita a naisalip ket adda dagiti porma a journal, diary, memoir, chronicle, ken dagiti first person story, ken maipapan iti biag iti in-inut a panagtabon ti init, pakasaritaan iti ayat, ayat ken panagserbi, panagayat iti nakaiyanakan a daga ken nakaparsuaan. No gupugopen dagiti naisalip, dagitoy ti pakabuklanda.

Nagganas ti agbasa kadagiti idea dagiti senior citizen! Nagbabagas dagiti mensahe dagiti sinurat. Nabalitokan dagiti kapanunotan dagiti bangolan a mannurat. Dagitoy a kapanunotan ti kayatda a yallatiw kadagiti sumarsaruno a kapuotan.

Saggaysaek ngarud ida nga ibinsabinsa: (Saan a nagsasagannad, segun iti pilik.)

1) TI MAUDI A MANNAKIGUBAT, sarita ni Julio Madarang (pen name).

Naan-anay ti armas ti author a simmango iti salisal itoy a saritana a nangiparanganna iti pammati, kultura, panagayat iti nakaiyanakan a daga, responsibilidad, kinamaingel dagiti Tingguian iti Abra ken panangisalakan iti nakaparsuaan. Nagreserts ti author iti nangisabasaranna iti saritana nga isu ti inkabilna a parupa ti sarita.

Panagkamkam iti daga, panagrames kadagiti bantay, panangipateg iti nakaiyanakan a daga ti nagwerretan ti sarita. No kasano a sinango dagiti Tingguian dagitoy a pasamak, daytoy ti sinurat ti author.

PREMISE

Pinatayda ni manongna. Rinamesda ni manangna. Kalbuendan ti kabambatayan a lugarda ken kamkamendan ti dagada a sinalsalakniban dagiti immuna a maingel. Ni Langiden ti maudi a mannakigubat. Ania ti aramidenna?

Summary:

Kayat nga ikalawa ni Senior Canuto Magallanes ti dagana, babaen ti sabali manen a survey. Kayat ti senior a lumawa ti beddeng ti sanikuana. Linawas ti prosision dagiti trak ti lumber concession ti senior iti panangramesna kadagiti bantay ti Asilang.

Lakay unayen ni Apo Danglas a pangulo, ket inyallatiwna ti “responsibilidadna” iti agtutubo a Langiden a nakakitaanna iti pagilasinan nga adda iti baro ti takder ti puli. Imbaonna daytoy a mapan iti Villa Magallanes. Impaisuotna ti baag. Intedna dagiti armas ken kalasag a naglabas kadagiti ima dagiti maingel ti tribu: ti pinang, ti gayang, ti kalasag, ti gaming, ti upit ken ti baag nga isuotna.

Napan ti agtutubo iti Villa tapno irupirna ti kalinteganda. Ta adda met titulo ti dagada. Ngem napasamak ti nadara a pagteng. Pinatay ni Langiden dagiti nadatnganna iti villa, a kas impakaunan ti author babaen ti paripirip, a mabasa iti maikadua a parapo ti maikadua a panid: …immanges ti bulkan iti lamolamo a barukongna: bumegbeggang, agdaldalipato, agkubkubuar nga agpagus a bumtak. No naiparang iti rugi a kastoyna, siempre iti udina, bimtaken dayta bulkan: nadara a gibus. Nga isu ti napasamak.

Points to consider:

1) Responsibilidad – ti panangiyalison ti responsibilidad ken pagrebbengan ken akem ti pangulo iti maysa nga agtutubo ken agdadata a mapaspasamak. Dagiti agtutubo ti namnama ti pagilian. Ket ni agtutubo a Langiden ti namnama dagiti Tingguian a salaknib ti nakaiyanakanda a daga. Ti panangawat iti responsibilidad ket kaipapananna met iti panangipatungpal kadagiti akmen. Nga isu ti napasamak iti sarita.
2) Kultura. Ti kinaasino ti puli ken no kasano nga itakderna ti pannakarames. Nadakamat iti parupa ti paggidiatan ti headhunting: kadagiti dadduma, kanaig daytoy iti panagasawa, idinto a kadagiti Tingguian ket kanaigna iti vendetta. (NOTE: vendetta, isu a nadara ti gibus ti sarita).
3) Panagayat iti nakaiyanakan a daga. Kinamaingel ti mangsalaknib iti nakaiyanakan a daga uray pay no pakaibuisan iti biag wenno panangkettel iti biag dagiti mangidadanes.
4) Napintas ti pannakaisurat ti sarita. Insubona a dagus ti parikut. Imparipiripna met a dagus ti solbar dayta a parikut.
5) Napintas ti pannakailadawan ti aglawlaw, kadagiti agbibiag kadagiti pasamak.
6) Napintas ti pannakaaramat dagiti simile, comparison ken symbolism.
7) Naurnos dagiti pasamak. Nalilinteg dagiti binatog. Makapnek ti lengguahe a naaramat. Saan a nagkarkarawa ti author kadagiti imbagbagana. Saan a nabennat dagiti pasamak. Umno a rugi ken paggibusan.
8) Napintas ti rugi ken genned ti sarita, nga isu dayta ti daniw wenno salidummay
9) Kompleto dagiti ramen ti sarita a kas maysa a sarita.

CHARACTERS

Makapnek ti naikawes a ladawan kadagiti agbibiag. Makapnek met ti characterization wenno naikawes nga akem ken akmen ti tunggal agbibiag. Steady ken dependable ti kinaasino dagiti agbibiag manipud iti rugi agingga iti gibus. Saan a nagaramat iti naratibo wenno dialogo iti panangiladawanna kadagiti karakterna, no di ket simile ken comparison.

1) LANGIDEN –
a) Simmagat ti takder(na) — (natangken, di “maspak” uray mano a “bagyo”)
b) alsado – bannuar
c) kasingin ti lawlawigan — naalibtak
d) abuyot’ bantay – matador iti kabambantayan
e) nakemnat’ bellang – natangken a pakinakem (kas iti bellang)
f) inaw ti kimat — napartak nga agtignay (a makiranget)
g) nasikap a musang – managpaliiw ken di matim-timek
h) tumayaktak a kas alingo — no allangonenna ti nailupek a kalintegan
i) ken dadduma pay nga inkawesna. Ngem kangrunaan ti amin, isu ti bulkan iti barukong daytoy.

(Adda tuloyna)