sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Nabang-i latta ti tinubong

KAANOAK ngata manen a makaraman iti dayta? Hmmm, nagimas…

Dayta ti komento ti maysa a kabagian iti impost-tayo iti social media a ladawan ti tinubong a napaabayan iti naka-sachet a kape.

Nabayagen iti ballasiw-taaw ti nasao a kabagian—a ti kinaagpaysona ket saanak kano pay a naitao idi pimmanaw ditoy purokmi. Nagtrabaho iti siudad. Nagallaalla agingga a nakasarak iti katakunaynayna iti paset ti Mindanao. Dita a binangonda nga agssawa ti pamiliada sakbay a nagabrod. Saan metten a nakapagawid iti ilimi.

Marikna la unay no kasano ti iliwna a makaraman iti nasao a taraon a mangpampamaris ken mangparparagsak iti isasangbay ti tunggal Paskua. Agasem met ngamin dayta a kaundayen ti panawen. Aglalo ket maitugotan nga iti panawenda, saan a kompleto ti Paskua no awan ti tinubong a maidasar.

Kas met laeng iti kasangay, saan a kompleto no awan ti pansit a sagana. Pansit a pangpaatiddog kano iti biag ti agkasangay.

Agpayso man met a naimas ti tinubong. Natibo a makan iti Ilokandia. Saan a maramanan daytoy iti sabsbali a paset ti pagilian. Kangrunaan iti ballasiw-taaw. Taraon daytoy a makuna a bukodtayo nga Ilokano. Taraon a simngay iti kinaburnok dagiti kawayan (bulo ti us-usaren ti dadduma) iti aglawlaw.

Iti dadduma a paset ti pagilian, bagas ti lutuenda iti tubong ti kawayan. Masida met dagiti dadduma. Mangnayon ngamin iti imas ken banglo ti taraon ti mailadab wenno maituno a kawayan.

Ngem ken ni Ilokano, napanunotna a diket ti ilutona iti tubong ti kawayan. Yantangay nagaget ken naanus nga agaramid iti kankanen, napanunotna nga apay a di daytoy ti ilutona met? Ket saan a nagbiddut, nakaparnuay iti kankanen a nagbalin payen a simbolo ti Paskua.

Ta sa laeng met maluto daytoy a makan no kasta a panawen ti Paskua. Naimas nga ipabulon iti kape a nakirog a bagas. Pangsarabo iti agsapa para iti sabali manen a panagagawa ni Ilokano.

Masimpuon a nalabit nga itoy a panawen a naaramid ti tinubong ta panawen met a kabaludbod dagiti kawayan. Nadanondan ti naan-anay a kadakkelda. Isu a narnuay dagiti mapukan a pagaramidan iti kankanen.

Ken itoy a panawen, kas nasaon, kalam-ekna ket mabalin nga agsapsapul met ni Ilokano iti sabali nga ipabulonna iti di maaw-awan a kape a bagas iti tunggal agsapa.

Gapu met laeng iti kinarikut ti mangisagana iti nasao a kankanen, isu a saan nga iti sibubukel a tawen a maidasdasar daytoy.

Banag la ket ngarud a nangtaginayon iti panagraman ni Ilokano. Il-iliwenna a maramanan tunggal tawen. Saan a masuya ta di met aginaldaw nga adda no kayatna.

Ti panangim-impen iti raman ti tinubong, ad-adda a nangdegdeg iti kinaespesial daytoy tunggal Paskua. Iti maysa a kailian a nayadayo iti lugarna, umanay la a mangisubli iti lagipna dagiti napalabas no makaimatang wenno makakita ita iti social media iti ladawan ti tinubong. Umanay la a tumbogan ti dilana. Ken mamagarubos kadagiti matana gapu kadagiti dina maleplepan nga iliw iti barukongna a parnuayen dagiti lagip.

Ti tinubong, isimbolona no kasano kagagaet ni Ilokano. Iti karikut daytoy nga isagana, saan a mabalin nga aramiden ti adda sulsulitna. Masapul ti anus ken gaget. Ti andur a mangsango iti apuy a pakatunuan ti saramsam.

Ngem ni Ilokano, naisem latta a mangaramid kadagita. Masangona pay laeng ti agsagawisiw ken kumanta kabayatan a yur-urayna ti pannakatuno ti kankanen. Nga iti abayna, adda dita ti transistorized radio a pangdengdengganna kadagiti paboritona a drama.

Iladawan pay ti tinubong ti kinakilnet ti panagkakayammet dagiti Ilokano. Agtitipkelda kadagiti trabaho, nairut ti langenlangenda ken saan ida a nalaka a daleben dagiti parikut iti biag. Agsisinnaranayda. Problema ti maysa; problema ti sangkaarrubaan.

Ti bang-i ti tinubong, iladawanna ti kinabang-i ti daga no kasta a kabbukual tapno isagana manen dagiti nagaget a takiag a mulaanna. Ken ni Ilokano, dina ipalubos nga agkalaegan ti daga. Parabur daytoy kenkuana ket masapul a tagipatgenna.

Ti imas ti tinubong maysa a pammaneknek no kasano kalaing ni Ilokano nga agaramid iti saramsam manipud kadagiti nagling-etanna. Kas met laeng iti relasionda kas puli. Naimas, naimbag, sapsapulen dagiti nadumaduma a puli iti sangalubongan.

No kitkitaen, kasla naglaka laeng met ti agaramid iti tinubong. Nagsimple dagiti rekadona: bellaay ti diket, nalabaga nga asukar, ebaporada a gatas ken banilia. Gamayen laeng ti bellaay iti danum sa ilaok dagiti dadduma pay a rekado. Kalpasanna, itubong iti nakayasan a kawayan. Sullatan iti nagango a bulong-saba wenno bunot. Sa anusan nga ituno iti beggang. Urayen agingga a maluto.

Naim-imas nga idasar no nabaawanen daytoy.

Ngem no apay a makuna a narikut, kastoy: Rugianda a nasapa a bayuen iti alsong ti diket (ta awan met pay ti makunkuna a paggilingan). Natrabaho dayta. Adu a ling-et ti patubbogenna. Kalpasanna, gasagasenda dagiti nabayo iti napino a tela. Sa isublidanto manen a bayuen ti saan a nasagat. Kasta a kasta agingga a naalan ti kapkapnekan a kaadu ti bellaay.

Sakbay dayta nga aldaw, masapul a mapukanen dagiti kawayan (‘tay makunkuna a pasingan ta adda kulapotna iti uneg). No awan, daytay naganus a bulo. Maputed (babaen ti ragadi) iti tunggal lawas daytoy. Sa makayasan tapno saan unay a napuskol a mangpabayag iti panagluto. No bulo ti mausar, saanen a kayasan pay.

Agala kadagiti nagango a bulong-saba wenno bunot (no adda) a pagsullat. Isako dagitoy tapno saan a pagdugmonan wenno rugitan dagiti ayup.

Mangkali pay iti daga a pagitunuanto. Aguneg iti sangadapan; aglawa iti maysa ket gudua agingga iti dua a dapan ken agatiddog iti dua a metro depende iti kaadu ti ituno.

Kabayatan nga itubtubong ti bellaay, masapul a napaapuy metten dagiti dadakkel a sanga ken puon ti kakawati (naynay a daytoy ti mausar iti yanmi ta natangken ti beggang a parnuayenna) iti insagana nga abut. Apagisunto a nakabeggang inton makaitubong iti bellaay.

Iti panagtuno, masapul a bantayan tapno di malpaag ti beggang. Aguantaan met a kitaen no agpussuak ti tubong gapu iti pannakaluto ti bellaay. Iduronna no kua ti naisullat a bulong. No di mabantayan, awan mabati a linaon ti tubong.

Daytoy ti karikutan a pasetna ta maipalabanka iti pudot dagiti beggang.

Saan ngarud a kasta kalakana ti agaramid iti espesial a taraon iti Paskua!

Iti panaglabas dagiti tawen, adun ti nagbaliwan iti proseso ti panagaramid iti tinubong. Addan paggilingan a pangdarasan; lutuenda payen iti oven dagiti dadduma; nanayonan payen dagiti rekado kas iti pasas, mantekilia, niog, ken cheese.

Ti pay pamay-anen dagiti dadduma, ilingtada iti lata ti manteka dagiti tinubong sakbay nga itunoda. Tapno kano sigurado ti pannakalutona. No ngamin diretsuen a tunuen, adda pasetna a di maluto no di batido ti agluto.

Ngem adu man ti nagbaliw iti pannakaisagana ti nasao a taraon iti Paskua, nagtalinaed latta ti kinabang-i daytoy. Nagtalinaed latta ti pannakasegseggana a maidasar. A tagtagiuray ti kaaduan nga Ilokano agingga iti isasangbay ti Baro a Tawen tapno di kano nga agtuleng no di makaraman!