Nabileg ti imahinasion ken panirigan

Ni  Jaime M. Agpalo, Jr.

 

Nadakamattayon itay napalabas ti napasamak a kallabes a komperensia ti PEN (poet, essayist, novelist) a nangtrataranda no ania ti akem ni mannurat iti climate change. Napasnek dagiti timmabuno a nangited ti tunggal badangna iti panangsolbar iti nainlubongan a parikut maipapan iti panagbalbaliw ti panawen. Parikut a nasken a sanguen ken ited ti kaitutopanna. Nasken a makiraman da mannurat itoy a pakarikutan uray no babaen man laeng kadagiti sinurat nga inda iproponer ti kapanunotanda a posible no di man makaited iti solusion. Ta nabileg dagiti balikas a yibbet dagiti piksionista, sumasalaysay, mannaniw ken nobelista…

No kastoy a tumapogen dagiti umuna a bulan ti tawen, tumpuar metten dagiti nagduduma a writers’ festival iti sangalubongan. Ket ditoy pagilian dadakkel a pasken literatura dagiti komperensia nga inangay ti PEN ken Taboan. Sabali laeng dagiti iganggannuat dagiti unibersidad a kas ti UP, UST, ADMU, UP Baguio, Siliman ken dadduma pay. Adda pay dagiti etniko a grupo a kas iti Bikolnon, Kiniray-a, Ilokano, Pangasinense ken dadduma pay.

Ngem ti kallabes a napasamak a Taboan Writers Festival sadiay Clark Freeport Zone, Pampanga ti nangipaay ti di agkesmay a libbi ken ingangato dagiti kiday.

Ta apay?

Dagiti timmabuno ti PEN ket sipapasnekda a nangtratar iti pakarikutan a global. Nagiinnadalda. Nagsisinnukat iti kapanunotan. Nagbibinnadangda a manggun-od ti naituyang nga ingpen ken panggep. Banag nga awan dayta iti Taboan Fest.

Nakunak daytoy, ta sadiay Taboan Fest ket linagidaw ni National Artist F. Sionil Jose ti kinaawan kano ti imahinasion dagiti organizers maipapan iti pakarikutan ti gimong a kas iti hustisia, korapsion, patriotismo ken literatura, ken no kasano a patanoren ti naimbag ken nasayaat a kagimongan.

Insurat ni Amadis Ma. Guerrero: Jose said the organizers had “no imagination” because they did not choose such topics as justice, corruption, patriotism and literature, and how artists can better society. The topics for discussion were “divisive.” “We are shallow, mababaw ang kaligayahan,” he declared. “We are a weak and corrupted nation. This is a challenge all writers must face.”

Dagiti National Artist for Literature a da F. Sionil Jose, Bienvenido Lumbera ken Virgilio Almario dagiti nagpaay a kas main speakers iti Taboan Writers Fest.

Rumbeng laeng a makiramraman ni mannurat iti pakaseknan ti kagimongan. Isu nga ayonak ti indiskurso ken inlagidaw ni F. Sionil Jose. Ti laengen hustisia ken korapsion ket dakkelen a buong ti ulo. Saan a masolbar dayta babaen kadagiti partisan policy nga in-inut a mangnutnutnot iti lasag ken dara ti gimong – maysanmaysa adda ti turongenna.

Ania ngarud ti kasayaatan nga aramiden ni mannurat?

Makiraman. Makibiang. Mangidatag iti pakalag-anan no di man isu ti mangsolbar.

Ta apay a makiraman ken makibiang?

Ngamin, dagiti piksionista, sumasalaysay, mannaniw ken nobelista ket saanda a partisan  wenno awan ay-ayonanda ken dida kanunongan dagiti prinsipio nga awan ti mamaayna nga agpaay para iti kabukbukodan a panggep ti asinoman a Ponso Pilato.

Neutral a kanayon ni mannurat, ngem saanna met nga ayonan dagiti kinikillo nga aramid ken kapanunotan, ken saanna a baybay-an nga agsagaba iti nakain-inaka a sakit ti gimong nga inna paggargarawan.

Ti imahinasion ni mannurat ket nabileg. Kabaelanna a balbaliwan ti rinuker a gimong. Kabaelanna a rippuogen dagiti binuot a panunot ken nakem.

Laeng ta kasanoda nga ideliber dagiti naiimbag ken nasalun-at a kapanunotan?

Inaramid dagiti immatendar iti kallabes a PEN ti maitutop. Kadagiti agpaspaseminar ken agpakombension iti literatura, panunotenda koma ti para sapasap; ti tagamtamen a pagsasaritaan ket sakupenna koma ti nalawlawa nga imahinasion ken panirigan.#