Naimbag a Paskuayo, Apo! (Maudi a paset)

ASINO ni Rudfolf? Wen, daydiay ugsa ni Sta. Claus. No paskua ngamin, saan a masasaan iti kinaadda met ni Sta. Claus. Ammo amin ni Sta. Claus. Ad-adu nga amang ti mamati ngem iti saan a mamati ken ni Sta. Claus. Adu met dagiti di makaammo iti literal a kayat a sawen ti Sta. Claus.

Ngem asino a talaga dayta a Rudolf? Ania ti signipikantena iti paskua?

Agdaldaliasat ni Sta. Claus iti kaniebean tapno mapan agiwaras iti sagut kadagiti ubbing a nanakem. (Saan nga ikkan ni Sta. Claus dagiti ubbing a bangad, saan nga agtungpal kadagiti nagannak kenkuana, nasadut ken welwel.) Iti kaniebean, nakita ni Sta. Claus ti maysa a reindeer. Ti makunkuna a reindeer ket ugsa nga addaan iti agsasanga a sara, babai man wenno lalaki.

Iti pudno a biag, adda aya nalabaga ti agongna nga ugsa? Posible, kuna dagiti agsuksukisok maipapan iti reindeer, lalo kadagiti antler wenno dagiti addaan iti sara ken agsangsanga a sara. No apay a lumabaga ti agong dagiti reindeer wenno ni Rudolf,  gapu ta posible nga agsagsagaba iti sakit a panateng. Tinto pay tao no agpanateng, uray la lumabaga met ti agong iti kapapangres ken kapupunas. Nalabit agpanpanateng ti reindeer. Lalo ket nalamiis ti panawen, ta madama ngarud ti panagtinnag ti niebe.

Parasitic infection iti sinus ti posible a nangpalabbaga iti agong ti ugsa. Kas koma dagitoy a parasitic: linguatula arctica, igges a babassit nga agnanaed iti dila ti ugsa; cephenemyia trompe, ti met itlog dagiti ngilaw a kimpet iti agong ti ugsa; dictoyyualus, dagiti igges iti bara ti ugsa.

Posible a dagitoy ti mangipapaay iti sakit ni Rudolf, ti dungdunguen unay ni Sta. Claus kadagiti amin nga ugsana.

Kasano ti itataud ni Rudolf? Maysa a nalaing a mannurat a Hudio ti nanginaw ken ni Rudolf, ni Robert L. May, maysa nga advertising executive. Tinudingan ti Montgomery Ward chain of department store idi 1939 ni May tapno mangsurat iti librito a maited a kas sagut kadagiti ubbing a mapan gumatang.

Iti istoria, maysa ni Rudolf kadagiti ugsa ni Sta Claus ni Rudolf. Gapu ta nalabaga ti agongna, saan piman a kayat a kaay-ayam dagiti padana nga ugsa. Ngem iti maysa nga aldaw a kapigsa ti panagtinnag ti niebe, kasapulan ni Sta. Claus nga isardeng ti pangbiehena. Dita a nadlawan ni Sta. Claus nga agandap ti agong ni Rudolf. Ket inawisna ti ugsa no mabalin nga isu ti mangidaulo kadagiti ugsa nga agguyod iti sleigh. Ngamin, kasla silaw ti agongna nga agandap it kasipngetan. Nayat met ni Rudolf, ket isun ti makinsango kadagiti siam nga ugsa a para guyod iti sleigh ni Sta. Claus. Kadua ni Rudolf dagiti dadduma pay nga ugsa kas kada  Dasher, Dancer, Prancer, Vixen, Comet, Cupid, Donner ken ni Blixon. Carrots iti ad-adda a pagbiag dagitoy nga ugsa.

Epektibo daytoy a marketing ploy ti Montgomery ket nakaitedda iti 2.5 million a kopia ti Rudolf a sinurat ni Robert May.

Idi 1949, nangaramid ni Johnny Marks iti bersion a kanta, ken kinanta ni Gene Autry, ti “singing cowboy.” Daytoy man:

Rudolph, the red-nosed reindeer had a very shiny nose.
And if you ever saw him, you would even say it glows.
All of the other reindeer used to laugh and call him names.
They never let poor Rudolph join in any reindeer games.
Then one foggy Christmas Eve Santa came to say:
“Rudolph with your nose so bright, won’t you guide my sleigh tonight?”
Then all the reindeer loved him as they shouted out with glee,
Rudolph the red-nosed reindeer, you’ll go down in history.

No amirisen a nalaing ti kansion, maikuskuspil nga ugsa ni Rudolf. Saan a kayat a kaay-ayam dagiti padana nga ugsa. Katkatawaanda. Agingga iti maysa nga aldaw a naangep,  dimteng ni Sta. Claus ket kiniddawna nga idauluan ni Rudolf dagiti agguyod iti sleigh. Ngamin agandap ti agongna. Nayat met daytoy ket naragsakan dagiti amin nga ugsa ni Santa. Daytoy ni Rudolf.


TI BABAI A SANTA CLAUS

Adda aya met babai a santa? Kadagiti jokes, babai ketdi ni Santa Claus. Ta no lalaki koma, Santo Claus, hehehe! Ni laeng kano Santa Claus ti lalaki a santa.

Ngem, pudno, adda counter part ni Santa Claus:  maysa met a babai. Kas ken ni Santa Claus, agiwaras met kadagiti sagut kadagiti ubbing. Lalo kadagiti ubbing a nasisingpet ken natudio ken nadayaw kadagiti nagannak kadakuada. Befana ti naganna.

Ngem adda nagdumaanda a dua, siempre. Iti paskua nga agiwaras ni Santa Claus, kadagiti sagutna kadagiti ubbing. Aglugan daytoy iti sleigh (pangga) a guyoden dagiti siam nga ugsa. Iti biang ni Befana, iti panawen ti Feast of Epiphany,  wenno piesta dagiti tallo nga ari a mapasamak iti umuna a Domingo iti Enero nga agiwaras kadagiti sagut kadagiti ubbing. Agsakay daytoy iti sagad. Iti laeng Italia ti pagiwarasanna.

Ti istoria ni Befana.

Maysa a folklore character ni Befana iti Italia, mapapati a nangrugi sadiay Roma. Konektado ti pakasaritaanna kadagiti tallo nga ari a nangsapsapul ken ni ubing nga Jesus.

Maysa a baket ni Befana. Caretaker iti pagdagdagusan. Nagaget nga agsagad iti paraangan isu nga adda  sagadna. Adda bag nga awitna a nagikargaanna kadagiti kendi nga itedna kadagiti ubbing.

Isu daydiay umis-isem a baket a nakasakay iti sagad. Daytoy ti ladawanna iti konsepto dagiti artist.

Iti maysa a rabii, napasungadanna dagiti tallo nga ari, da Gaspar, Melchor ken Baltazar a mangsapsapul ken ni ubing a Jesus.

“Umayka kadakami. Sumurotka ket sapulentayo ti mannubbot,” kuna dagiti tallo nga ari ngem nagkedked  ni Befana. Saan a namati. Ngamin, makumikom la unay iti inna panagsagad.

Ngem kalpasan iti sumagmamano nga oras, nakita ni Befana ti dakkel a bituen, ti pagilasinan iti pannnakaiyanak ni Jesus. Ditan a namati iti pannakaipasngay ti Mesias.

Dinagdagus ni Befana ti nagisupot kadagiti adu a kendi nga isagutna ken ni ubing a Jesus. Kinamakamna dagiti a tallo nga ari. Ngem dina ida nakamakam. Sipud idin, kas kadagiti tallo nga ari, sapsapulen met ni Befana ni ubing a Jesus. Kadagiti malabasanna a balay a yan ti ubing, kargaanna iti kendi dagiti medias nga imbitin dagiti ubbing.

Agingga kadagitoy a panawen, sapsapulen pay laeng ni Befana ni Jesus. Agtultuloy latta met ti inna panangited kadagiti kendi kadagiti ubbing.