Naimbag a Paskuayo, Apo! (Umuna a paset)

NALAMMIN, manen, kailian. Adtoyen dayta di maulsan a parbangon. Lalo kadakami idtoy Baguio, hmmn, tumangken amin a ramramay, agong ken lapayag. Nasulit ti rummuar iti parbangon. Ngem inkapilitan met a rummuar datao iti alas 3:30 ti parbangon. Ag-jogging. Santo agderetso iti tiendaan a paggatangan kadagiti tagilako a nateng ken prutas.

Ngem saan a daytoy ti topikotayo no di maipapan kadagiti nadumaduma a pammati, aramid ken kannawidan iti paskua.

Apay a timmaud dagitoy? Sadino ti nagtaudanda? Ania ti maited dagitoy? Annugotem kadi dagitoy?

Ala, saggaysaek ida nga inaganan ken trataren tapno namaymayat. Irugitayo iti kaunaan a pasetna, ti MISA DE GALLO wenno Simbang Gabi.

Misa de Gallo. Misa iti parbangon. Mangrugi iti parbangon ti Disiembre 16. Daytoy met la nga aldaw ti go signal tapno agkarolen dagiti ubbing kadagiti balbalay.

Ania ti misa de gallo? Manipud iti nagtipon a balikas ti misa ken ti gallo. Misa, mass. Gallo, rooster. Rooster’s mass, kuna dagiti dadduma, lalo kadagiti nangipatarus iti verbiage translation. Ngem kadagiti nangipatarus iti thought translation, siempre, saan a dayta ti ibagada no di ti patarusna a nakatartarus: dawn mass. Misa iti parbangon.

Apay nga adda misa iti parbangon? Idi un-unana ngamin, adda dagiti mannalon, mangngalap, ken trabahador a dida maisamira piman ti mapan makimisa idinto ta umasideg manen ti panangselebrar ti Piesta ti Pannakaipasngay ti Mesias. Ania ngarud ta masapada met a mapan iti talon, iti bangkag a mangtaming kadagiti mulada, wenno saan agarado, agpalpal; kadagiti agmulmula iti tabako, agmula ken agsibug, agabono wenno agimuri kadagiti igges iti bulong ti tabako ta sakbay a sumingising ti init, makita pay laeng dagiti igges ket no mainitandan, aglemmengdan, siempre. Kadagiti met mangngalap, masapada nga agipakat kadagiti kalapda. Dida piman makamisan. Isu a napanunot dagiti papadi a nasken a maangay ti parbangon a misa.

Nangrugi daytoy sadiay Mexico . Konsepto daytoy ni Fray Diego de Soria idi tawen 1587. Iti Filipinas, ni Pope Sixtus V ti nangipaulog iti dekreto wenno pammilin a mapasamak met ti misa iti parbangon para kadagiti mannalon, mangngalap ken dagiti saanna a maisamira ti makimisa. Ngamin, naipaugalin ken ni Pinoy, lalo iti probinsia, a parbangon pay laeng ket addan a kumutkutikot iti talon wenno iti bangkag.

Mapasamak daytoy a Misa de Gallo iti uneg ti siam nga aldaw, sakbay ti misa iti tengnga ti rabii wenno Misa de Aguinaldo. Kalpasan ti Misa de Aguinaldo, sumarunon ti tradision a pannangan iti noche buena.

Mapno dagiti simbaan. Adu pay ti agtatakder iti ridaw ken asidegna. Diak ammo no apay a kasla ad-adu pay ti makimisa ditoy ngem iti aldaw. Siguro, gapu ta adu dagiti naeskediul nga oras ti misa iti aldaw. Ngem maymaysa ti Misa de Gallo. Isu a dupudop ti tao. Maysa nga oras pay sakbay ti misa, awanen ti pagtugawan! No naladladawka pay, iti ruarkan  nga agtakder! Ngem, nalammin man, kumutukot man ti lamminna, sa agangep pay, saan latta nga iginggina dagiti makimisa a nakatakder iti ruar ti simbaan!

Dagiti paliiw (ken dillaw, adda latta met a!) ken pammati iti Misa de Gallo.

1) MAKE A WISH! Isu met ti kunada. No kano makumpletom ti makimisa iti uneg ti siam a parbangon, ken iti Misa de Aguinaldo, matungpal wenno mapatgan dayta kiddawmo wenno ar-arapaapem. “Walang kokontra!” kuna met dagiti dadduma. Ehem, kasano koma ngarud a kontraem? Total  krismasen, dika kad  naragsak met no makitam a matungpal ti wish dayta nag-wish? Awan met ngata ti nagwish a dumteng koman ti nuclear war wenno marunawen ti lubong, ania?  Siempre, pasig a positibo. No saan nga iti bukodna a pagimbagan wenno interes, para iti asideg kenkuana, iti komunidadna, iti trabaho, iti sibubukel a lubong.

Psychologically speaking, makatulong la unay daytoy a mangawis iti ad-adu pay a makimisa de gallo. Agasem, mapatgan ti kiddawmo? Mamatika man wenno saan, awan ti mapukaw kenka no aramidem. At least, nakimisaka. At least, nakumpletom ti siam a parbangon ken ti Misa de Aguinaldo. Lalo no adda  napateg la unay a kiddawem ita a paskua a pannakaipasngay ti mesias: solbar iti parikut, pannakairuar iti eksamen (lalo iti board exam wenno bar wenno trade test), pannakastrek iti trabaho, salun-at, material a banag ken dadduma payen dita.

Ngarud, dakkel ti ited nga awis ti Misa de Gallo tapno adu ken ad-adu pay dagiti agtudio a Katoliko a mangaramid iti akemna. (Katoliko, kunak, ta isu ti kangrunaan nga agpiesta ditoy; saan amin a Kristiano ket selebraranda ti paskua.)

Ti make a wish ket maysa a positive thinking. Kas kuna ni Kris Aquino, wenno sangkabagana a liniana iti programana a ‘Deal or No Deal,’ “Think Positive!” Ngamin no positibo amin a panunotem, positibo met laeng dagiti dumteng.

2) SOCIAL DIMENSION. Social dimension? Wen met,  maysa a nakaragragsak a panaggigimong. Agasem dayta, agsasarak dagiti agkakaarruba, aggagayyem, agkakabagian, agap-apa, agpinpinasugnod, agginnura, aglinlinnunod iti uneg ti simbaan. No dagiti agkakaarruba, aggagayyem, agkakabagian ti agdenna, uray iti uneg ti simbaan, no saan a nainget ti kinnablaaw with matching besobeso wenno apir wenno give me five, tsismis ti mapasamak nga umatipukpok. Mangrugi la ngaruden ti sermon ni apo padi, tuloy latta ti tsismis. Itoy a social dimension, mailaksid ketdin dagiti managpaliiw? Hmmn…

Kapintasan met daytoy ken ni manong baro ta ipakitana  ken ni manang balasang a nakimisa met. Nayon met dayta a pogi points. Ket saan a maputpot dayta paludip ken isem. Adayo pay la dayta yan ti paset a “peace be with you” naipigketen dagiti matana ta dinto ket malibasan.

Kasta met ken ni manang balasang. Ti crush-na, ti nalimed a gustona. Hmn, naimbag la ketdin ta naikkaten dayta panaginniggem iti ima no kantaen ti “Amami”,  ngamin  agpili dagiti addaan iti nasutil ken berde nga utek iti kaabayda iti tugaw, dayta makapetpetda iti nalamuyot a dakulap!

3) AS AN OBLIGATION – kas maysa a napudno ken natakneng a Katoliko, nasken nga aramidem daytoy kas obligasionmo a kameng ti pammati. Saan a daydiay mamitloka laeng a sumrek iti simbaan: umuna, buniag; maikadua, kasar; maikatlo, pumpon! Dika la ngaruden makimismisa iti Domingo, palabsem pay laeng daytoy?

Obligasionmo a kas Katoliko, daytoy, kailian! Ngem no saanka a nagbuniag, saanka a nagkasar iti simbaan, sakanto la sumreken no ipumpondakan, hmn, saanka a maikari a maawagan a Katoliko, kailian! Suroten a sipupuso ti pudno a katoliko dagidiay Pito a Sakramento iti las-ud ti panagbiagna. Obligasionna dayta.

Ania dagiti Pito a Sakramento, kunam? Saankon a dakamaten, kailian, ta obligasionmo dayta a kas Katoliko. Maysa pay ti pannakimisa. Obligasionmo pay a kablaawan iti “Happy Birthday” ni Jesus ta selebrarantayo manen ti pannakaipasngayna. Kas kenka,  naragsakka no agbertdeyka ta adu ti kumablaaw kenka, saan? Anianto la ketdin iti Mesias?

(Maigibusto)