Nakaiyanakan ni Fr. Jose Burgos, iti Vigan wenno Candon?

Sinurat ni Jaime M. Agpalo, Jr.

(Naisurat daytoy idi 2006 ngem ipablaakmi manen bareng makaited iti pakalawlawagan kalpasan a rimmuar iti facebook ti baton-lagip a masarakan iti plasa ti Candon City a nailanad iti babana ti maysa nga inscription a naiyanak ni Fr. Jose Burgos, Jr. iti Barangay Gabor, Candon City February 9, 1837 ngem kadagiti nadumaduma a libro iti pakasaritaan, naiyanak iti Vigan, Ilocos Sur iti dayta met la a bulan, petsa ken tawen. -Editor)

(Umuna a paset)

MAYSA kadagiti komplikado a suraten dagiti banag a mamagbalbaliw iti panirigan dagiti agbasbasa. Kas koma iti historia. Saan a mabalin ti panagbiddut. Saan met a mabalin a sumobra wenno agkurang dagiti datos ti impormasion.

Adu dagiti biddut nga impormasion iti historia gapu kadagitoy a banag: 1) panangidatag kadagiti datos a naibasar laeng iti teoria; 2) panangadaw ti/kadagiti datos iti mapagduaduaan a source; 3) panangsakay iti popularidad — napateg la unay ti popularidad ti maysa a pagteng wenno persona ta “ilakona” met ti lugar a “simmakay” ken mangited iti dakkel a dur-as iti turismo ken negosio; ken 4) adda sabali a gagem ti historiador.

Ti umuna ket naibasar laeng iti teoria, saan a nasukisok, napagadalan, wenno naamiris iti sientipiko ken balido a wagas.

Dumteng a dumteng ti panawen a tuntonen ti pagteng ti maitutop kenkuana a hustisia.

Nagadu dagiti nakadlaw, nangibagbaga, dimlaw ken nagreklamo iti saan a patas ken ti allilaw nga impormasion kadagiti biddut, lalo kadagiti naipablaak kadagiti libro ti historia.

Sumagmamano laeng dagiti banag a kayatko a dakamaten ditoy a popular a naikabil kadagiti historia.

Ti Historia ti Probinsia

Iti libro a sinurat ni Gregorio F. Zaide a napauluan iti Philippine History and Government, ken impablaak ti National Bookstore Printing Press idi 1984, nalawag a mabasa a taga-Vigan, Ilocos Sur ni (daydi) Fr. Jose Burgos, martir a padi, a kadua da Fr. Gomez ken Zamora a nabitay iti Bagumbayan.

Kastoy ti mabasa iti nasao a libro: “Fr. Burgos was born in Vigan, Ilocos Sur on February 9, 1837 to a Spanish officer, Don José Tiburcio Burgos, and a mestiza mother named Florencia Garcia. He obtained three undergraduate degrees with honors, two masters degrees and two doctorate degrees from the Colegio de San Juan de Letran and fr
Mabasa pay iti nalatak nga online encyclopedia:http://en.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Burgos a naiyanak ni Burgos iti Vigan, Ilocos Sur.

Dagiti libro ni Zaide idi ti ma-inar-aramat dagiti pagadalan iti pannakaisuro iti historia. Namatitayo kadayta a banag agsipud ta daytoy ti insuro ti titsermi ken insurat ti nalatak a historian. Ngem apay a limtaw dagiti nagduma a bersion iti historia?

Rimmuar, dua a tawen (ngatan) ti napalabas iti kolum ni Atty. Pablito Sanidad a napauluan iti Overview iti Baguio Midland Courier ti maysa a natakuatanna bayat ti panagpasiarna iti Candon, Ilocos Sur.

Ni Atty. Sanidad, taga-Narvacan, ti bise ni Gov. Chavit Singson idi inabakna iti eleksion ni gobernador Carmeling Crisologo. Isu man met laengen ti abogado ni Chavit iti impeachment trial ni nag-presidente Joseph “Erap” Estrada a nagtunged iti pannakapadisi daytoy idi nagprotesta dagiti umili iti Edsa.

Iti dayta a panagpasiar ni Atty. Sanidad ken dagiti annakna iti Candon City, nabasada daydiay marker iti plasa ti Candon a ni Fr. Jose Burgos ket anak ti Candon! Ne, apayen? kunada. Saan kadi a kadagiti history books ket taga-Vigan ni Fr. Burgos?

Kastoy ti nabasa ni Atty. Sanidad ken dagiti annakna a naikabil iti marker iti plasa ti simbaan katoliko iti Siudad ti Candon (iti kapsula iti sakaanan ti maysa a babai): “Father Jose Burgos, born: February 9, 1837, Gabor, Candon, Ilocos Sur. Executed: February 17, 1872, Bagumbayan, Manila.” Iti bangir: “To this municipality of Candon and to her future children, this monument is dedicated by the 1928-1930 public school teachers and 1928-1930 pupils of district 8 as a sign of their love of country and goodwill to men, this 9th day of February 1930 AD during the administration of Salvador I. Gray, municipal president, Conrado Liquete, vice president. Councilors: Consuelo Guirnalda, Eleuterio Galope, Isabelo Ignacio, Eustaquio Gallardo, Cenon Cadena, Antero Cariño. Aurelio Guirnalda, municipal secretary.”

(Adda tuloyna)