Nalabbaga dagita matam, kumadre, kamata daytan!

Salaysay ni Christine Marie R. Verzosa

 

No panawen ti summer, agparang metten dagiti nadumaduma a sakit. Kas ti kamata, iti summer laeng a naynay a pakariknaan nga umatake. Posible a gapu iti epekto ti napudot a klima, allergy, ken dadduma pay a rason a kas iti pannakaalis wenno maala babaen iti infection iti sabali.

Ta ania ngamin, aya, ti kamata?

Kadatayo nga Ilokano, awagantayo ti kamata iti sakit a sore eyes. Umuna a marikna ket saan a maimulagat dagiti mata gapu ta kasla namermeranda iti rinakrakem a darat. Isu a nalabbaga la unay ken aglulua wenno kasla agsangsangit ti biktima.

Iti kapadasanmi, ta napadpadasanmi met ti nagsagaban iti kastoy a sakit, nagatel la unay iti aglawlaw iti mata. Ti imasna, saan met ngarud a maliklikan a di  lidliden. Ngem iti dayta a pananglidlid, ad-adda la  ngarud a kumaro ti saksakiten wenno kasla pannakamermer ti mata iti adu a darat. Isu a maibalakad a liklikan  ti pananglidlid kadagiti agkamata a mata.

Kas kanayonan iti kapadasanmi ken kapaliiwanmi, adda dagutu agusar kadagiti tradisional a pamuspusan a panglapped iti kamata kas iti panangpatedted iti tubbog ti suso ti ina. Ngem kasanon no awan ti agpaspasuso? Lalo itan a paniempo ket ad-adda metten a dagiti naibote a gatas ti maar-aramat nga ipasuso ken ni beybi. Ken maysa, saanmi nga irekomenda daytoy a banag numan pay napadpadasanmi ken napalpaliiwmi a kas tradisional a medisina.

Nasaysayaat met laeng nga agpakonsulta a dagus iti doktor iti mata tapno maliklikan dagiti indulto a mangipaay iti pagbabaywan iti udina.

Ngem ti prevention ti kangrunaan tapno maliklikan ti kamata. Maliklikan daytoy babaen ti panagdaldalus. No panagdaldalus no kuna, aginaldaw a panagdigos.

Ania iti aramiden no adda  kabbalay wenno kaarruba a naapektaran iti kamata?

Liklikan pay laeng ti umasideg. Saan nga usaren dagiti inusarna, kas iti panio, wenno sunglass – ta masansan nga agusar ti agkamata iti dark sunglasses. Saan koma nga usaren uray dagiti dadduma pay nga inaramatna.

Ta ania, aya, daytoy a sakit?

Sore eyes wenno conjunctivitis ti medical term daytoy. Pasaray pay awaganda iti pink eye ta dumerosas la ket ngarud ti marisna. Virus ti kangrunaan ken masansan a makagapu kadaytoy. Kadagiti dadduma, agtaud iti bacteria wenno babaen kadagiti chemical. Uray iti panagaramat iti contact lens ket mangipaay met iti sore eyes.

No saan a makarikna ti agsagsagaba wenno awan ti komplikasion daytoy, agpukaw met laeng ti kamata iti sumagmamano nga aldaw babaen ti panangipatedted iti eye drops a kas iti eyemo.

Ngem no agibunga iti komplikasion, agsubli a dagus wenno agpakonsulta iti doktor iti mata tapno maliklikan ti nakana nga ibunga daytoy.

Dagitoy ti posible a gapuanan ti komplikasion, kas mabasa iti familydoctor.org nga agit-ited iti libre a balakad maipapan itoy: corneal scarring, panagwaras ti infection, vision disturbances wenno pannakapukaw ti panagkita. No dagitoyen iti marikna, mapankan a dagus iti doktor.

Ngem ti panangprebentar itoy a sakit iti kasayaatan nga aramiden. Ipaganetget ti panagdaldalus babaen ti panagdigos iti inaldaw. Saan laeng a ti bagi ti mabang-aran iti panagdigos iti inaldaw no di pay dagiti mata.#