Nalaka ti presio ti irik ngem nangina met ti bagas

ITI SANGO dagiti adu nga agsasaruno a nabara a kontrobersia a mapaspasamak iti Pilipinas, magabgaburanen iti atension ti publiko ti nadagsen a problema a sagsagrapen dagiti adu nga ordinario a Pilipino nangruna dagiti marigrigat a mannalon.

Iti pannakaadaptar ti Rice Tarification Act wenno Republic Act No. 11203 (An Act liberalizing the importation, exportation, and trading of rice, lifting for the purpose the quantitative import restriction on rice), ken iseserrek ti bulan ti Setiembre, namnamaen dagiti Pilipino a lumakan ti magatang a bagas ta nalukayen ti panagangkat iti imported a bagas ken adun dagiti lokal a mannalon ti agapit kadagiti mulada. Ngem naupay dagiti adu nga umili ta nangina met latta ti presio ti bagas, lokal man wenno imported, kabayatan a nagsuek met a namimpinsan ti presio ti irik a lokal a produkto dagiti mannalon.

Impaspasindayag idi ti administrasion ni Presidente Rodrigo Duterte nangruna dagiti kaaliadona iti Kongreso a ti Rice Tarrification Law a ninamnama ti Principal Sponsor a ni Senator Cynthia Villar, Chairpeson ti Committee on Agriculture, a mangpalaka iti presio ti bagas iti merkado gapu ta mapalag-anen ti rice importation no man pay kinontra daytoy ti grupo dagiti mannalon ta posible nga iddepenna ti lokal nga industria ti panagtalon iti pagay.

Iti pannakaipakat ti Rice Tarrification Law, naikkaten ti responsibilidad ti National Food Authority a mang-regulate iti importasion ken panaglako iti nalaklaka a bagas iti publiko. Ti laengen kangrunaan a trabaho ti NFA ket aggatang iti irik wenno bagas para iti buffer stock ken para ti panagsaranay kadagiti kalamidad ken charitable institutions.

Uray no maipakpakaten ti Rice Tarrification Act, ken napalukayen ti importasion iti bagas, mapaliiw nga aglaklako pay laeng ti NFA iti P27 ti kada kilo a bagas, nalaklaka nga amang ngem iti presio dagiti commercial rice. Manipud iti data ti Philippine Statistics Authority, ti regular milled rice ket mailako iti P38.4 per kilo, ken ti well milled rice ket mailako iti P43.5 per kilo.

No kasano ti panagasug iti rigat dagiti ordinario nga umili iti nangato latta a presio ti komersial a bagas, ad-addan ti panagasug dagiti mannalon nga agmulmula iti pagay gapu iti nakababbaba a presio ti apitda nga irik.

Nakaro ti asug dagiti mannalon nangruna kadagiti probinsia a kangrunaan nga agmulmula iti pagay kas sadiay Nueva Ecija, Isabela, Mindoro ken uray iti Ilocos gapu iti kinababa ti presio ti irik a paggatang dagiti traders ta P7–P11 per kilo laeng ti magmagna a presio uray no P12 per kilo ti production cost ti panagapit iti irik.

Kiniddawen ti Department of Agriculture Secretary Wiliam Dar iti Land Bank ken kadagiti local government units ti panangtulongda kadagiti mannalon babaen ti pannakaipaay ti soft loans ken panangtedda iti nayon a subsidy iti nalaka a presio ti irik. Ngem adu latta dagiti mannalon ti saan a kontento iti kasta a panangtulong kadakuada ta ibilangda a temporario a sulosion laeng dayta iti problema ken bayadanto met ti ipautang kadakuada ti Land Bank.

Pabasolen dagiti opisial iti Department of Agriculture a ti panagilemmeng iti bagas wenno rice hoarding dagiti traders wenno komersiante ti mangkontrol iti presio ti bagas iti merkado. Ngem ania ti ar-aramiden dagiti opisial ti gobierno tapno masolbar ti problema? Apay a saanda a tiliwen ken kasuan dagiti rice hoarders wenno komersiante nga agilemlemmeng iti bagas?

Babbabalawen pay dagiti opisial ti gobierno dagiti mannalon iti kinalaka a presio ti lokal a produkto nga irik ta masulitda nga agibilag wenno mangpagango kadagiti apitda ket ideretsodan nga ilako kadagiti komersiante.

Ngem mababalawmo kadi dagiti mannalon iti kasta nga aramidenda ta saanda metten a makabilag wenno makapagango kadagiti apitda nangruna iti kastoy a matutudo a tiempo? No saan a masigud a mapagango ti maapit nga irik ket ngumisit daytoy ken menos presionton no gatangen dagiti komersiante.

Ania ngarud ti sulosion iti problema iti pannakapagango iti naganus nga irik? Nakirang metten dagiti solar drier wenno multi-purpose pavement a pagbilagan iti apit nga irik dagiti mannalon ta nalinongan ken nagbalinda metten a covered court. Maipawil metten ti agbilag iti irik ken dadduma pay nga apit kadagiti igid ti National Highway. Kasapulan dagiti mannalon dagiti ad-adu a solar driers ken mechanized driers tapno adda usarenda a pagpaganguan kadagiti apitda. Ngem saan met a prioridad a proyekto dagitoy ti gobierno.

Nakakalawlawa dagiti kataltalonan iti Pilipinas ken nagadu dagiti daga a sa laeng mamulaan no panagtutudo gapu ti kinakurang ti irigasion. No panawen ti panagaapit, agkurang met dagiti post-harvest facilities tapno masaluadan dagiti apit. No koma umanay dagiti ipapaay ti gobierno a tulong kadagiti mannalon ket mapadur-as ti agrikultura nangruna iti pannakapaadu ti produksion iti irik, ket saanen a kasapulan ti panagangkat iti imported a bagas ken saanen a kasapulan ti Rice Tarrification Law. Ngem kasla naiganat ti pannakaputar daytoy a linteg nga inesponsoran ti Senador a real-estate developer ti negosio ti pamiliana a mamagbalin a subdibision kadagiti nalawa a kataltalonan.

Bumasbassiten dagiti mannalon iti Pilipinas ta adun kadagiti agkabannuag ken agtutubo iti saan a mangayat iti daytoy a trabaho gapu ta tagirugiten, tagidagsenen ken tagirigatenda, kalaksidan ti nababa a masapulanda wenno adu dagiti gundaway a malugida. No agtultuloy ti panangbaybay-a ti gobierno kadagiti mannalon, dumtengto ti tiempo a mabilbilangton dagiti mayat nga agtalon ket adependerton a mamimpinsan iti importasion ket agtalinaedto latta a nangina ti bagas ken dadduma pay a taraon iti pagilian. (Eden Alviar)