Nangabakak, Kunam?

Kolum ni Jobert M. Pacnis
(Maikadua a paset)

Networking scam. Nasaknap met daytoy. Iti wall-ko iti pesbuk, kanayon nga aglabas dagitoy mangididiaya iti networking a kumitaan kano iti dakkel. Sabagay, addada met ketdi lehitimo a networking. Isu dagitoy dagitay adda produktoda a kasukat ti ipuonam. Iti pay tunggal maawis nga agkameng, adda maawat a komision. No makalako kadagiti nadumaduma a produkto, adda pay porsiento. Manayonan ti puntos nga inton agtanoy mabalin a maikonbert a kuarta.

Ngem no sumrek, ta naguyugoy iti napintas a panagdildila iti likudan dagitoy, siguraduen koma laeng nga adda produkto daytoy a networking a serkam. Ngem no awan ta dagiti la maawis ti pagkomisionan, agpanunot iti mamin-adu. Awan duadua nga scam daytan.

Tapno mapaneknekan pay no legal wenno saan, mabalin ti makiuman, agdamag kadagiti maseknan nga ahensia ti gobierno no adda permit ti nasao a networking.

Wen, saan met ketdi a dakes ti makipaset kadagitoy a networking. Saan nga amin ket agtinnag a pyramiding scam—ta kas nasaon, adda met dagiti legal. Agbalintayo laeng a naridam kadagitoy.

Relationship fraud. Maysa pay a klase ti scam. Ditoy, kadawyan a biktima dagiti kailian nga agsapsapul iti karelasion iti internet wenno kadagiti social networking sites. Agtinnag iti prostitusion dagiti biktima. Imbes a makasapulda kadagiti kabinnuligda iti nam-ay ken rigat, makasapulda iti mangisungsong kadakuada iti dakes.

Sabali laeng dagiti agsapul iti karelasion iti internet a dawatanda iti load wenno kuarta dagiti biktimada. Nupay saggabassit la ti madawat, no adu ti biktima dayta a mananggundaway, dakkel met a kuarta ti maur-orna.

Simple laeng ti aramiden. Nupay kasano ti panagayat kadayta di pay nakitkita iti personal, saan a basta ited kenkuana ti naan-anay a panagtalek. Laglagipen: adu ti manglokloko laeng iti lubong ti internet.

Adda pay daytoy aw-awaganda iti work at home scam. Iti uneg a mismo ti balay ti pagtrabahuan babaen ti kompiuter. Paglakuendaka, agi-refer-ka iti mabalin a gumatang iti produkto a maididiaya. Gumanar babaen ti komision. Inton naalllukoydaka, dawatandakan iti kuarta a pangiprosesoda kan’ pay iti papelmo tapno agbalinka a legal a kabadangda. Ngem no intedmon dayta a dawdawatenda, ditamon a nakamulagat. Timmayaben ‘tay kuartam.

Wifi hotspot scam. Nasaknap daytoy nga offer kadagiti networking sites. Libre kano a wifi, unlimited pay ketdi, ti maitedda kenka no agkamengka kadakuada. Saanen a masapul ti ag-load tapno makainternet laeng. Libren!

Ket asino ti di maguyugoy manen kadayta? Ngem iti kanito nga immannugotka, ket addakan iti babaen ti “wifi-da” mabalindan a sukisoken, alaen dagiti napapateg nga impormasion maipapan kenka: password, ATM ken PIN number. Ket dagitoy ti mabalin nga i-clone-da tapno maalada ti urnongmo iti banko. Mapukaw a kasla asuk dagiti nagrigrigatam!

Adda met daytoy aw-awaganda iti Kamaynilaan iti taxi scam. Addada kano dagiti taxi driver a mangipasuyot iti maysa a kemikal iti air blower ti luganda no kasta a limmuganen ti pasahero. No maangot daytoy a kemikal, in-inut a mapukaw ti puot. Alaen metten daytoy a gundaway ti drayber tapno takawanna ti pasaherona.

Sabagay, ditoy probinsia, awan pay ti naireport a kastoy. Ngem saan met laeng nga iti probinsia ti pagwidwidawidantayo; mabalin nga iti maysa nga aldaw, adda gagaraentayo iti siudad. Isu a napateg latta a maammuan dagitoy.

(Adda tuloyna)