Napanan dagiti agtutubo nga inladawan ni Rizal a namnama ti pagilian?

Ni Arlane P. Manzano-Ellorin

“ANG kabataan ay pag-asa ng bayan.” Kastoy man, kabagis, ti kinuna ni Dr. Jose Rizal nasurok a sangagasut a tawenen ti napalabas. Mamatika? Agpayso met la ngata daytoy a kinunana?

Idi tiempo ni Rizal a nasaona dayta ta nakitana no kasano nga impamuspusan dagiti kailianna aglalo dagiti agtutubo ti reggetda a mapasayaat ti panagbiagda. Trabaho nga awan sarday ti ar-aramidenda, iwanawanda ultimo panagibuang iti piek. Nagagetda nga agtagibalay, mapanda tumulong iti talon. No makaiwakasda, sumimsimda bassit iti arak, agkakanta, agdadanggay nga aglubi-lubi wenno agpipiknik iti waig wenno baybay. Nadungngoda iti nakaparsuaan ta ammoda nga usaren iti nasayaat a wagas. Saanda a basta lattan agpukan iti kayo no saanda a kasapulan. Agraragsakda ngem ammoda ti limitasionda. Saanda a nakaadayo iti adal ngem adda sursuroda ta ammoda ti agdayaw ken mangted respeto aglalo kadagiti natataengan ngem isuda. Mannakitulongda ket saanda nga ipaidam dagiti pigsada. Sidadaanda a mangisarananay iti ayatda. Awan ti saan, uray biagda ti agbalin a katukadna.

Di met dagiti agkakabannuag ti nangpapigsa iti rebolusion kontra kadagiti nadangkok a Kastila ken Hapon?

Babaen kadagitoy a kababalin, mamati la unay ni Rizal a matun-oy ti ragsak ken panagdur-as. No nadur-as ti panagbiag ti maysa nga umili, sumurot met a dumur-as ti pagilian. Ket mamati met unay ni Rizal ken dagiti makaawat a dagiti agtutubo ti sarikedked ti pagilian ta isuda ti sumaruno a mangiggem iti turay. Isuda ti mapatanor a mangidaulo iti pagilian ken rumbeng laeng a masursuruanda kadagiti nasayaat a kababalin. Iti daytoy a kapanunotan, idi ken ita, saan laeng a ni Rizal no di ket nganngani amin, ti agkuna ken mamati a dagiti agtutubo ti namnama ti pagilian.

Iti tiempotayo, maagapad latta dayta a pagsasao aglalo manipud kadagiti mangidadaulo. No pampanunoten, talaga met a pangnamnamaan a talaga dagitoy nga annak.

Ngem, isuda kadi pay laeng dagiti agtutubo nga inladawan ni Rizal? Isuda kadi pay laeng dagiti pangnamnamaan ti pagilian?

Dagiti agtutubo a no saanmo a makita kadagiti biliaran, addada iti disco wenno kadagiti balay a pagliwliwaan. Agsigarilio, uminom iti arak, ken… agaramat iti maiparparit a droga. Adu kadakuada ti makita kadagiti likod ti rehas gapu iti panagrames, pammapatay, panagtakaw, panagsugal ken dadduma pay. Adu met dagiti mapan agimbabasa ket dida man laeng ipangag dagiti balakad dagiti nagannak ken mangisakit kadakuada. Kasano, kabagis, ket napatpateg met ti awis ti barkada! Manmano payen ti agibaklay iti witiwit ta ibainda metten daytoy nga aramid. Kasda la nakaramanen a baed a mapan agbayanggudaw ket lipatenda aminen a malikudanda. Ti laeng napateg ket dagiti kabukbukodanda a pagsayaatan.

Agpayso nga adu ti intuyang ti gobierno a programa para kadagitoy nga agkabannuag ngem mabaybay-an met dagiti maseknan. Parparawpaw.

Dagiti dadduma nga ubbing, matubayda metten iti pulitika ngem sabali met a rupa ti masumok ti dadduma. Imbes nga iti iyaasakda iti pulitika ket mapasamak ti idealismo, patriotismo ken dadduma a natan-ok a galad, malipatanda ta mabartekda metten iti bileg ken pirak! Masursuruandan nga agkunniber! Awanen ti panangisakitda iti pagilian, ketdi, isuda payen ti umun-una a mangilupitlupit kadagiti awanan gaway.

Sadino ngatan ti napanan dagiti agtutubo nga inladawan ni Rizal? Naungaw ngatan ti pulida wenno namimpinsan nga inalun-on ida ti panawen?

Nagkibaltang ni Rizal iti pammatina?

A, kabagis, saanmo a pagbalinen a salawasaw ni Rizal!!!. #