NARANG-AY KOMA GAYAMEN TI BIAGTA, MARE!

Salaysay ni Judith M. Simon

(Maikadua a paset)

Saan laeng dagita ti importasion a mapaspasamak iti pagiliantayo. Kaaduanna met ngarud ket segunda mano dagitoy a produkto. Rumrummuar pay ketdin a ‘pagbasuraandatayo’ dagiti nadumaduma a pagilian.

Di kadi?

Ket ita a masursurat daytoy, addayta manen ti sabali a damag. Literal a basura ti nayimport iti pagiliantayo. Nadumaduma a basura a mabalin a maidappuor kadagiti junkshop.

Ti kadaksanna, basura a krudo. Wen, basura a krudo! Maresaykol dagitoy ket pakaradap a mailako iti merkado.

Anian, ‘mare, Smokey mountain metten ti pagkitkitaanda iti pagiliantayo!

Awan sabali nga akin-aramid kadagitoy no di dagiti importers a siempre addada kaduada iti uneg. “Ta kasta la unay ti kadakkel ti isyu ti korupsion iti Aduana ti Pilipinas,” kuna man ni LeBlanc.

Itoy a kadakkel ti gatad nga illegal a simrek iti pagilian, mapan kano a $19.3B ti napukaw ti kaha ti pagilian manipud pay idi tawen 1990 gapu laeng iti panagbaybay-a dagiti adda iti Aduana, segun pay laeng iti report ti GFI.

Kadayta a gatad, ‘mare, adu koma metten a pagnam-ayantayo nga umili ti naaramid wenno naigannuat. Mabalin nga adda koma met nastrekantan a nasayaat a panggedan. Ta nakalpasta met iti kurso!

Ngem anian, aya, ta mangnamnamata met lattan iti ipaima kadata dagiti lallakayta nga awan met masnop a panggedanda. Piman a biag, aya?

Epidemia kanon daytoy a klase ti panagsuitik ditoy pagiliantayo, ‘mare.

Dayta man ti kinuna ni Tom Cardamone, managing director ti GFI.

Nakababain! Tsk! Tsk!

Innayon pay ni Cardamone nga apagkapat kano iti dagup amin dagiti importasion iti pagilian ti saan a mairepreport iti Aduana. Agasem That? a kas kunada dita pesbuk?

Nakapsut a gobierno ken nasaknap a korupsion iti pagilian ti ramut dytoy a panagraira wenno panagadu dagiti importasion a saan a mabubuisan, kuna pay ni Cardamone.

Dika met a napamulagat kadayta, ‘mare? Ania, namnamaemon dayta? Hahaha! Pinagkatawanak, a! Adda met gayam utekmo no maminsan.

Iti report ti GFI , agtignay koman ti gobierno. Maaddaan iti ngipen a mangipatungpal kadagiti linteg. Nainget nga ipatungpalna dagiti alagaden. Paglintegan aglalo ti anti-money laundering laws. Ta iti dakulapna, iti pannakitinnulongtayo nga umili, a mapaksiat dagitoy a kinadakes.

Siimen koma kano ti gobierno ti transaksion maipanggep iti tax-haven jurisdictions kas iti pagilian ti HongKong, Singapore ken Dubai. Pamiliar kenka dagita a pagilian, ‘mare, isu nga ammomon no apay.

Kas iti sigud, dagus met a nagsao ti gobierno itoy nga isyo, ‘mare. Ar-aramidenna kano met ti akemna. Kinapudnona, madama kanon nga ipatpatungpalna ti reporma tapno mabantayanna ti isyo ti ilegal nga importasion.

Nagsayaaten no kasta, ‘mare. Di la koma agpatingga laeng iti sao daytoy. Makitata koma, kasta metten dagiti kailianta, ti resulta daytoy nga ikankannawagda a dida met agbaybay-a iti/kadagiti akemda.

Sisisiput ti sibubukel a lubong iti taray ti ekonomia iti pagilian. Ket agingga nga agtultuloy dagitoy nga ilegal nga aramid iti mismo nga ikub dagiti ahensia ti gobierno, saan a dinto agbuteng dagiti kapitalista nga umay agipuonan iti negosio ditoy pagiliantayo a mangted koma iti nayon a panggedan kadagiti kas kadata a babassit, ‘mare.

Ngarud, kas rekomendasion ti GFI, akmen koman dagiti opisial dagiti pagrebbenganda a mangkita iti pagsayaatan dagiti iturayanda, saan laeng a dagiti bulsada.

Ala, ‘mare, kasta pay ta, ney, mapanak pay agluto. Nganngani itan sumangpet ni ‘parem a napan nagraep. Anusan latta, a, ti sangkasapulan, sangkaapuyan. ‘Bagto laeng no makaalut-otta met. Ngem ti napateg, saanta a taktakawen dagiti ipapaunegta, di kadi?#