Narang-ay koma gayamen ti biagta, Mare!

Salaysay ni Judith M. Simon
(Umuna a paset)

MADAMA a patpaturogek ni beybi kadayta a malem, ‘mare idi luktak ti TV. Apagisu ti nasapa a damdamag iti maysa nga estasion. Ania la ketdin a pannakakellaatko iti nabuyak! No ubbak la ngata ni beybi, diak la ammon no diak naib-batan. Naimbag la ketdin ta naidissokon iti iddana.

Ania manen daytoy a paka-hayhaybladak a dina or-oras, ‘mare?

Kasano ket nasurok kano gayam a $410 billion ti simrek iti pagilian babaen iti impor-tasion kadagiti nadumaduma a produkto manipud pay idi tawen 1960 agingga kadagitoy. Pudno ‘ta nabasam. Billion, saan a riwriw laeng. Ken doliar pay dayta! Di kad trillionesen no iti piso a kuartatayo!

Nasayaat dayta, kunam ket ngata, ‘mare. Adu ti simrek iti pagbagasan ti pagilian.

Koma… no nagdalan iti nasayaat a proseso. Ngem anian ta simrek ti kastoy a gatad dagiti produkto a di man la nagdaldalan iti gobierno. Di kad’ saan a nabuisan!

Kas kuna iti maysa a noontime show: nganga! Wen, nganga! Awan nagangganab ti pagilian. Awan ti nagangganabtayo nga umili.

Ania ketdin, aya, ti kastoy…

Ti makadakes pay, segun iti report, ‘mare, addada (di mabalin nga awan) dagiti rinuker nga opisial– pagdaldalanan dagitoy a produkto— a nagnaar iti nam-ay. Isuda dagiti naynay a mangmangngegantayo a buaya iti takdang. Dagitay agid-idda iti kuarta ken agpipiesta iti agka-kaimas a makan ngem nagtaud met dagitoy iti nakapitptitak nga aramidda.

Agasem dayta a lugi ti gobier-notayo, ‘mare?

Iti report ti Global Financial Integrity, mapan a $14.2B idi 2009, $22.9B idi 2010 ken $25.8B ti dagup ti ilegal a gatad dagiti produkto a simrek iti pagilian. Bunga dayta, ‘mare, ti saan a mairakrakurak a negosio a sumsumrek iti pagilian, kas kuna ni Brian LeBlanc, ekono-mista, ken maysa kadagiti nagsurat iti nasao a report.

Tallo a tawen la dayta! No iramanta pay dayta tawen 2012 sa ti kallabes a tawen, di kad’ kasta la unayen ti panaglayus ti lugi ti gobierno, ti lugitayo a kas umili.

Aglalo ket kanigid-kanawan dagita damag iti ilegal nga importasion kadagitoy naglabas a bulan nga agtultuloy kadaytoy agdama a tawen.

Importasion ti bagas. Kitaem ket nabayagen a parikut dayta, mare. Ngem awan pay ti nag-mamaayan dagiti imbestigasion. Agtultuloy latta daytoy dakkel nga ilegal nga aramid. Daytoy ita ti napudot nga isyu kadagiti damdamag. Aramid dagiti adda iti likudan ti rice cartel!

Apay ngata a di maipaspa-sardeng?

Importasion kadagiti segunda-mano a kawes, dayta pay.

Ukay-ukay. Agkaraiwara. Nagbalinen a dakkel a negosio, saan kadi, ‘mare?

Nupay kanayon ti panangiwa-ragawag ti Departamento ti Salun-at iti risgo ti panagusar kadagitoy, saan met latta a mapasardeng dagiti kailianta, ‘mare, uray sika pay, a mang-patronize kadagitoy.

Ta nalaka ngarud! Ken dekalidad met nga agpayso dagitoy. Aglalo no adda anusmo nga agkiwar kadagiti binun-tuon a pagpilian.

Daytoy pay, ‘mare. Impor-tasion kadagiti segundamano a lugan. Ammom met ngata a dakkel a negosio daytoy iti maysa nga ili idiay Cagayan? Adda agpayso dayta Executive Order 56 a pinirmaan idi ni Pres. Gloria Macapagal Arroyo a mangiparparit iti importasion kadagiti lugan idi panawenna ngem no apay a di met latta a mapasardeng daytoy.

Nakitam wenno nabuyam met ngata nga addaan iti bukod a pagtaktakderan a rason ti adda iti likudan daytoy a negosio. Saan kano a sakup ida ti nasao nga EO.

Dika agmulagat, a, ‘mare! Husto dayta nabasam.
Di kad’ kasla adda lislisian ti linteg, saan kadi? No talaga adda ngipen ti linteg, maipakat koma nga awan pilpilienna. Kitaem ket agtultuloy met latta dayta a negosio.

(Adda tuloyna)