Nasapa ken nainget a pannakaipakat ti election gun ban

KAGIDDAN ti rugi ti election period iti Pilipinas idi Enero 13, 2019, nangrugin ti pannakaipakat ti gun ban nga agpatingga inton Hunio 12, 2019, kalpasan a maiproklamarton dagiti mangabak iti May 13, 2019 National and Local Elections.

Kasapulan ti nasapa, nainget ken padapada a pannakaipakat ti gun ban tapno masaluadan ti nakappia ken nadalus nga eleksion. Nasken met ti pannakadusa dagiti aglabsing. Saan ketdi a matiliw dagiti aglabsing a kadawyan wenno awanan-gaway nga umili kabayatan a dagiti nabileg ken adda pagpanakkelna ket makonsintir wenno malisianda ti linteg.

Inikkkan ti Commission on Elections ti Philippine National Police iti deputation order iti pannakaipakat ti gun ban, katinnulongna ti Armed Forces of the Philippines. Kabayatan ti implementasion ti gun ban, nasuspenden dagiti permit to carry outside residence dagiti pribado a lisensiado a paltog. Uray dagiti kameng ti PNP, AFP ken dadduma pay a unipormado ken armado nga ahensia ti gobierno ket saanen nga umanay ti Mission Order, Patrol Order wenno Letter Order tapno maikkanda iti autoridad nga agitugot ti paltog iti ruar dagiti pagtrabahuan wennno pagtaenganda. Mapawilandan nga agitugot kadagiti paltogda – official issue man wenno bukodda – no saanda a nakauniporme iti kompleto. No saanda a nakauniporme ket kasapulan nga addaanda iti Comelec gun ban exemption tapno saanda a matiliw. Maiparit metten dagiti politiko ken opisial ti gobierno a kaduaen dagiti polis ken soldado malaksid kadagiti addaan iti nakaro a pangta iti seguridadna.

Kabayatan ti 120 nga aldaw a pannakaipakat ti gun ban, maipawilen ti agitugot kadagiti paltog, eksplosibo ken dadduma pay a makapatay nga armas. Mabalin a matiliw dagiti aglabsing kadagiti checkpoints wenno mabalin a maisayangkatanda iti search warrant no adda dagiti saan a lisensiado wenno kolorum nga armas nga ilemlemmengda.   

Nadagsen ti dusa ti panaglabsing iti gun ban, pannakabalud iti maysa agingga iti innem a tawen, aglalo no kolorum wenno saan a lisensiado ti matiliw a paltog. Mainayon dayta, dagiti agserserbi iti gobierno ket ma-disqualify-da iti agnanayon nga agtrabaho iti gobierno, ken tungpal-biag a maikkat ti kalinteganda nga agbotos.  

Nainget ti direktiba ni PNP Chief Director General Oscar Albayalde kadagiti babaenna iti naistrikto a pannakaipakat ti gun ban nangruna kadagiti lugar nga addaan iti nadara a pakasaritaan iti eleksion wenno nabara a salisal iti politika. Naistrikto ti bilin kadagiti polis a panangsurotda kadagiti guidelines nga inyetnag ti Comelec ken PNP tapno masaluadan ti kalintegan dagiti umili.

Nasken a dagiti ag-checkpoint ket idauluan iti commissioned officer a saan a nababbaba ngem Inspector ti rankona. Kompleto ti unipormeda ken nalawag a mabasa dagiti nameplate wenno naganda. Nasken a dagiti checkpoint ket iti nalawa a lugar, ken addaanda iti napatak a karatula a nakailanadan Comelec/PNP checkpoint, ti Chief of Police ken Election Officer nga akinsakup, ken nasken nga adda opisial a behikulo ti PNP. Namandar dagiti polis nga agpatingga laeng iti visual search ti isayangkatda iti tao ken iti lugan, saanda a mabalin ti agsukimat wenno agkapkap.

Maipaganetget met kadagiti motorista ti pannakikooperarda kadagiti polis a mangisayangkat iti checkpoint, ti disnudo a panagsardengda no maparada; ti pananglukatda iti silaw iti uneg ti lugan, panangitugot ken panangiparangda kadagiti lisensiada nga agmaneho, rehistro ti luganda tapno nadaras ti panagdaliasatda.

Iti naglabas nga umuna a lawas ti gun ban, adun dagiti natiliw a naglabsing kabayatan dagiti naisayangkat a checkpoints. Umadonto pay dagiti matiliw kabayatan nga umasideg ti opisial a panagkampania ken eleksion no nainget ti pannakaipakat ti gun ban.

Tunggal maisayangkat ti eleksion iti Pilipinas ket adda latta maiwaywayat a gun ban tapno maliklikan ti kinadamsak iti politika gapu ta adda dagiti rinuker a politiko nga agaramat kadagiti goons wenno armado a bunggoy nga agisayangkat ti kinadamsak, pammapatay ken pamutbuteng tapno agballigida iti eleksion.

Sadiay Daraga, Albay idi sakbay ti Paskua, napaltogan ken napapatay ni Ako Bicol Partylist Representative Rodel Batocabe, a kandidato a para mayor iti dayta nga ili, ken ti polis a bodyguard-na. Napilaanen iti kaso a murder ni Mayor Calrwyn Baldo kalpasan nga intudo dagiti natiliw a maatap a gun man ken kakaduana a nangisayangkat ti krimen. Pinaglibakan ni Baldo ti pammabasol kenkuana, ngem segun iti PNP, natibker dagiti ebidensiada kontra kenkuana.  

Iti La Union, adayo pay iti eleksion, ngem addan dagiti napaspasamak a kinadamsak. Naambus ken nakapapatayan idi Oktobre 2018 da Sudipen Mayor Alexander Buquing ken dua a kaduana, ken nakasugatan ti asawana a ni Vice Mayor Wendy Joyce Buquing. Napaltogan ken napapatay met idi Nobiembre 2019 ni Balaoan Vice Mayor Alfred Concepcion, ken nasugatan ti anakna a ni Mayor Aleli Concepcion.

Amin dagitoy a pammapatay ket maatap nga adda pannakainaigna iti politika gapu ta politiko dagiti kangrunaan a target ken umasidegen ti eleksion. Adu dagiti mamati a mabalin a nalapdan koma dagitoy a political killings no naisapsapa ti pannakairugi ti gun ban, manipud idi deadline ti panagipila iti certificate of candidacy dagiti papili iti eleksion.

Maar-aramaten iti Pilipinas ti poll automation wenno computerization iti pannakabilang dagiti botos. Ngem awan pay laeng ti naan-anay a political maturity dagiti kaaduan a Pilipino. Nagraira latta ti panaggatang iti botos, panangbutbuteng, terorismo ken dadduma pay a panaglabsing iti Omnibus Election Code gapu ti kinaawan dagiti madusdusa a politiko ken pasurotda.

Adun dagiti napilaan iti kaso kadagiti naglabas nga eleksion iti panaglabsing iti gun ban ken dadduma pay nga Election laws. Ngem manmano dagiti nabalud wenno nadusa, no adda man, ket dagiti laeng pasurot dagiti politiko ti naisakripisio, nangruna no dagiti amoda ket nabileg ken opisial ti gobierno.

Iti implementasion ti Election gun ban, nasken nga ikagumaan ti PNP ken AFP ti padapada ken pannakaipakat ti linteg. Saan laeng nga agpatingga iti panag-checkpoints, ngem ammuen, rippuogen ken tiliwenda dagiti politiko nga agus-usar kadagiti armado a grupo – pribado man wenno agpapaay iti gobierno. Nasken a maidarum ken ma-disqualify dagitoy a kandidato nga aglabsing iti linteg tapno maadalanda. (Eden Alviar)