Naulit ni Sendong ken ni Pablo

Komentario ni Danilo Antalan

 

Saan ngata a panawen metten a mabaliwan ti nagan dagiti bagyo?  Manipud iti nagan ti tao, ania ngata no pagbalinen daytoy a nagan ti animales, planeta, sabong, element, wenno scientific name wenno nagan a narigat nga ikabisa wenno ibalikas.

Tapno iti kasta, no nakaro ti namsaakanda iti maysa a lugar, a nangibati iti batibat iti panunot dagiti tao, ket saandanto a malaglagip pay, narigat nga ibalikas, ken malipatan nga insigida—uray ti naganna laeng.

Kas koma kadagiti sakit a tumtumpuar ita a gundaway, dagiti narigat a balikas ti inaganda, a kas koma kadagiti AH1NI nga adda pay ti atiddog a kayatna a sawen.  Kas met laeng iti HIV/AIDS, meningo, ken dadduma pay a virus ken bacteria a mangdadael iti bagitayo.

Ngamin, no Sendong, naglaka a sumrek iti panunottayo a daytoy ti bagyo a nangdadael iti Visayas ken Mindanao idi 2011, no Pablo kunatayo ita, isu daytoy ti nangsaruno a nangdadael iti nasao a lugar itoy 2012.  No Sandy, isu dayta ti namagdeppa iti daya a deppaar ti Amerika.

Di ketdin, nalakatayo a malagip ti Ondoy idi 2011, Frank idi 2008, Reming idi 2006, Sendong, Winnie ken dadduma pay.   Nupay adda wagas a saanen a maulit ti nagan dagitoy a nagan ti bagyo a nakaro a nangdusa kadagiti tattao, umukirkir latta ti kinadangkesda.

Numona, ta kunada, saanen a kasla idi ti bagyo.  Ita, nadangdangkes, napigpigsa, ken nauy-uyong.  Saanen a madaeran ti sumapsaplit a tudona ken makapuruak nga anginna.  Kas resulta, sagrapentayo ti napegges ken awan asina a layus ken nadangkok a landslides.  Adu a sanikua ti madadael ken biag a pukawenna.

Nepnep laeng ita, layus ti yegnan.  No nagtudon ti napigsa a giddan ti napigsa nga angin, kasla punasenna ti lugar a dalanenna.

Manipud tropical depression, tropical storm, typhoon, addanto payen cyclone, ken adda payen hurricane.  Signal number 1 agingga 3 laeng idi, itan, adda pay signal number 4.  Amangan no addanto payen signal number 5, 6 wenno nangatngato pay.

Kaudian a pannubok iti America ni Sandy.  Sino ti agkuna, a kabaelan ti industrialisado, nabaknang ken natibker iti seguridad nga Amerika ti hurricane Sandy?  Nagbalin a kasla piman nga ubing ti Amerika iti rungsot ni Sandy nga awan naaramidanna bayat ti didigra.

Kaudian iti Pilipinas ni Pablo?  Disiembre ken nangrugin ti rambak iti paskua.  Ngem, iti uneg laeng iti sumagmamano nga oras nga idadaliasatna iti Visayas ken Mindanao, ginasut a biag ti innalana (iti kaudian a damag, nasuroken a sangaribu ti biag a napukaw gapu ken ni Bagyo Pablo – Ed.), ribu ti sinugatanna, gasut ti mapukpukaw, ken bilion a gatad ti sanikua ken pagbiag ti sinayangna.

Ni Pablo ti maika-20 a bagyo a dimmaliasat ditoy Pilipinas itoy a tawen.  Ket isu ti kakaruan.  Nakarkaro ngem ni Ondoy, nakarkaro ngem iti nepnep iti Metro Manila.  Isu daytoy ti kakaruan itoy a tawen iti Pilipinas.

Awan pagkunaan iti panagsagana.  Ta no ar-arigen, mabukbukel pay laeng iti deppaarna daya, saan pay laeng a nakadapdap-aw, maibagbagan daytoy napigsa a bagyo a managanto iti Pablo.  Maibalballakaden ti panangkita iti seguridad.

Ngem sabali nga agpayson no addan ti bagyo.  Amin a panagsagana, amin a pakdaar, amin a pakaammo, agbalin a kawaw no dimmaliasaten.

Nakaro a dinalapusna ti New Bataan idiay Compostela Valley.  Pitak a pagat-tumeng/siket ti inyegna.  Layus a nanglapunos iti pagtaengan ti inbatina a ladawan.  Kaykayo nga agkaraiwara a nangdadael kadagiti kalsada ken rangtay.  Bantay a naggapuan ti reggaay, tukkol a kayo, natuang a poste ti koriente, biag a pimmanaw iti pisikal a bagi a linapunos ti daga.

Tinawen nga agbagyo, manipud angged pay ketdin.  Sakbay pay ammo ti tao nga agsurat, agbasa, agkuenta ken agpanunot, mapaspasamaken ti bagyo.  Mapaspasamak agpapan kadagitoy a gundaway.  Ngem ti epektona, kumarkaro.  Umad-adu a lua ti agarubos kadagiti mata ti matayan iti kapamilia.  Nakarkaro a saning-i kadagiti agproblema iti pagbiag.

Apay ngata nga awan maaramidantayo?  No ar-arigen ket 20 a bagyo tinawen, nakasursurotayo koman, nakaplano.  Ammotayo koman ti ar-aramidentayo.  Ngem apay a kaslatayo piek a nabasa iti tudo nga awan maaramidanna?

Ngamin, awan baeltayo iti nakaparsuaan.  No isu ti makaunget kadagiti ar-aramidentayo a panangpasakit, panangdadael ken panangabuso kenkuana, uray sino ti agdepdeppa, awan ti makadaer iti pungtotna, uray pay ti kapigsaan a pagilian.

No ammotayo la koma nga ay-aywen ti nakaparsuaan.  No ammotayo la koma nga ayaten.  Lailuentayo koma, ta agpaspasugnod isuna.#