Footer

rice

EDITORIAL: Nawaya nga importasion iti bagas

BUMABANTO ngata iti dakkel a kantidad ti presio dagiti mailaklako a bagas kadagiti tiendaan kalpasan nga inyetnag ni Presidente Rodrigo Duterte ti direktiba maipapan iti “unimpended rice importation” wenno nawaya a panagangkat manipud kadagiti sabali a pagilian?

Inrakurak ti Presidential Spokesman nga inyetnag ti Presidente ti nawaya nga importasion ti bagas tapno umadu ti supply ken lumaka ti presio daytoy a kangrunaan a kanen dagiti Pilipino. Impakaammona a kabayatan ti miting ti gabinete ket natratar ti isyu ti supply ti bagas, ken inlawlawag ni Finance Secretary Carlos Dominguez III a ti nangina a presio ti bagas ti kangrunaan a gapu ti nangato nga inflation rate iti pagilian.

Kadagiti naglabas a bulan, timmayok ti presio ti commercial rice nangruna kadagiti dadduma a probinsia sadiay Mindanao a dimmanon pay iti nasurok a P80 ti kada kilo. Nagkirang met ti supply ti nalaklaka nga NFA rice iti nagduduma a lugar ti pagilian gapu ti pannakataktak ti panagangkat iti bagas. Dimmanon iti 6.4% ti inflation rate iti naglabas, ket ngimmato pay iti 6.7% ita nga Oktobre.

Babaen ti direktiba ti Presidente ket nawayan ti sino man nga addaan iti puonan nga ag-import iti bagas, ken awanen ti pannakibiang iti proseso iti National Food Authority, ngem nasken nga agtungpalda kadagiti kasapulan a dokumento ken agbayadda iti tumutop a taripa iti Bureau of Customs.

Pabor kadagiti ordinario a Pilipino no lumaka ti presio ti bagas ta daytoy ti kangrunaan a taraon dagiti umili. Mamati dagiti economic managers ti administrasion a babaen ti “rice importation liberalization” ket paaduenna ti supply ken palakaenna ti presio kas mayataday iti prinsipio iti ekonomia a “Law of supply and demand” a no ad-adu ti supply ngem iti kasapulan ket nalaklaka ti presio.

Iti wagas ti negosio nangruna iti rice trading iti Pilipinas, mapatalgedan ngata ti gobierno a ti nawaya nga importasion ti bagas ket pababaenna ti presio iti dakkel a kantidad tapno mabenepisiaran dagiti consumers ken kaaduan nga umili? Agamak dagiti dadduma nga umili nga uray no nawayan ti panagangkat iti bagas manipud iti sabali a pagilian ngem no agkukumplot dagiti komersiante wenno rice traders ket kabaelanda a kontrolen ken idiktar ti kayatda a presio tapno dakdakkel ti maganansiada.

Uray no adu ti supply iti bagas no agkaykaysa dagiti rice traders ket ilemmeng ken in-inutenda nga iruar ken ilako dagiti bagas tapno mamantiner ti presio a kayatda. Nabayagen a problema ken isyu ti rice cartel ken hoarding iti Pilipinas a nagpataud iti artipisial a panagkurang iti supply. Ngem adda kadin prominente a negosiante a nadusa?

Agamak met dagiti dadduma a grupo dagiti mannalon nga uray no ipaspasingked ti administrasion a ti taripa a makolekta ti gobierno manipud iti rice importation ket mausar a pangtulong kadagiti rice farmers, ket ad-adda a parigatenna ti kasasaadda. No nalaklakan ti presio iti bagas manipud ballasiw-taaw, ket sigurado a nalaklakanton ti panaggatang dagiti rice traders kadagiti lokal nga apit nga irik a napataud a mismo iti Pilipinas. Ad-addan a maupay dagiti mannalon nga agmula iti pagay, ket amangan a puon ti panagbugsot ti industria ti panagmula iti irik. No nalaklakanton ti imported a bagas, kaykayatto pay ngata dagiti komersiante a gatangen dagiti lokal nga apit iti nangatngato a presio?

Mapagam-amkan a no nawayanton ti importasion iti bagas, ket ad-addanto a kumaro ti panagismagel iti pagilian babaen ti technical smuggling wenno misdeclaration iti pudno a balor ti maiserrek a bagas. No napaspasamak pay ti nakaro a rice smuggling iti naglabas a naing-inget a proseso ti rice importation, nalaklakanton nga aramiden no matuloy ti nawaya a panagangkat iti bagas manipud iti sabali a pagilian.

Maulit-uliten nga isyu ti rice smuggling iti Pilipinas a pakainaigan dagiti prominente a negosiante iti naglabas ken agdama nga administrasion. Pinangtaan pay ni Presidente Duterte kabayatan ti naudi nga State of the Nation Address-na ti maysa a prominante a komersiante iti bagas a madusa no saanna nga isardeng iti illegal nga aktibidadna. Ngem adda kadin nabalud gapu iti kaso a rice smuggling wenno economic sabotage?

Nagbalinen ti rice importation a kangrunaan ken kapardasan a sulosion ti panagkurang iti supply ti bagas manipud pay idi nabukel ti National Grains Authority a namunganayan ti NFA idi panawen ni Presidente Ferdinand Marcos, agingga iti agdama nga administrasion.

Ania ti pudno a rason nga imbes a padur-asen koma ti gobierno ti agriculture industry nangruna ti panagmula iti pagay tapno self-sufficient dagiti Pilipino ken maaddan iti food security, ngem kaykayatna ti agangkat iti bagas manipud iti sabali a pagilian? Iti naglabas a sistema ti rice importation nga imanehar pay laeng ti NFA, mapapati nga adda dagiti agpapaay iti gobierno a mabenepisiaran.

Idi sakbay ti pannakaideklarar ti Martial Law idi Dekada 60 ken 70, nabigbig ti Pilipinas a kangrunaan nga agpatpataud iti bagas iti South East Asia. Sadiay University of the Philippines Los Baños, International Rice Research Institute, Araneta University, Central Luzon State University, ken dadduma pay nga institusion a nagsanay dagiti adu a sientista a ganggannaet nangruna kadagiti taga-Thailand ken karruba a pagilian iti Asia. Dagitoy a nagsanay a sientista ket naipakatda dagiti nasursuroda kadagiti bukodda a pagilian a nangpadur-as ti rice industry, ket itan agang-akaten iti bagas dagiti Pilipino a nangisuro kadakuada iti moderno a wagas ti panagtalon.

Nagkas-ang a pagteng iti Pilipinas ti kinangina ti presio ken panagkurang iti supply ti bagas gapu ta agrikultura ti kangrunaan nga industria iti Pilipinas. Nakalawlawa dagiti kataltalonan a mabalin a mulaan. Nagadu dagiti mabalin a pamataudan iti danum a pagsibog wenno pangpasayak kadagiti talon. Nagaget ken naanus dagiti mannalon a mangsukay iti daga. Adu met dagiti programa ti gobierno a pangtulong kadagiti mannalon. Ngem apay a saan nga agdur-as ti industria ti panagmula iti pagay ken dadduma pay a mula nga agpataud iti taraon? Agkurang wenno biddut kadi dagiti programa ken proyekto nga ipapaay ti gobierno kadagiti mannalon? (Eden A. Alviar)

, , ,