Ngumatngato a Kalidad

Nota Bene: Kolum ni Errol L. Abrew

(Maudi a paset)

 

Ti social networking kas intrumento iti panagprotesta

 

Kalpasan ti People Power nga inrugi ti Filipinas, immadun dagiti pagilian ken grupo a nangaramat kadagiti makunkuna a social networking a pamuspusan iti panagprotesta.

Maibilang ditoy dagiti protesta idiay Tienanmen Square idiay China idi 1989, ken dadduma pay a pagilian kadagiti simmarsaruno a tawen.  Maibilang met ditoyen ti Occupy Wall Street Movement a nangrugi idi 2011 a sinaruno ti makunkuna nga Arab Spring idin ta naiyam-ammon ti teknolohia ti Internet iti intero a lubong.

Daytoy Arab Spring ti termino iti rebolusionario a dalluyon dagiti demonstrasion ken protesta iti bayolente ken natalna a pamuspusan, riot ken gubat a sibilian iti lubong dagiti Arabo iti Tengnga a Daya a nangrugi idi Disiembre 2011.

Iti agdama, napadisin dagiti gobierno iti Tunisia, Ehipto (namindua), Libya ken Yemen.  Bimtak ti tignay ti yaalsa ken civil war kadagiti pagilian iti Bahrain ken Syria.  Bimtak met ti dadakkel a panagprotesta idiay Algeria, Iraq, Jordan, Kuwait, Morocco ken Sudan ken babassit a protesta idiay Mauritania, Oman, Saudi Arabia, Djibouti, Akinlaud a Sahara ket iti Palestinian Authority kasta metten kadagiti pinnaltog iti beddeng ti Israel ken Lebanon.

Inaramat dagitoy a ginnubat ken protesta dagiti social networking sites a nagsisinnukatan iti kapanunotan, panagplano iti aramiden, panagtutulag iti iraraut ken umarngi pay a tignay gapu metten iti kalaka ti komunikasion babaen ti selpon ken kompiuter.

Nagsisinnukat dagiti demonstrator ken mannakigubat kadagiti teknik iti isusukir a sibilian babaen kadagiti panagwelga, demonstrasion, martsa, rali ket datay nadakamaten a social protest tapno maorganisar, makontak ken maingato ti kapanunotan dagiti umili iti baet ti panangip-ipit ti gobiernoda kadakuada.

Ngipen kontra ngipen a binnales.

Adu kadagiti demonstrador iti Arab Spring a pinakatan dagiti otorisado iti bayolente a sungbat manipud kadagiti makagobierno a gobierno ken militias karamanen dagiti kontra demonstrador.  Ket sinungbatan met dagiti demonstrador iti isu met la a bayolente a sungbat.  Ta ti kangrunaan nga islogan dagiti demonstrador iti lubong dagiti Arabo ket Ash-sha‘b yurid isqat an-nizam (“the people want to bring down the regime”). Ket iti kaudian a damag idiay Syria, maysa a kemikal a bomba ti pinabettak dagiti rimmaut a puersa ti gobierno kadagiti umili a nakatayan ti rinibu.

Iti pannakalukat ti matmata dagiti umili kadagiti adal, sursuro, ammo karamanen kadagiti kabarbaro a panirigan, takuat, teknolohia, kultura ken kababalin dagiti nadumaduma a kagimongan, naduktalanda dagiti naipaidam kadakuada kas koma ti kalintegan nga agbiag a siwawaya, kinasayaat ti material a panagbiag ken dadduma pay a makitada nga awan kadakuada, karamanen ti wayawaya nga agbiag a nademokrataan ket isu ti nagparusing dagidiay a tarigagay tapno isuda ket agkaykaysa nga umalsa.

Isu nga uray kasano payen ti kabayolente dagiti simaruno a pasamak iti diar a ngipen kontra ngipen a dangadang iti uneg ti maymaysa a pagilianda a nakaibuisan ti rinibu a biag ken adu a sanikua a napukaw, didan ingkankano gapu iti tarigagayda a padisien dagiti gobiernoda tapno laeng sumayaat pay ti panagbiagda iti sumaruno a gundaway.

 

Globalisasion – panawen a di pannakaidna

 

Para kadatayo amin iti intero a lubong, ti globalisasion kayatna a sawen maysa a kapadasan iti napardas a panawen ken espasio.  Maysa a sobra-kapardasna sobra-panangyalisna a lubong a masarakan iti pannakikonektar, pisikal man wenno sinsinan ket dagupenna ken no dadduma saanen a nalawag dagiti beddeng ken linia no ania ti lokal, nasional ken internasional, asideg ken adayo.

Kas pangarigan tumawagka no sadino ti pakagatangam iti nalaka a laptop ket makasaom gayam ti maysa a call center nga adda idiay India.  Alamutem ti nalaka a tiket iti eroplano iti maysa a tour operator idiay Amsterdam ket iti sumaruno a lawasna addakan a mangpaspasiar iti intero a Europa.  Wenno mabalinmo ti agorder iti uray ania a libro a kayatmo idiay Amazon.com wenno ageskuela a libre iti maysa a networking site ken sangaribu ket maysa a kayat ken pamuspusan iti bimmassiten a lubong a paggargarawan.

Makitamon a ti teknolohia ket nakaparpardas, nakasaysayaat, awan beddengna nga ekonomia ken serbisio ken maaramiden amin a kayat iti man teknolohia, pamuspusan, relasion ken adu pay a banbanag.

Gapu iti kasta a kasasaad, tumaud ti karirikna ti di pannakaidna.  Saanen a maanusan dagiti umili dagiti korap a mangiturturay kadakuada.  Tumaud dagiti saludsodda maipanggep iti ka-epektibo dagiti politiko, institusion, kannawidan, kultura, polisa ken aminen a nabati nga agbalbaliw tapno masalaanna dagiti panagbalbaliw manipud kadagiti nadumaduma a kultura, institusion, gobierno dagiti adda iti sabali a pagilian.  Nalaka a maluksaw ken masiudot dagiti umili kadagiti mapaspasamak iti kagimonganda a nabati iti panagbalbaliw dagiti mas progresibo a nasion ngem isuda.

Ket gapu iti daytoy a di pannakaidna, adu la ket ti maamak ken mangsaili iti kapanunotan a saan a nasayaat ti dumteng a masakbayan gapu iti kasla nagpagungganen iti kapardasna a panagbalbaliw iti amin nga asepto ti kagimongan nga imbunga ti globalisasion.

Ngem no maaddaantayo kadagiti naan-anay nga impormasion ken adal maipanggep kadagiti napalabas ken agdama a pakasaritaan ti kagimongantayo, kabalinantayo dayta a riendaan ken kontrolen tapno makaadaptar ti tunggal maysa a saan ket a mangtaraken kadagiti negatibo a kapanunotan.  Ti keddeng ket ti pannakatengngel daytoy a panagbalbaliw kasta metten iti pannakaurnosna a datayo ti serbianna saan ket a datayo ti agserbi kenkuana.#