Sarita: Ni Panal kenni Marapait (Maudi a paset) | Tawid News Magazine - Weekly Ilocos News 📰

Ni Panal kenni Marapait (Maudi a paset)

Ni Panal kenni Marapait

MAUDI A PASET

Nadlaw ni Andap a naliday unay ken agsasaibbek ni Marapit. Kunana, “Gayyemko a sabong, saan a maiparbengen nga apunannaka ti liday, ta ti kinangayedmo ken kinapintas, awan dumana a manasanas.”

“Nalaadak, siak ti kalaadan a sabong. Koma, saanak laengen a nagbalin a sabong…” ket ad-adda ketdi iti panagrungaab ni Marapait.

Naasian ni Andap. Ket inay-ayona ti sabong. “Dikan agsangit, gayyemko, Marapait. Siak iti mangtulong kenka a pumintas.”

“Agpaysu, gayyem?”

“Wen, agurayka ta aramatek dagiti birtudko…” Babaen ti bileg ni Andap, dimteng dagiti talugadingna: nagtudo iti kasla tangan-ima nga uraro, iti panagdissoda iti daga kasla ayug-tono dagiti teklado ti organo a kabarbaro. Kadagiti bulbulong dagiti kaykayo ken muymuyong, kellat a nagparang kadakuada ni Frost, naingpis laeng, kas kaingpis ti papel ta konkontrolen ni Andap, ta inton agyabayab ti angin, marunawda ket agserbi met a taraon ken ganagan dagiti mulmula. Limmasbang ti nalangto nga aglawlaw. Ni Marapait, timmarnaw ti marisna a duyaw, limmasbang, dimmadakkel dagiti pistilna ken dagiti petalona. Nagbalin a naidumduma ken kapipintasan a sabong iti kabambantayan ti Kafagway.

Nagsubli manen ni Manang Biday iti Kafagway, ket nasdaaw idi nakitana iti kinalasbang ni Marapait. Indaydayaw ti balasang: “Sika ti kapipintasan amin a sabong, Marapait!”

“Itugotnak metten idiay kapatagan, Manang Biday?”

“Saan, nalasbang a Marapait. Saanka a maikari iti plorera nga inaramid ti tao, ta iti kaikarian ti kalasbangan a sabong ket ti plorera nga inaramid ti Mannakabalin a Dios, ti kabambantayan. Isu a ditoyka, ta sika ti Prinsesa iti Kafagway!”

Nagikkis manen ni Panal nga adda iti sanga ni Saleng: “Adda kaimudingan ti amin! Adda rumbeng a pagtalinaedan ti kinapintas. Ngem daksanggasat, ta dadaelento dagiti naranggas!”

“Ania ti kayatmo sawen, gayyemko a billit?” Dinamag ni Marapait.

“Inton agbuangger ti bileg dagiti gamrod ken ameng, agsangitto ti kabambantayan ta naynay ti inna panagreggaay, magaburan amin-amin, awan pilpilliena. Agrusod dagiti batato ken pitak ket aggiginnaburda. Dagiti daldalan ken desdesdes, magaburanda. Magaburan met ti adu a balbalay ken paspasdek. Dagiti ubbing, sangsangitandanto ti kalak-amanda! Piman dagiti ubbing!”

“Kaano a mapasamak dayta ibagbagam?” Inusisa ni Marapait.

“Inton didakton makita! Kastan…” Ket timmayaben a nagpalaud ni Panal.

Amin a sabsabong nga agtubtubo iti Benguet ket maisalog, tapno agbalin nga arkos dagiti tattao sadi baba.

Agbati ni Marapait ti kadaegan ta arkos iti plorera ti Mannakabalin, dagiti bantay. Ngem saan a mapunas iti panunot ni Marapait dagiti ibagbaga ni Panal.

Iti maysa a panawen, a simmangbay manen ni Andap, madlawna a naliday unay ni Marapait. “Ania ti napasamak kenka, gayyemko a sabong?”

“Agpagunggan metten dagiti tattao! Agbagbagtitdan, pukanenda met aminen a Saleng iti katanapan ti Kafagway! Dagiti andidit ken bilbillit, nagpaknidan kadagiti bakras!”

Kuna ni Andap: “Dikan malidayan, gayyem, adda pay met ni Kulibangbang ken dadduma pay nga insekto, didakanto panawan.” Ket sinennaayanna dagiti tanap a dinappatan ti tao, napukanen dagiti kaykayo. Napatakderanen iti balbalay ken paspasdek dagiti tanap. Nagsisinilpo dagiti kakasla nakunikon a daldalan.

Naglabas manen iti panawen. Simmangbay manen ni Andap. Ngem isu latta nga isu a naliday ni Marapait a nadatnganna. Nagusisa ni Andap.

“Naagum unay dagiti tao, bukodanda ti kinabaknang ti Cordillera. Dida ammo ti mangibingay kadagiti padada a nagbiag. Dagiti bakras ti bantay, pinagbalindan nga inagdan-agdan a gardenan ti nadumaduma a natnateng! Kaaduanna iti napatakderan kadagiti sementado a balbalay ken paspasdek. Nasemento met amin a daldalan ken kalkalsada. Nagluposen ti Kafagway. Ngem iti inna panaglupos, adu met nga alipuspos iti saan a malapdan iti inda pannakapuligos!” Ket nagsennaay iti nakaun-uneg ni Marapait.

Manipud iti tangatang, nagirriag manen ni Panal. “Ti ballaag, dumngeg dagiti mangisakit ti nakaparsuaan! Ta no saan, didakton makita pay, agruprupsanto metten ti bangkay ti paraiso…!” Ket timmayaben nga immadayo.

Inwaras ni Andap dagiti matana ket nakitana ti kasla nagtubo nga uong agadu dagiti sementado a paspasdek ken balbalay, nasemento dagiti kalsada ken bakras, agsasallupang dagiti makina nga agipugso iti sabidong, dagiti establisimiento ket agsarsarwa iti samal a gita. Naminpinsan a nagbaliwen ti rupa ti Kafagway, saanen nga isu ti sigud a nangayed. Ginamsawen dagiti gamrod ken ameng a dina ammo iti mangidiaya iti kinaimbag kadagiti padada a nagbiag.

Nalabas latta ti tiempo. Nagsisinnukat dagiti kalendario. Iti isasangbay manen ni Andap, maladingitan unay ta masaksakit metten ni Marapait. Agbebessag ti marisna a duyaw, bassit-usit ti sabongna, malaylaylay dagiti naingpis a petalo ken babassit ti pistilna. Dagiti matana, adda birbirokenna iti aglawlaw ngem dina makita, saanen nga agparang ti gayyemna a natarabit a gumanikgik.

Nagdamag ni Andap.

Impalgak ni Marapait: “Naulpit dagiti tattao, digdigosenda iti pirmi ti daga iti nabuslon nga insektisidio, pestisidio, herbisidio ken nadumaduma a toksikado a kemikal. Nasabidongan amin a nagbiag ken ti nakaparsuaan. Natayen dagiti baresbes, ubbog, waig ken tributario ti dandanum. Naidasay metten dagiti nasabidongan a karayan. Dagiti dadduma, nangisiten ti danumda ta nagbalinen a dingdingrawen a basuraan. Matayakon gayyem, Andap. Agpakadaakon kenka. Agyamanak unay iti kinaimbagmo. Konsolasionko, ta dagiti mannurat ken historiador, sibibiagak nga agnanayon kadagiti istoria ken dagiti sinuratda nga historia. Dagiti videographers, photographers ken film makers, inkabildak kadagiti techno gadgets ken devices. Dagiti pintor ken kumikitikit, inladawandak kadagiti ubrada tapno agtalinaed ti kinaasinok. Agyamanak met kenka gayyem, Andap, iti impaaymo a kinaimbag. Nakakapimpintas ti biag, di kadi? Nakapimpintas ti biag, ngem daddadaelen met dagiti gamrod ken pangkusaw a tattao!” Nakipinnereng ken Andap. “Pagammuan inyikkisna: “Mangibingaykayo met iti pagnaedan dagiti padayo a nagbiag! Mangibingkaykayo! Mangibingaykayo!” Ngem kinelkel a kinelkel iti uyek, kamkamatenna ti angesna.

Immanges iti nauneg ni Andap, maassian unay iti gayyemna a sabong. Minatmatanna ti puso ti sibubukel a Kafagway, awanen dagiti nagririmmuok a saleng ta simmukat dagiti nagririmmuok a balbalay ken pasdek, adu nga agsasallupang ngem arigna di makanunail a luglugan, dagiti establisimiento nga agipugpugtit iti sabidong. Iti panunotna, nagluposen ti lugar.

No di agtignay ti publiko, a kas organisado a wagas a manglapped ti amplipikasion ti di matengngel ken nadaras a panagbalbaliw, agbanag ti padto ni Panal. Dinto metten umay ni Andap iti Kafagway, ta awanto metten ni Saleng a kaay-ayona. Sumukatto ni agpagunggan nga Easterly, ket kumraang ti amin, kasla disierto a nagpanawan. Inton saanen kabaelan ni masaksakit nga Inang Nakaparsuaan nga awiten ti interaksion a grabitasion ti lubong, mapasamak ti naynay a panagreggay dagiti bantay ken panagrusod dagiti katanapan, dagiti batbato ken dagdaga ket agpagungganda nga aggiginnabor ket maputeduted ken magaburan dagiti kalkalsada, mapunas a naminpinsan ti taudan ti danum ken taraon. Daytoy ket bales ti Bileg ti Nakaparsuaan iti kidangkok a parnuay dagiti ameng ken gamrod. Ngem ti kaaalasan, makapakintayeg ken makapigerger a buya, ket dagiti ubbing nga agsasangit ken agtutuok, ngem awanto pulos ti mangikaskaso kadakuada, ta awan met a pulos ti mangikaskaso ken ni ni Inang Nakaparsuaan nga agtutuok. #