No agbertdey ti kapre (Maikadua a paset)

“Ni nanangko dayta! Aguraykayo ta kasaok biit.” Nagtugkel ti kapre iti iskrin ket nagparang ni nanangna, nga umis-isem daytoy.

“Dagita kadi nga ubbing iti napilim a pakigayyeman itoy a bertdeym, anak?”

“Wen, ti kunak, nanang, ta dida nagbuteng. Saan a kas kadagiti dadduma a tattao nga agbutengda. Dagiti dadduma, ket manglaisda pay. Dagiti dadduma met, agranggasda. Ngem dagitoy tallo nga ubbing a makitkitam ket nasingpetda, mannakigayyemda, ken kangrunaanna, saanda a nauyaw.”

“Ania ti naganyo, ubbing?”

“Siak ni Cheche, nana, naimbag a rabiim!”

“James ti naganko, apo, naimbag a rabiim!”

“Hello, Nana Kap…” saan a naituloy ti Anthony ti kayatna sawen, nakipinnerreng ken ni Kapreno, sa dagiti kakaduana.

“Kaprecynthia, kunam, anak. Dayta ti naganko.”

 “Nana Kaprecynthia, bertdey ni Manong Kapreno, kunayo?” Intuloy ni Antrhony iti nagdamag.

 “Wen. Tunggal agbertdey ti kapre, agparang kadagiti tao tapno makigayyem. Ngem kas iti gagangay, kabutengdakami met dagiti padayo a tattao. Tarigagayanmi iti makipagayam, ngem saanmi a maawatan ta nagbalinkami a naalas, dakes ken nakabutbuteng. Saan kadi a maikari dagiti kapre a makigayyem kadagiti tattao?”

“Maikari, Nana Kaprecynthia, apay ketdin a saan?” Insungbat ni Cheche.

 “Ladingitenmi kadayta, Nana Kaprecynthia. Irugitayo itan ti panaggagayyemtayo. Maragsakankami a makigayyem kadakayo.” binagi ni James. Nakipinerreng kadagiti dua a kaduana, sada naggigiddan a nagkuna: “Hapi bertdey, Manong Kapreno!”

“Agyamanak unay. Maragsakanak unay a makagayyem iti tattao.”

“Ala ngarud, anak, ta innak pay aglako iti nateng ken prutas. Kasta pay ubbing!”

Naggigiddan dagiti ubbing a nagpayapay ken nagkuna: “Babay Nana Kaprecynthia!”

Ket nagpukawen ti ina a kapre iti iskrin ti holocell.

“Manong Kapreno, mabalin a tulongannakami iti pakarikutanmi?” impakaasi ni Cheche.

“Ania kadi dayta? Sawenyo laeng, sidadaanak a dumngngeg ken tumulong iti amin a kabaelak.”

“Adda pakontes iti eskuelaanmi, backyard gardening, iti certified naturally grown crops wenno dagiti natnateng a saan a pulos a maikkan iti sintetiko a komersial nga abono ken insektisidio. Ngem nakudidit met latta dagiti mulami.” Inyasug ni Cheche.

“Bigat ken malem a sibuganmi, ngem nakudiditda ken babassit dagiti managgaysa a bungada,” impalawag met ni Anthony. “Koma, nabaludbodda ken dadakkel dagiti bungada.”

“Amangan no matulongannakami, Manong Kapreno, kayatmi a mangabakkami koma iti barangay level tapno makasalipkami iti municipal level.” Impasaruno ni James.

Immisem ti kapre ket kunana. “Dayta ti pampanunotek nga aramiden, tulongankayo iti gardenyo. Ta maassianak kadakayo.”

“Agpaysu kadi, Manong Kapre!” Naggigiddan pay dagiti tallo nga ubbing.

“Wen, ta makitkitak ngamin iti anusyo nga agmulamula, ngem nagkudidit met,” nagkatawa pay ti kapre.

“Ania ngarud ti aramidenmi, Manong Kapreno?” Dinamag ni Anthony.

“Daytay koma saan a komersial nga abono ken pestisidio iti maaramat,” binagi ni James.

“Wen, matungpal dayta. Ken maysa, iti lubongmi, saankami nga agusar kadagiti sintetiko a makasabididong a ganagan ken estisidio. Maiparit. Kardinal a basol.”

“Ania ngarud ti usaryo, Manong Kapreno?” Dinamag ni Cheche.

“Dagiti natural a wagas. Dumakkel ken nabun-as dagiti mula a tinaraken iti umno a wagas. Immula ken tinaraken iti ayat ken pammateg. Kasarita met dagitoy iti naalumamay ken nalimed.”

“Apay a nalimed, Manong Kapreno?”

“No napigsa iti pannakisao, amangan no ipato dagiti makangngeg agbagtitka, numona ket adda latta met dagiti sutil.”

“Isuronakamiman ngarud, Manong Kapreno!” Kiniddaw ni Anthony.

“Bareng no mangabakkami,” Nagdueto da James ken Cheche.

“Wen. Ngem napanunotko, nga umuna nga ited kadakayo ti imbensionko. Epektibo daytoy sadiay lubongmi. Impadasko ditoy lubongyo ket epektibo met.”

“Imbension? Imbentorka, Manong Kapreno?” Dinamag ni James.

“Saan, ngem managsukisok laeng, he-he!”

“Ania dayta nga imbensionmo, Manong Kapreno?” Sinaludsod ni Anthony.

“Ti positibo a carbon monoxide wenno asuk. Paasukan dagiti mula.”

Nagtitinnalliaw dagiti ubbing.

Kinuna ni Anthony: “Paggappuan ngarud ti asuk, Manong Kapreno?”

“Iti tabakok!”

Nagtitinnaliaw dagiti ubbing.

“Awan met ti makitami nga abanom, Manong Kapreno. Kasta ngamin ti mabasbasami kadagiti libro, a nakaammal iti nakasindi a tabako ti kapre. Ngem sika ket saan.” Binagi ni Anthony, “Saanka nga agtabtabako, Manong Kapreno?”

“Amman. Saan a maikkat dayta a nakairuamanmi, nupay adun iti saan agusar gapu iti madi nga epektyo iti salun-at.”

“Ayanna ngarud ti tabakom, Manong Kapreno?”

Nagkumpas dagiti kanawan nga ima ti kapre ket nagparang ti hologram. Kasla pipa a banag a nangisit a kasla kadakkel ti luppo.

Minatmatan dagiti ubbing, sada nagtitinnalliaw.

“Saan met a tabako, Manong Kapreno!” Indillaw ni Cheche.

Naggarakgak ni Kapreno.

“Aguraykayo. Kasla, e-cigarette dayta, saan?” Kinuna ni Anthony ket nakipinnerreng ken James. “Kasta iti makitkita iti internet!”

Naggarikgik ni Cheche. “High tech ni Manong Kapreno! Saanen a tabako, no di ket kabaruanan, ti e-abano!”

“Electronic abano! E-cigar!” Naggarakgak met ni James.

“Saan a bastabasta nga e-abano. Mausar ti naisangsangayan a bepor a mangparnuay iti positibo nga asuk a makatulong kadagiti mulmula tapno nabaludbodda ken adu iti maibungada. Dayta koma ti isagutko kadakayo tapno nabaludbod dagiti mulayo. Ta ne, kakaasikayo nga agmulamula ngem nakudidit latta.” Naggarakgak ti kapre. “Positibo a carbon monoxide iti maparnuay iti imbensionko.”

“Ipakitam ngaruden kadakami, Manong Kapreno!” Binagi ni James.

Nagkukuyog dagiti uppat a nagturong iti minulaanda kadagiti natnateng.

Iti tangatang, lalo pay a limmawag, kasla met maragsakan ti nakadakdakkel a kabus, ti super snow moon iti maimatanganna a panaggayyem ti tao ken ti kapre iti umuna a gundaway.

Idi nakadanonda, rinugian ti kapre iti nagsusop iti e-abano sana impug-aw kadagiti mula. Ket pagammuan, kellaat a simmanikar dagiti nakudidit a mulmula. Nagbalinda a nabaludbod ken immadu ken dimmadakkel dagiti bungbungada. Naragsakan dagiti ubbing.

Iti kalangitan, kellaat a naglemmeng ti nakamulagat a supermoon iti likudan ti ulep ket apagamapan a kimmapuy ti isaknapna a lawag. Kasla adda iti saan a nagustoan ti bulan, isu nga aglinged iti likudan ti ulep?

Kasta ngamin ti bileg ti naparsuaan, mariknada met iti panagbain no makaimatangda iti madi nga aramid ti tao wenno dagiti sabali pay a parsua iti sabsabli a dimension wenno dagiti di katatawan.

(ADDA TULOYNA)