No nalokoka, dua laeng ti papanam, kamposanto wenno pagbaludan

“NO nalokoka, dua laeng ti papanam, iti kamposanto wenno pagbaludan.”

Malaglagipko latta dayta nga ababa a pamagbaga daydi Dios ti aluadna nga amak idi ubingak pay tunggal mapanak iti baro nga Ilocos Sur Provincial Jail (ISPJ) sadiay Taleb, Bantay, Ilocos Sur para iti apostolic work ti Arkidiosesis ti Nueva Segovia wenno kauman ni Provincial Warden Raymond Tabios kas kameng ti Catholic Media ken Ilocos Sur Integrated Press.

Namin-adun a daras a nakastrekak iti napnuan-pakasaritaan a daan a pagbaludan iti sigud a Provincial Jail (National Museum itan) iti likudan ti Provincial Capitol, Vigan City, sakbay ti pannakayakarna iti Brgy. Taleb, ngem kasla kadawyanen dayta a pasamak kaniak. Adda nagpaiduma a mariknak iti tunggal ibibisitak iti baro a Provincial Jail ket umuna a malabasak ti kamposanto dagiti Katoliko iti asideg ti National Highway sakbay ti nalawa ken nangato nga inaladan ti pagbaludan, diak magawidan ti panagungar iti lagipko ti napalabas, dagiti nabagas a balikas daydi tatangmi a Daniel Alviar Sr.

Iti dayta a kalsada, adda dagiti dua nga agabay a lugar a pagturongan: iti kamposanto ken pagbaludan sakbay a makapan iti nangayed a lugar ti nakaparsuaan, iti Natural Park iti Caniaw. Iti naudi nga ibibisitak iti kabarbaro a Provincial Jail idi Hulio 16, 2019 para ti selebrasion ti maikalima nga anibersario ti baro a pagbaludan, nalagipko manen dagiti balikas daydi tatangmi: “Nasaysayaat ti kuyogen ti PC (Philippine Constabulary) ngem ti kuyogen ti padi ta adda pay panawenmo nga agbabawi.”

Naklaatak idi masarakak iti ISPJ covered court a nakaangayan ti programa ti maysa nga am-ammok nga agtutubo a nakabado iti maris orange a simmungbat kaniak nga “illegal drugs ti kasona” idi damagek ti gapu ti kaadanna iti pagbaludan. Am-ammok pay ti pamilia dayta nga agtutubo, isu a naklaatak iti kaaddana iti pagbaludan.

Kabayatan ti programa, kas maysa nga ama, nasair unay ti kaunggak iti pannakitak kadagiti naipresentar a 12 nga agtutubo a nagturpos iti Alternative Learning System, siam a lallaki ken tallo a babbai. Nagadal dagitoy nga agtutubo iti ALS kabayatan ti kaaddada iti ISPJ tapno mabalindanton nga ituloy ti nangatngato a tukad no mawayawayaanda.

Kasla nasudak ti riknak ken kaadu dagiti agtutubo a Persons Deprived of Liberty wenno PDL, baro nga awag kadagiti balud a nagbuya iti programa a naigibus iti panangipaay ti mensahe ni Gov. Ryan Singson ken rapok a panagraranud iti nabaknang a pangaldaw. 

Ababa ngem nabagas ti mensahe ni Gov. Ryan Singson kadagiti balud. Sinilpuanna ti tema ti selebrasion a “From violators to cultivators” iti “to better persons.” Kinaritna dagiti PDL nga ikagumaanda ti agbalbaliw ken mangabaruanan iti biag, ken saannan a kayat a makita ida nga agsublinto manen iti uneg ti ISPJ.

Kalpasan ti pangaldaw, nakauman ti ISIP ni Provincial Warden Tabios iti Kapihan iti Amianan Media Forum. Naamuan nga iti agdama a kadagupan dagiti 280 a PDL ket nasurok a kaguduana dagiti agtutubo a ti kaaduan a kasoda ket mainaig iti illegal a droga.

Piman dagitoy a naiwawa nga agtutubo ta imbes nga adda a nawayada nga agbibiag iti sidong dagiti nagannak ken pamiliada wenno agbasbasada kadagiti pagadalan, addada nga agbibiag iti pagbaludan. 

Nagasgasat ketdi dagitoy nga agtutubo a PDL iti Ilocos Sur nga addaan iti kaso a mainaig iti illegal a droga ta kadagiti sabali a lugar nangruna sadiay Metro Manila ket adu dagiti agtutubo a drug personalities ti mapappapatay kadagiti illegal drugs nga isaysayangkat ti Philippine National Police manipud idi agakem ni Presidente Rodrigo Duterte kabayatan ti nainget a kampania kontra illegal a droga.

Nasaysayaat ti mabalud ngem ti agtarus iti kamposanto ta adda pay gundaway ti maysa a PDL a maabsuelto ti kasona ken mawayawayaan, ken adda pay tiempona nga agbabawi, agbalbaliw ken makasublinto iti pamilia.

Narigat man ti mapaidaman iti wayawaya, ngem nagasgasat pay laeng nga amang dagiti PDL iti ISPJ no maikompara kadagiti kadawyan ken napusek a pagbaludan iti nagududma a paset ti Pilipinas, ta iti ISPJ ket nalawa ken kabarbaro dagiti pasilidad, saanda a mabisinan ta adda bukodda a pagmulaan kadagiti nagduduma a nateng ken pagpataudan iti uong, ken adu dagiti aktibidad ken programa ti ISPJ iti benneg ti livelihood, spiritual ken pagliwliwaan tapno saanda a matuokan kabayatan ti panagnaedda iti pagbaludan bayat ti pannakabista dagiti kasoda. 

Binigbigen ti Department of Agriculture ti ISPJ kas Accredited Training Institute a pagsanayan iti organiko a panagtalon ken nagbalinen daytoy a destinasion dagiti agsursuro iti organic farming ken turista. Naindaklan met a pagsapulan dagiti PDL ti panagpataudda iti uong, bonsai ken dadduma pay livelihood programs a dagiti sobra iti kasapulanda ket maipaayda pay kadagiti pamilia.

Nabigbig metten ti ISPJ kas maysa kadagiti modelo a Provincial Jail iti intero a Pilipinas ket nagun-od dayta gapu iti aglaplapusanan a suporta ti Provincial Government iti liderato ni Gov. Singson, ken ti napudno a panagserbi dagiti jail officers ken agserserbi iti ISPJ iti panangidaulo ni Provincial Warden Tabios. Naindaklan met ti akem ti Simbaan Katolika ken dagiti nagduduma a sekta ti pammati ken relihion iti pannakaipaay ti naespirituan a taraon dagiti PDL tapno naan-anay ti panagtaklin, panagbabawi ken panagbalbaliwda no mariknada ti mangliwengliweng nga ayat ken asi ni Apo Dios kadakuada iti laksid dagiti nagbasolan wenno nagbiddutanda.