sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

No sirigen dagiti bangkirig iti biag

APAY a siak pay? Apay a dagiti pay ipatpategko iti biag? Apay a napasamak ti kastoy?

Ken adu pay nga ‘apay’ iti biagtayo. Naynay a sumngay dagitoy no kasta nga adda nakakalkaldaang a napasamak, wenno pagteng a saan a mayayon iti kayattayo a mapasamak.

Agingga nga itudotayo payen ni kastoy la koman ti nakapsamakanna. Total ket dakes/managdakdakes met a tao. Agingga a pabasolentayo payen ti Dios!

Iti biag, kas nakaiparsuaantayo, saan a bin-ig a ragsak. Agdangdanggay a kanayon ti ragsak ken liday.

Kinapudnona ngarud, kas iti pammati dagiti Tsino, nagkadua dagiti banag iti lubong. Daytoy ti aw-awaganda iti yang ken yin. Dakes ken naimbag. Kadakuada, adda positibo ken negatibo nga enerhia.

No kitaentayo nga agpayso iti aglawlawtayo, adda kinapudno daytoy. Kitaen laengen dagitoy: nangisit, puraw; dakkel, bassit, atiddog, ababa; bastos, nanakem; nalaing, dagmel; nabanglo, nabangsit; nabara, napudot… ken adu pay.

 Napintas ngarud a pagpampanunotan dagitoy. No agkasungani dagiti banag ken pasamak ditoy lubong, saan ngata a rumbeng laeng nga awatentayo a silalag-an dagiti pagdaldalanantayo?

Tunggal panagturpos dagiti ubbing, adda ti makunkuna a guest speaker. Papelda ti mangted iti inspirasion kadagiti agturpos. Akemda ti mangiburay kadagiti bambanag a mangguyugoy kadagitoy nga ubbing tapno igaedda met ti agadal.

Ket pagaammotayo a tunggal agsao ti maysa a guest speaker, saan a dina madakamat dagiti rigat, pait ken pannakaitublak a nagdalananna. Aglalo unay ti kinarigat ti panagbiagda. Ti sangkasapulan-sangkaapuyan a kasasaadda. Ngem amin dagitoy, pinagbalinna ida a karit. Saan a pinaabak. Nagbalin a natibker tapno maragpatna dagiti arapaapna iti biag.

Nalawag ngarud a dagitoy a pait, liday a masagsagraptayo, saan a rumbeng a pangbabalawantayo iti Namarsua. Saan a rumbeng a pangisukuantayo iti amintayo. Dagitoy latta koma ti paratignaytayo iti inaldaw.

Napateg nga ipalagiptayo dagitoy ita a panawen ti pandemia. Segun iti report dagiti sikologo ken saykayatris, immadu dagiti pasienteda nga agsagsagaba iti nalaus a liday, pannakaburibor ken panagdandanag. Bunga daytoy ti panagbalbaliw ti lubong a paggargarawan ti tunggal maysa gapu iti pandemia. Bunga ti pannakaawan ti panggedan, Ken saanen a pannakaar-aramid dagidi nakairuaman.

Inayon pay ditoy dagiti agsasaganad a didigra/allawig a mangbasbasnot iti pagilian. Ken no ania ti turongen iti awan pay masnop a pagnguduan daytoy a pandemia a sangsanguentayo.

Kuna dagitoy nga otoridad iti ‘salun-at ti isip’ a ti ad-adda mangpakaro itoy a situasion dagiti kailian nga agsagsagaba iti depression ket ti kaawan pay laeng ti umisu nga ammotayo. No ngamin adda naipakita iti kas kadakuada, ibilangtayo a dagus nga addan kurkurangna, a bulambulanen, a nalukay ti turniliona…

Ditayo maawatan a maysa gayam a sakit ti depression. Sakit a rumbeng a maagasan. Saan a pakaumsian.

No ngarud maysa a sakit, dakkel ti posibilidadna a maagasan. Ken di rumbeng nga ibain.

Kas met laeng, a, iti normal a sakit. No adda sakitmo iti tian, ibainmo ngarud? No adda haybladmo, pakaumsiam ngarud?

Isu a kasta la unay ti kinatinggaw ita ti timek dagitoy nga otoridad iti salun-at. Kayatda nga ipaawat ti kinapudno itoy a sakit. Iti kasta, saan nga agtinnag iti pannakadadael ti panunot ti simple laeng a depression. Naan-anay laeng a pannakaawat kadagiti kakabsat a pasiente ti kasapulanda.

Pagbalinentay man ngarud a simple ti panagbiag. No ngamin maminsan, iti panamagbalintayo a komplikado daytoy, isu ti pakaalaan iti nalabes a panagpampanunot. Iti nalabes a liday ken pannakaburibor.

No ania laeng ti kabaelan iti biag, isu laeng. Saan nga agbiag iti nalablabes ngem iti kabaelan. Saan nga agbalin a one day millionaire.

Kuna pay dagiti eksperto, saan koman a pakaburiboran dagiti awan iti kontroltayo. Kas koma ti ipupusay. Wen, a, ta amintayo ket agturong dita. Agduduma laeng ti panawen nga ipapantayo.

Kuna man ti maysa a post iti Facebook, saan a ti panagsapul iti pirak ti paglalabanan itan. Ketdi, kinnaragsakan iti biag.

An-annuem kano ti ginabsuon a pirak no saanka met a naragsak? No adayoka met kadagiti ipatpategmo iti biag?

Ken ditayo kano met nga ammo no kaano ti isasarungkar ni Patay kadatayo. Naim-imbag kano ngarud a ragsak ti birokentayo iti inaldaw. Nga agragsaktayo.

Ngem daytay kano ragsak nga awan ti mabadbaddekam a padam a tao. Ragsak a saan a gapu kadagiti material a banag.

Ketdi, ragsak nga agubbog iti puso gapu iti panagkakabsat. Gapu iti panagaammo. Ragsak nga itden uray dagiti nakanumnumo a bambanag iti aglawlawtayo.

Pagarigan laengen, tagiragsakentayo ti kinalangto dagiti masetas, dagiti intukittayo a natnateng ken agbunga a kayo. Tagiragsakentayo ti pannakaited manen ti sabali nga aldaw iti biagtayo. Tagiragsakentayo a makadenna manen amin a kameng ti pamiliatayo. Tagiragsakentayo a makatulong uray nanumo laeng ti panagbiagtayo.

Iti kinaragsak, maunas dagiti negatibo a mapampanunottayo. Iti kinaragsak, makapanunottayo kadagiti umisu nga addang a mangrisut kadagiti di maaw-awan a parikut a sangsanguentayo iti inaldaw. Iti kinaragsak, makaparnuaytayo pay iti ad-adu a ragsak kadagiti makapulapoltayo.

Pagramutan ti pudno a kinaragsak?

Awan sabali no di ti Apo. Isu ti pudpudno a burayok ti napudpudno a ragsak. Ania man dagiti kasasaadtayo iti inaldaw, matdatayo latta nga agyaman Kenkuana.

Ta iti udina, saannatayto a paayen kadagiti kiddawtayo. Ilikliknatayo kadagiti naam-ames pay a pasamak.

Baliwantayo ngarud itan a sirigen dagiti bangkirig iti biagtayo. Kitaentayo dagitoy a ramen ti biag nga ad-adda mangasa kadatayo. Nga ad-adda a mangited iti ragsak no ammotayo nga awaten dagitoy.

Iti daytoy nagsasaganad a tudo ditoy batogtayo a tangatang, ken tumulang a lam-ek, nangted man iti pannakalpay-abaga. Dagidi is-isemantayo nga agruaren a sabong dagiti alukon, ngimmisitda laeng a di nagnumaran. Nadadaelda a kasla ita ti kapadasan dagiti agmumula idiay Benguet. Daddadaelen ita ti makunkuna nga andap dagiti natengda.

Ngem sirsiregenda pay laeng daytoy a kasla normal laeng. A kasla di a didigra kadagiti mulada!

Subliantayo dagiti dinadael ti awan sardayna a tudo a sabong dagiti alukon. Nupay kasta ti napasamak, makapaisem latta met ta gapu iti nasao a panawen, naikkan iti gundaway nga agbaludbod dagiti sabsabali pay a mula, kangrunaan dagiti petsay. Di kad’ adda latta pangalapkapan nga agas ti saraaw.

Napintas pay a pagsarmingan daytoy a mula. No kanayon a mapalungpongan, matagbat ti puonna, agsaringitto manen ket ad-adunto manen ti maisabongna. Ngem no baybay-an nga agdakdakkel lattan, saan a makaipaay kadagiti namnamaen a pagnam-ayan.

Kas met laeng iti puon ti marunggay. Nalanglangto no maal-alaan, kas kuna man ni Apo Cles B. Rambaud, editor ti Bannawag, nga imbugasna iti klasiko a daniwna. Kastatayo koma met. Kabayatan a masugsugatan, tumibtibkertayo nga agbalinto met a nabunga nga umili. Ta dagiti bangkirig iti biag(tayo) ti gapuna nga ikalikagumtayo ti agsimpa.