Opensiba wenno bunga ti arte?

Ni  Jaime M. Agpalo, Jr.

 

 

Idi 2005, maysa a Danish newspaper ti nangiruar iti offensive caricature ni Prophet Mohammad ket nagsagrap iti adu a pammabalaw iti Muslim community iti sangalubongan. Inaramid ngamin ti pagiwarnak a nakakatkatawa ni Prophet Mohammad.

Saan laeng a dagiti Muslim ti nakapasamakan ti nadagsen a pardaya iti pammati no di pay dagiti Kristiano. Adu met dagiti sinurat a naipelikula pay a nangited iti ariwengweng ken pammabalaw.

Dagitoy man dagiti sumagmamano a sinurat ken naipelikula a nakaadawan dagiti adu a pammabalaw dagiti Kristiano. Ti ‚ÄúThe Last Temptation of Christ‚ÄĚ a kinondena ti sibubukel a Christian community iti lubong nangnangruna la unay iti Europa.

Ti ‚ÄúThe Passover‚ÄĚ a nangiladawan ken ni Jesus Christ a kas charlatan wenno maysa a peke wenno impostor.

Uray ti ‚ÄúThe Priest‚ÄĚ, pakasaritaan ti padi a Katoliko ken nainbolbar iti pannakiseks iti kapadana a lalaki, naakusaran idi iti kinaawan panagraem iti pammati. (Nabuyak met daytoy a pelikula. Ngem saanak a mamati ti isyo kontra iti Kristianismo. Ti naiparang wenno naipabuya ket maipapan iti kinapudno nga adda latta dagiti papadi a narasi iti awag ti lasag. Malaksid iti Katoliko, mabalin pay nga agasawa ti maysa a padi.¬† Isu nga adu met ti agkuna a mamatida la unay iti kinasagrado ti Kristianismo, ngem dagiti dadduma a dadaulo itoy ti saanda a patien.)

Iti pagiliantayo, obscenity ti isyo ti ladawan ni Jesus Christ  a naikkan ti mugingna iti mabagbagi ti lalaki a nagbalin a kontrobersial nga isyo ti freedom of expression. Napasamak daytoy iti maysa nga exhibit sadiay Cultural Center of the Philippines.

Amin dagitoy a bunga ti arte a nakaaramidan iti offensive wenno insulto, iti man Muslim ken Kristiano ket iyik-ikkisda met ti nawaya a freedom of expression.

Itay laeng nabiit, sadiay Madrid, Spain, obsenidad ti nairut a tungtongan ti napasamak a photography exhibit ni Canadian artist Bruce LaBruce. Dagiti limapulo a ladawan nga in-exhibitna ket nagsagrap iti pammabalaw ta manggargari metten dagiti ladawan dagiti madre, ti ladawan ni Spanish actress Rossy de Palma a makagargari nga adda kagkagatenna a rosario, ti Alaska singer a makagargari a nakasubo iti  ostia ken dadduma pay a makagargari a buya. Isu a kinondena dagiti Kristiano  ti nasao nga exhibit. Kuna man ni Bruce LaBruce kadaytoy nga exhibitna: the lives of the saints are full of ecstatic acts of sublimated sexuality.

Interpretasion ti nagdumaan ti mangiyik-ikkis ti freedom of expression ken kadagiti mangbabalaw ti apostasy, obscenity ken blasphemy. Adda ngamin kabukbukodan nga interpretasion dagitoy isu a saanda nga agkasurotan, a kas iti saan a panagtugmok dagiti inda pagbatbatayan.

No ti panagraem iti maysa a maseknan ket di agparang wenno di lumtuad, mapasamak ti panagdupar dagiti nainaganan. Liklikan koma iti panangparnuay iti apuy a pakaladaman ti sabali tapno awan ti tumaud a susik a mangiburay iti nariribuk a panagbiag; ngem ti panangilantad ti kinapudno ket dinto mailemmeng iti agnanayon.#