Footer

OPINION: Dagiti sakit a mangidaldalit ti pagilian iti kinakurapay

Malidayankami unay iti damag maipapan ti maysa nga  ina a nangsamal kadagiti tallo nga annakna nga agedad iti 4, 3, ken 2 sana sinamalan ti bukodna a bagi. Kinakurapay ti rason a nangiduron iti ina a nagaramid iti dayta.  Nangato unayen ti mercury ti kinaadda ti kinakurapay ken kinarigat iti  panagbiag. Malagipmi manen daydi ubing a nagpakamatay gapu iti  kinakurapay. Ania itan ti mapaspasamak iti pagilian?

Adu dagiti rason a naidalit iti kinakurapay dagiti umili:  nalabes a kurapsion iti gobierno, mismanagement, incompetence, kinaadu ti populasion.

Kurapsion. Mapasal-itkami ta adda agpakamatay ken pumatay kadagiti annakna gapu iti kinaawan ti makanda idinto nga adda dagiti aglaplapusanan gapu iti panagkurakotda.

Kas iti daytoy mensahero laeng iti Bureau of Customs nga addaan iti milion a kuarta. Nakagatang daytoy a mensahero iti P190,080.00 a daga idi 1992 idinto ta agsusueldo laeng iti P24,876 iti makatawen wenno nasurok a P2,000 iti makabulan, adda luganna a Toyota Revo nga agpateg iti P599,000.00 idi 1998 idinto ta agsusueldo laeng iti P58.992.00; ken naaddaan iti kotse a Honda Civic idi 2003 nga agpateg iti P895,000.00 idinto nga agsusueldo laeng iti P71, 592.00 iti makatawen.

Kastoy ti kinauneg ti kurapsion iti pagilian. No maaramid daytoy dagiti lowly nga empleado, anianto la ketdin dagiti boss? Kadakuada, baria laeng dayta a kinurakot ti messenger. Mamatikami a dakdakkel nga amang ti kinurakot dagiti nangatngato ti takemda.

Iti kapadasanmi a nagtrabaho kadagiti ahensia ti gobierno a kas iti BIR (5 a tawen), Central Bank (3 a tawen) DOH (2 a tawen), ken DPWH (3 a tawen), nakitami dagiti saan a maiparbeng nga aramid a di pabor iti gobierno. Nakitami a saan a ti security of tenure ti napinget a rason iti iseserrek ti maysa nga empleado iti gobierno no di  ti kinaadda ti dakkel a tiansana a mangpabungkong ti bulsana.

Dimi met ketdi sapasapen. Nupay naruayen ti kurapsion, adu pay laeng dagiti manakem  nga empleado iti gobierno. Nga uray ngata no an-annuem, uray ngata pabulsaam ket dida kayat nga awaten. Kas daydiay padak nga empleado idi iti BIR. Pudno a manakem ket dayta ti  nakaawatanna iti CSC National Awards kadaydi a panawen nga addaak iti ahensia. Kas iti gayyemtayo a director ti HLURB a dimo pulos maawis iti merienda wenno pannangan, ta  kas kunana, sigurado nga adda kiddawen dagita nga agawis.

Ibagbagami daytoy tapno iyunay-unaymi nga iti baet ti kinalabes ti kurapsion iti pagilian, adda pay laeng dagiti nadalus ti aramidda.  Makunami, adda pay laeng  tiansa a pannakapung-il ti kurapsion no kayat. Panangpung-il, saan laeng a kas paset ti propaganda ken pautot tapno mapabanglo ti nagan.

Mismanagement. Saan a nasayaat a panangaramat kadagiti pundo. Panagaramid kadagiti proyekto a saan nga agbayag, saan a maturpos, ken proyekto nga al-alia. Nagadu nga scam. Napateg ngamin  dayta 30% SOP cut wenno nangatngato pay kadagiti proyekto. Daytoy nga SOP cut ti mangidaddadanes iti pagilian. Daytoy ti rason iti kinaadda dagiti substandard a proyekto. 

Incompetence in the government. Adda dagiti agtuturaytayo a  saanna a kabaelan ti mangrienda iti turay. Saan a daytoy ti expertisena. Iti sabali ti paglainganna. No saanna a kabaelan, natural, awan ti progreso wenno dur-asan ti pagilian. Nalaka a malamalan iti korapsion dagitoy nga  incompetent nga opisial.

Parikut iti populasion. Dakkel la unay ti akem daytoy iti kinakurapay. No ad-adu ti ngiwat a mangan, ad-adu ti makunsumo a taraon. No adu ti makunsumo santo pay la bassit ti produksion a taraon, mas lalo a maidagel ti pagilian iti kinakurapay. No ad-adu ti tao, narigrigat ti sumrek iti trabaho. Ket no unemployment ti nangato, krimen met ti nakangatngato. Isu a nasken a masolusionan ti napartak a panaglobo ti populasion. 

Adda kadi pay tiansa a maagasan dagitoy? Adda pay. Serioso a panagserbi. Serioso a tignay a panangibalat kadagitoy a parikut. Kasapulan unay ti panagtignay ti gobierno, dagiti amin nga  umili ken amin a sektor iti maymaysa a panggep tapno agballigi ti gobierno a mangpadur-as iti ekonomia ken iti panagbiag dagiti umili.

Saan koma a ti bukod a bagi ti panunoten no di ti pagimbagan ti kaaduan.#