OPINION: Konbersion dagiti 16 munisipalidad a siudad, sinalungasingna ti Konstitusion: Korte Suprema (Maikadua a paset)

Taliawentayo dagiti pasamak no kasano a limsot dagiti gakat a mamagbalin dagiti 16 a munisipalidad a siudad.

Iti 11th Congress, 33 a gakat a mangkonbert iti 33 a munisipalidad a kas siudad ti impasa ti Kongreso. Madakamat ditoy nga adda pay sabali a 24 nga umasping a gakat ti nakapending iti Kongreso ngem saan a kinuti dagiti agilinlinteg.

Iti 12th Congress, nagbalin a linteg ti R.A. 9009 ket nagepekto daytoy idi Hunio 30, 2001. Kangrunaan a nailanad iti daytoy a linteg ti panangamendarna iti Section 450 ti Local Government Code babaen ti panangingatona iti income requirement para iti konbersion ti maysa a munisipalidad a maysa a siudad manipud iti P20 milion iti P100 milion.

Sagudayen ti Section 450 ti Local Government Code a mabalin a maikonbert a siudad ti maysa a munisipalidad wenno agtitipon a barangay no addaan iti average annual income a saan a nakurkurang ngem P20 milion, addaan iti land area a saan a nakurkurang ngem 100 square kilometers ken saan a nakurkurang ngem 150,000 a populasion.

Napagtitinongan dagiti agilinlinteg daytoy nangatngato nga income requirement gapu iti kapaliiwan nga aglulumba dagiti munisipalidad nga agngayangay nga agbalin a siudad iti baet nga agkamtudda iti pinansial a kabaelan.

Idi 1991, adda laeng 50 a siudad iti pagilian. Ngem kasla nagtubo nga uong dagiti siudad ket addan 120 a siudad, segun iti Wikipidea. Karaman ditoy ti 33 highly-urbanized, 5 nga independent component ken 82 component cities.

Kapaliiwan ngamin a kaadduan dagiti agngayangay nga agbalin a siudad ti bassit ti pamastrekanda ket agdepdependeda laeng iti internal revenue allotment.

Pagarigan ti Mati iti Davao Oriental, sakbay a nagbalin a siudad, maysa laeng a third class a munisipalidad. Second class laeng a munisipalidad ti Tandag iti Surigao del Sur ken ti Cabadbaran iti Agusan del Norte.

Mangdakamattayo iti sumagmamano a munisipalidad.

Sakbay a nagbalin a siudad, addaan laeng ti Tabuk iti annual income a P50 million. Nababbaba pay ti annual income ti Batac ngem iti Tabuk ta aganay laeng a P34 million.

Maysa laeng a 4th class municipality ti El Salvador iti Misamis Oriental sakbay a nagbalin a siudad.

Segun iti League of Cities of the Philippines, amin dagiti munisipalidad a nagngayangay a siudad ket dida maabut dagiti requirement para cityhood, kangrunaanna ti income requirement.

Ngem iti laksid dagita a pagkamtudanda, nagngayangay latta dagiti 16 a munisipalidad a maikonbert a siudad agsipud iti manamnama a dakdakkel nga IRA nga awatenda. Daytoy ti kangrunaan a puntiria dagiti agilinlinteg a makinsakup kadagitoy a munisipalidad.

Agasem, kas nadakamaten, mamindua wenno mamitlo pay ti umad-aduan ti internal revenue allotment (IRA) nga awaten dagitoy no agbalinda a siudad. Dakkel a mainayon a pondo para kadagiti proyekto ken programa ti maseknan a lokal a gobierno.

Ngem madangiran met dagiti siguden a siudad ta agtungpal a basbassit ti IRA nga awatenda gapu iti pannakibingay dagiti kabarbaro a siudad.

Daytoy ti nangtignay iti League of Cities of the Philippines a nangkuestion iti konstisionalidad ti cityhood laws a nang-exempt kadagiti 16 a kabarbaro a siudad iti income requirement.

“Saankami a kontra iti pannakabuangay dagiti kabarbaro a siudad no la ketdi maabutda dagiti requirements ti linteg. Supsuportaranmi a naan-anay ti pannakaiwaras ti panagdur-as ngem saan koma a maaramid daytoy a madaksan dagiti existing a siudad,” kinuna ti LCP.

(Maigibusto)