OPINION: Konbersion dagiti 16 munisipalidad a siudad, sinalungasingna ti Konstitusion: Korte Suprema (Umuna a paset)

Ragsak ken liday ti nangsarabo iti panangibasura ti Korte Suprema iti petision dagiti 16 a kabarbaro a siudad para iti rekonsiderasion iti desisionna a pabor iti League of Cities of the Philippines (LCP) a nangkuestion iti konbersion dagiti nasao a munisipalidad a siudad.

Iti desisionna idi Marso 31 daytoy a tawen, inapirmaran ti Korte Suprema ti pangngeddengna idi Nobiembre idi napan a tawen a saan a konstitusional ti konbersion dagiti 16 a munisipalidad a kabarbaro a siudad idi 2007.

Dagiti sumaganad ti naapektaran iti daytoy a desision ti Korte Suprema: Batac iti Ilocos Norte; Tabuk iti Kalinga; Tayabas iti Quezon; Baybay iti Leyte; Catbalogan iti Samar; Borongan iti Eastern Samar; Guihulngan iti Negros Oriental; Bogo iti Naga, Carcar iti Cebu; Tandag iti Surigao del Sur; Cabadbaran iti Agusan del Norte; El Salvador iti Misamis Oriental; Mati iti Davao Oriental; Bayugan iti Agusan del Sur; ken Lamitan iti Basilan.

Naragsakan dagiti city mayors iti daytoy a desision ti Korte Suprema a nangwaswas dagiti paglintegan a nangkonbert a siudad dagiti 16 a munisipalidad.

Kangrunaan a gapu ti panangkuestion ti League of Cities of the Philippines iti konbersion dagiti 16 a munisipalidad a kas siudad ti agsasarutsot a panagbalin dagiti munisipalidad a siudad uray no saanda a maabut dagiti requirements kas intuding dagiti paglintegan.

Kinuna ni Mandaluyong City Mayor Benhur Abalos, presidente ti League of Cities of the Philippines (LCP), a saanda a kontra iti konbersion dagiti munisipalidad nga agbalin a siudad ngem ti laeng supsupiatenda ti pannakaipakat kadagiti “panglintegan (shortcut)” tapno magun-od dagitoy ti cityhood idinto nga adda met dagiti requirements a masapul a maabutda.

Dinakamat ni Abalos ti saanda nga isusupiat iti konbersion a siudad ti Navotas ken San Juan agsipud ta naabutda amin dagiti criteria para iti panagbalinda a siudad.

Sabali pay a city mayor iti umabagatan ti nagkuna a saan a ti pananglappedda iti kalintegan dagiti munisipalidad nga agngayangay iti cityhood ti isyo no di ti pannakatungpalda kadagiti requirement iti cityhood.

Sabali pay a gapu ti isusupiat ti LCP iti kasla uong a panagadu dagiti agbalin a siudad ti manamnama nga ibabassit ti awatenda nga internal revenue allotment (IRA).

Mangdakamattayo iti sumagmamano: saan a naawat ti Puerto Princesa ti ninamnamana a P146.7 million gapu iti konbersion dagiti 16 a siudad. Naikkatan ti IRA ti Davao City iti P69 milion kasta met ti Zamboanga City iti P35.87. Naikkatan met ti ninamnama a nayon ti IRA ti Iligan iti P68.83 milion ken ti Calbayog iti P65.84 milion.

Iti sabali a bangir, nalidayan dagiti agtuturay dagiti siudad a mapasubli a munisipalidad agsipud ta dakkel a problema ti sanguenda iti daytoy a desision ti Korte Suprema, nangruna iti pundo. No agsublida a munisipalidad, adu la ketdi a programa ken proyekto ti gobiernoda ti saan a maituloy wenno maiyimplementar agsipud ta dida metten awaten ti namnamaenda a pagtaudan iti pondo dagitoy.

Pagarigan ti Lamitan, maysa kadagiti siudad a mapasubli a munisipalidad, agbalinto laengen a P80 milion ti IRAna manipud iti P218 million.

Gapu iti daytoy, maam-amak dagiti aganay dua gasut nga empleado ditoy iti posible a pannakaikkatda.

Iti Batac City, problema dagiti agtuturay no kasano a maituloy wenno mayimplementar dagiti proyektoda gapu iti manamnama nga ibabassit ti IRA nga awatenda.

Maapektaran la ketdi ti plano ti gobierno ditoy a maikkan iti sag-P1 milion amin dagiti barangayna para iti pannakaidur-as ti panagbiag dagiti agnaed.

Kastoy met la ti problema dagiti agtuturay iti Tabuk. Inannugot dagiti agtuturay a dakkel ti nagnam-ayan ti Tabuk iti panagbalinna a siudad gapu ta dimmakkel nga amang ti IRA a naawatna. Ngem iti daytoy a pangngeddeng ti Korte Suprema, dakkel ti posibilidad a saanen a maituloy pay dagiti proyekto nga inrugida agsipud ta bumassitto metten ti maawatda nga IRA.

(Adda tuloyna)