Footer

OPINION: Maysa met a Makuna iti Historical Fiction (Tuloyna)

Saanen a masapul nga agusar ni Bautista iti footnotes wenno endnotes. Gagangay ken natural a nakabinggas a mismo iti estoria ken panagestoriana dagiti factual a pasamak iti historia, ket no basaem dimon ikankano no fiction wenno nonfiction ti obra ket ti importante ket maabbukayka, masulbogka, matignayka, wenno masaktanka wenno masairka ket mapalsianka, iti kinapudno.

Adda met sabali nga estilo wenno mabalin a sub-genre a sursuroten ni Jun Cruz Reyes iti sumagmamano a sinuratna. Testimonial literature ti awagna. Suratenna ti kabibiag dagiti pudpudno a tattao, a sibibiag pay, a makuna met notable people kadagiti notable events napalabas man wenno madama. Kastoy ti namay-anna iti panangestoriana iti biag ken kabibiag da Ka Roger Rosal ken dadduma pay kameng ti NPA ken aktibista iti librona nga “Ilang Taon Na Ang Problema Mo?”

No basaem, saan met ngarud a biograpia koma ta patiem lattan a fiksion iti unique nga estilo ti panagsursurat ni Reyes. Ngem maidasig latta kas literatura. Ken siempre, kas historical fiction (no patiem a fiksion, naifiksion, fictionized).

Paset la ngarud met ti historia dagitoy a kabibiag wenno padas. Ti objective ni Reyes ket maisuratna, mairekordna met ti pakasaritaan iti biag dagiti aw-awaganna iti “etsa-puwera” iti established man a kagimongan wenno historia (ket dagitoy met ti inna impan a karkarakter la ngarud iti novelana nga “Etsa-Puwera”). Ket babaen ti testimonia a mismo dagiti sibibiag nga agbibiag, inna sinurat ti bukbukodda nga estoria.

Ket manen agsubli ti saludsodtayo: dagiti la kadi ngamin, aya, nalalatak/naindaklan a tattao wenno dagiti mabigbig a bannuar ti mabalin a karakter iti maysa a historical fiction?

Iti “Etsa-Puwera” ni Reyes, pinagbidana dagiti saan a bida iti establisado a pakasaritaan. Iti blurb ti libro, kastoy man ti naibaga: “Kuwento ito tungkol sa mga taong laging nasa laylayan lamang ng kapangyarihan. Mga minorya sila noong panahon ng Kastila… Kuwento rin ito ng mga taong may kapansanan. Sila na hindi maganda o buo, sa pamantayan ng ‘normal’ na lipunan. Sila na salat sa pinag-aralan, at salat sa kabuhayan, silang lahat sa loob ng daan taon, silang mga etsa-puwera. Silang namumundok pa rin hanggang ngayon sa paghahanap ng laya. Silang nagsusulat para may makausap. Noon at ngayon, sila ang mga etsa-puwera, kabahagi ng lipunan, pero laging tinatapakan.”

Uray ti “Ang Aso, Ang Pulgas, Ang Bonsai at Ang Kolorum” ni Jose Rey Munsayac, dagiti met la kadkadawyan a tattao ti nagbalin a bida, imbes a dagiti am-ammo a nagan wenno lidlider ti revolusion. Kuna ti blurb ti libro: “Ang nobelang (ito) ay kasaysayan ng ilang henerasyon ng mga pangkaraniwang tao na nasangkot sa iba’t ibang panahon ng paghihimagsik. xxx … Nasuong sa isang masalimuot at awalang katapusang pakikihimagsik ang mga karaniwang tao samantalang ang mga lider nila’y patuloy na nakikinabang sa pakikipag-ugnayan sa iba’t ibang namiminuno sa bayan. xxx Sa bawat himagsikan, ang mahihirap ang siyang tinatawagan at ginagawang pambala sa kanyon. Ngunit sa pagtatagumpay ng himagsikang iyan na sinalihan ng maliliit, ang nakikinabang ay ang mayayaman.”

Adu pay dagiti kakastoy a piesa a natalged a maibaga kas historikal. ket mairaman ditan dagiti estoria maipapan kadagiti NPA a kaaduan a sinurat met la dagiti kameng a mismo, a natipon iti libro a “Muog: Ang Naratibo ng Kanayunan sa Matagalang Digmang Bayan sa Pilipinas.”

Ngem adda pay sumagmamano a saludsod: kasanon no “puro” (pure) a fiction (“puro nga orihinal” kas kuna pay ni Apo Bermudez) ti nasurat ngem naisurat ken nasurat met a sibabasar/naibasar, ranta man ken saan ti autor, iti maysa a partikular a lugar ken panawen a makuna a kadkadawyan laeng, gagangay laeng, tipikal nga away, bario, ili kas pagarigan iti Kailokuan iti maysa a saan a nalatak wenno awan akemna iti establisado a historia wenno iti konsepto ti orthodox wenno tradisional nga ammotayo a definision wenno sakup ti patientayo a pakasaritaan?

Saan kadi ngatan, aya, a historikal met? Aglalo no dagiti karakter ket gagangay a tattao, mannalon, mangngalap, gagangay a taga-aw-away, bumario, umili a sitatalinaay, sikokontento ken siraragsak nga agbibiag iti maysa a natalna ken nalinak a lugar? ‘ Tay ngay lugar ken panawen nga awan ti rebrebolusion, awan ti rebrebolusionario, awan rebrebelde, awan gubat, awan aglalaban, awan ti matay a kas martir wenno bannuar?

Ket saan, a, a nainhistoriaan dayta, inti’anna ngay ti histori dita, kunatay’ la ketdi, di met?

Ket ipapilittayo a nasken nga adda notable people, notable place, notable event. Wenno uray maysa laeng kadagitoy, kas backgrounder.

(Adda tuloyna)