Footer

OPINION. Panaglako iti kidney: ikakapet iti uray patadem tapno agbiag

Itay nabiit, maysa a ganggannaet (Arabo) ti nakikallaysa iti Pinay sa kalpasanna, nagaplay iti kidney transplant iti ospital ti gobierno ket ti asawana ti agidonar. Kalkalpasda a nagkallaysa ket idonar a dagus ti babai ti kidneyna iti Arabo? Nalabit a saan pay nga agkinnaawatan dagiti dua ta di met makasao iti English wenno Tagalog ti Arabo, ket saan met a makasao iti Arabo ti Pinay.

Dayta ti nakadidillaw. Inlako la ketdi ti Pinay ti maysa a kidneyna ket pammarang laeng dayta kallaysa a napasamak iti nagbaetanda.

Ti makaimbierna ditoy, saan laengen a ti linteg maipapan iti donasion ti kidney ti nasalungasing no di pay nairamanen ti kinasagrado ti kasar ta naaramat laeng daytoy a pammarang wenno panangkalub ti illegal nga aramid. Naaramid a barengbareng ti kinasagrado ti kasar kas sukat ti nalimed a naitanggaya a dakkel a kantidad.

Makaalarma ti panagadu dagiti kailian nga ‘agidonar’ iti kidneyda. Ngem kinapudnona, saan a donasion kadagiti ganggannaet ti mapaspasamak no di ket tagilakon a mismo dagiti kidney babaen kadagiti kameng dagiti sindikato nga agkonkontak kadagiti mayat a mangilako ti kidneyna. Saan laeng a ti aspeto a moral ti maseknan nga isyo no di pay ti pannakalabsing dagiti linteg a mangsalsalaknib iti pakaseknan iti salun-at.

Apay a mapaspasamak daytoy? Saan aya a timmal-o bassit ti kalidad ti panagbiag dagiti umili kas ipaspasindayag ti agdama nga administrasion? Wen, nupay makuna nga adda dimmur-asanna, saan a narikna dagiti nakurapay a kakailian dayta a dur-as . Nakurapayda latta. Dayta ti gapuna nga adda latta dagiti kumpet iti patadem tapno makasagrap iti naluklukay a panaganges ken namnama uray iti apagapaman ken apagbiit laeng, sa kalpasanna, agsubli met laeng iti sigud, no di man mas narigrigat wenno kalbario a panagbiag.

Ta mano ngamin aya ti bayad nga almaen dagiti kumpet iti patadem? Manipud iti sangaribu agingga iti lima a ribu a doliar. Masansan a dakdakkel ti ganaren ti middleman a nakitungtong iti mayat nga agidonar ken ti resipiente. Adayo a nababbaba pay ti maawat dagiti naallilaw wenno masikapan ti middleman. Mapaspasamak daytoy kadagiti lugar a narigat iti panagbiag dagiti agindeg, a kas kadagiti ili sadiay Quezon, iti Kabisayaan, iti Manila ken dadduma pay a lugar.

Ti pagilian ti maikalima a hot spot ti organ trafficking kas nailanad iti report ti World Health Organization idi 2005. Kaaduanna kadagitoy a transaksion ti panagilako iti kidney. Gagangay ngamin nga agbiag met laeng ti maysa a tao uray no maymaysa ti kidneyna. Laeng ta no di malapdan ti tumaud a komplikasion, amangan no nakarkaro pay ti sagabaen a tuok. Lalo ta masuruan dagiti aglako a kontak dagiti sindikato nga iyulbod iti pudno a kasasaad ti bagida wenno masuruanda iti isungbatda kadagiti saludsod tapno awan ti tumaud a narikut a lapped iti transaksion.

Iti data ti Philippine Society of Nephrology idi 2007, 51 a porsiento kadagiti resipiente wenno immawat iti ‘donasion’ ket dagiti ganggannaet. Maysa daytoy a mangipaneknek a nabayagen a maar-aramat ti “medical tourism” a pammarang iti panagtagilako iti kidney ditoy pagilian.

Agsipud iti kinarigat iti panagbiag, agtuloy dagiti mayat a mangilako iti kidneyda nga agpammarang a donasion a namagbalin ti pagiliantayo a maysa kadagiti kangrunaan a destinasion ti makunkuna a “medical tourism” .

Nupay makuna nga ar-aramiden ti gobierno ti biangna a manglapped iti daytoy nga aramid, saan a mamonitor dagiti agrebbeng amin a transaksion ti donasion wenno panaglako iti kidney. Ad-adu nga amang dagiti maikurimed a panaglako iti kidney lalo kadagiti matatao a lugar iti siudad wenno urban poor

Ngem agingga nga awan ti lumung-awan ti panagbiag dagiti nakurapay, saan a malapdan ti kaadda latta dagiti kailian a kumpet iti patadem kas iti panaglako iti kidneyda tapno adda pangsilpoda iti angesda.#