Organiko a ganagan manipud iti alinta

Salaysay ken Ladawan ni: Danny B. Antalan

(Maudi a paset)

 

ORGANIKO A GANAGAN. KASANO TI AGTARAKEN

 

Saan a naikkan iti silaw ti pagtaraknan iti alinta. Kinapudnona, naikkan pay iti bangen a plastik ti aglawlaw ti pasdek tapno ad-adda a sumipnget. Sensitibo ngamin dagiti alinta iti nalawag unay. Iti sabali pay a rason, pumarabaw dagiti alinta no nasipsipnget ken ditada a tumakki.

No napintas ken naimas ti maipakan kadagiti alinta, nadarasda nga umadu. Napartakda pay a mangpaadu iti ganagan.

Ngem adda dagiti gundaway a nakuttongda. Mangala ni Kapitan Wagayen iti nabasa pay a takki ti nuang wenno baka, ikilnogna iti danum, sa yespreyna daytoy iti rabaw ti yan dagiti alinta.

Ti vermicompost ket buklen ti pitopulo a porsiento nga animal manure wenno takki ti baka, nuang, manok ken dadduma pay nga animales. Tallopulo a porsiento dagiti mailaok a nadumaduma a bulong.

Iti Palacapac, gatangen ni Chairman Wagayen dagiti takki ti nuang ken baka iti P15 tunggal sako. Makatulong ngarud daytoy a mangipaay iti panggedan kadagiti kalugaranna.

Maipadalan ti napaglaok a takki ti nuang ken bulbulong iti shredding machine tapno maburbor.

Kinuna ni Brgy. Kapitan Wagayen a saan a direkta a maipakan dagiti naburbor ken napaglaok a bulong ken rugit ti animales kadagiti alinta. Urnongen ken lungsoten daytoy iti uneg ti 15 nga aldaw. No dadduma, adda dagiti bulong a narigat a ma-decompose ken adda met nabiit. Malasin no mabalinen a maipakan daytoy iti alinta ta nalamiisen.

Agsipud ta pito ti vermibeds ni Kapitan Wagayen, dua kadagitoy ti pagurnonganna iti naburbor a kanen ti alinta.

Ti lima a vermibeds ti yan dagiti alinta. Tunggal pagtaraknan ti naikkan iti 10-15 a kilos nga alinta.

Dagitoy a beds ti maikkan iti agarup 300 a kilos a kanenda. Kalpasan ti dua nga aldaw, mabalinen ti agapit. Ti panagapit wenno panangurnong kadagiti takki ti alinta a ganagan ti dumanon iti maysa a bulan. Manipud iti orihinal a kadagsen ti naipakan iti alinta, lumag-an ti maapit iti 280 a kilos laengen.

Agsipud ta pumarabaw dagitoy nga alinta no tumakkida, nalaka laeng ngarud ti panangurnong iti ganagan. Karusan laeng ti rabaw ti vermibeds. Dagiti makarus ti makuna nga organiko a ganagan manipud iti alinta.

Bumaybayag, umun-uneg met ti yan dagiti alinta agingga a dandani awanen ti makanda  ket masapul a mayalisdan.

Idi damona, manipud iti maysa a vermibeds, bagkaten da Kapitan Wagayen nga iyalis  ida iti bangirna. Ngem natakuatanna a ma-stress dagiti alinta ket makalawas santo makarugitda.

Ti inaramid ni kapitan, pinagkonektarna ti dua a vermibeds babaen ti nangisit a hose. Seliado ti bangir nga abut ti hose. No naibusen ti linaon ti bangir a bed, ikkatenna ti plastik a nairikep iti bangir tapno bumallasiw dagiti alinta. Iti kasta, saanen a masapul a bagkaten ida.

Naduktalan pay ti kapitan a kasapulan ti pannakaikabil ti flooring iti vermibeds imbes a daga lattan. Idi awan ti flooring ti vermibeds, mayat ti panagtakki dagiti alinta iti damona a bulan agsipud ta ti 15 kilos nga alinta, nakapatanor iti 30 kilos a ganagan. Ngem iti sumuno a bulan, bimmassit ti nakarusda a ganagan ta nagbalin laengen a 20 a kilos. Idi bukkualenda ti daga, natakuatanna a nagadun dagiti alinta iti unegna.

Ita, iti uneg iti maysa a bulan, agapit ni kapitan iti 280 a kilos iti maysa a vermibed. Agsipud ta lima dagiti vermibeds, agarup ngarud a 1,500 a kilos ti ap-apitenna nga organiko a ganagan iti binulan.

Agpateg iti P250 ti tunggal 50 a kilo, kayatna sawen, agarup P7,500 ti mapastrekna. Malaksid pay ditoy ti produksion ti alinta nga amang a nanginngina no ilako.

Ngem kinuna ni Brgy. Kapitan Wagayen a saan pay nga aglako ta para kadakuada pay laeng dagiti mapatanorna a ganagan ta agkurkurang pay para kadagiti mulana ken dagiti kabarangayanna.

Kinuna ni Kapitan Wagayen a santo laeng aglako inton maikkan aminen a bubongan iti barangayda iti alinta. Natakuatanna a mabalin met gayam a taraknen dagiti alinta uray iti dram laeng. Inton adun ti produksionda, baka ti Barangay Palacapac ti kangrunaanton a pagtaudan iti magatang nga organiko a ganagan manipud iti takki ti alinta.#