Padi ti tribu ti Tingguian, parikutna mangsublat iti takemna

GALIMUYOD, Ilocos Sur -Sagrado a pagteng ti begnas ket kasapulan ti paludan (padi) a mangaramid iti ritual  wenno seremonia ti panagyaman wenno panagidaton tapno mapnek dagiti didiosen ket agtultuloy ti panangipaayda iti nalabon nga apit kadagiti agindeg.

Ngem parikut ita ni Apo Benjamin Martin no asino ti mangtawid iti kinapaludanna ta mariknana a saan nga interesado dagiti agtutubo iti daytoy.  Adda met sumagmamano a makitana a mabalin a sumukat kenkuana ngem agpangaduada a mangawat gapu iti maipakumit a nadagsen a pagrebbenganda.

“No maordenanka kas paludan, masapul a nalintegka a tao ta saan a mabalin a salungasingem dagiti bilin ni Kabunian,” impalawag ni Martin.

Idi parbangon ti Disiembre 18 iti daytoy a tawen, naisayangkat iti Barangay Calungboyan, Galimuyod ti ritual ti panagyaman babaen ti panagidaton da Apo Martin iti native a baboy iti rabaw ti bantay a pakasarakan iti papatayan, maysa a bato nga adda naimaldit a sinantao iti tengngana kas panglukat iti maikatlo a Begnas Festival.

Naisaruno met ti luweb iti plasa ti barangay a nagsalaan ken nangipukpukkawan dagiti kameng ti tribu iti panagyamanda ken ni Kabunian ta nabuslon ti apit ita a tawen.

Malaksid ti kinakirangen ti paludan a kas kenkuana, kinuna pay ni Martin nga iti laengen Galimuyod ti pakasarakan iti sagrado a lugar a pakaisayangkatan iti ritual. Nadakamat ti panglakayen nga adda met idi sagrado a lugar iti Quirino ngem napukawen ti bato a kas iti masarakan iti Galimuyod.

“Saan a mabalin nga iyakar ti bato,” kinuna ni Apo sana insalaysay nga idi pinadasda nga inyakar daytoy, “nakaunget ni Kabunian ket binasana amin nga apitmi a pagay ken mais.”.

Kinuna met ni Galimuyod Mayor Jessie Balingsat a no madanonto ti kanito nga isu ti pilienda nga agbalin a paludan, awatennanto no kaibatogan daytoy ti pannakataginayon ti kulturada iti dumaya.

“Adda pay met laeng dagiti  natataengan ngem siak a rumbeng nga agbalin a paludan. Ngem no batangminto metten, awatekto no siak ti pakaitedan ti pagrebbengan,” kinuna ni Balingsat.

Nagbalin pay a paset ti BEGNAS ti panagmula iti kaykayo tapno masalakniban ti bantay nga ayan ti papatayan. Indauluan daytoy ti grupo a Tanim Kalikasan iti panangidaulo ni Atty.  Asis Perez. Pinilida nga immula dagiti kayo a narigaten a masapulan wenno dagitay maibilangen a protected species.

Naangay met iti plasa ti ili ti nadumaduma pay a paset ti parambak kas iti dance presentation ti amin nga ili nga addaan iti tribal barangays ken pagadalan, trade fair, cooking contest ken environmental summit.

Kinuna ni Vice Governor Deogracias Victor “DV” Savellano a ti pannakaipasa ti kannawidan a kultura ti kangrunaan a rason ti pannakaangay ti BEGNAS. Inyunay-unayna ti pannakipaset dagiti ubbing tapno iti mataginayon ti kinapateg dagiti tradision ket saanda a maitanem.

“Iti sumaruno a pannakaisayangkat ti BEGNAS festival, iyad-adutayo pay ti paset dagiti ubbing iti parambak  tapno maipasagepsep iti panunotda ti kinapateg daytoy nga ar-aramidentayo,” kinuna ni Savellano.

Inkari ti bise gobernador ti naan-anay a asuporta ti gobierno probinsial iti aniaman a programa a mangsaluad iti kultura dagiti agduduma atribu iti Ilocos Sur.#