Pagporma wenno reporma?

Salaysay ni Jeff Septembrina

(Umuna iti dua a paset)

ARIG napitik ti piditpidit dagiti constitutionalists a makatiliw ti naibinggas a gagem ita ti turay maipapan iti panangamendarda iti Konstitusion tapno mabennat ti termino ti panagtakem dagiti agdama nga opisiales nangruna ti presidente.

No mapasamak ti panagbaliw iti sistema ti termino ket sumurot ti amin a pagpuestuan ti gobierno agingga iti barangay. Kasla agpaspasidumri ti Pangulo gapu ta tiniped ti Hudikatura dagiti pangnamnamaanna a mangpaannayas iti panagbuelo koma dagiti programa ken proyekto ti administrasionna a mangital-o pay kadagiti nagapuananna.

Nupay kasta, adu met ti agkuna a mabalin a pangsimbir laeng ti Pangulo ti opinion ti kaaduan dayta a gandat ta nasurok laengen a makatawen ti mapalabas ket agbabayton iti Malakaniang. Maisingasing ti dadduma nga ipamaysana laeng koman nga alagaan ti pekpekkelanna a sumukat kenkuana tapno natalnanto latta met ti pagluglugaranna uray awanton iti puestona a kas presidente. Mabalinnanto pay met ti agbalin nga adviser wenno council of elder.

Ngem ti adatna, iti nailaw-an a panangipakaammona a pannakaamendar ti Konstitusion ken panagnayonna ti tawen a panagpresidentena ket adu met ti aggagar nga intelektual a mangkampi kenkuana. Kayatda met ti pomorma ta no kaskasano ket addanto met maisitar a takemda iti sumaruno a rehimen.

Nupay kasta, saanto man met laengen a mailaksid iti imatang ti Hudikatura no adda makaitured nga agidatag ti pakaseknan panggep kadaytoy nga isyo. Tunggal sanga ti gobierno ket kitaenna met ti pakabangkinganna – kas pangarigan adda mapasamak a constitutional convention ta uray maipagna ti reperendum sakbay a mabukel ti baro a constitution ket nalakada laeng a maisayangkat ta kukuada ti kaaduan a makinaria ti turay. No mapasamak daytoy, sigurado a ti Hudikatura ti umuna a mareporma wenno maksayan ti bilegna!

Uray iti laem ti Kongreso, saan a mabukodan ti gunay ken isip ti agpampanday iti linteg a makipagtaming kadaytoy a pakaseknan. No adda “urgent drive” nga aggapu iti kangatuan ket sangsangkaubon ti amin a binukel ti kuentas ket awan ti maisiasi. Normal laeng nga adda kinaindependiente ti panunot ti lawmaker no maipapan iti panagestudiar ken panagisingasingan ti gakat, ngem no maipapan iti dakkel a panggep a mangbaliw iti sistema, mapasamak ti panaggunay ti partidista a wagas! Dagitoy ti paglaingan dagiti political analysts ken think-tank, Kaka!

Iti sabali a bangir, adda latta panagdanag dagiti adda panggepna a sumublat iti rienda ta no maysa a sibubukel koma a balay ti Konstitusion ket baliwanda a rakraken ti disenio ken istrakturana, a, ket maibayag ti pannakabangon ken pannakasangal ti partesna. Mainayon pay ti ratipikasion ken panangadaptar ti dua a benneg ti Kongreso ket unay a tektekdan dagiti adda iti ekker ti oposision!

Iti kasta, aganay a pullo a tawen met laeng ti panagtakem ti Pangulo ta adu ti proseso a masurot kabayatan ti transition period santo permi nga agbuelo ti implementasion ti Konstitusion. Daytan sa ti nakaumaan dagiti tao iti nagkauna a rehimen ket napasamak dagiti di napakpakadaan ken nadara a kudeta, mutiny gapu ta iti napaut a proseso ti pannakasimpa ti Konstitusion ket natektekan dagiti dadduma a mayat met a mangiturong ti pagilian.

(Adda tuloyna)