Pagtalinaeden ti espiritu ti nasionalismo ken kinamaingel

IN-INUT a panangsakup ti China kadagiti teritorio ti Pilipinas iti West Philippine Sea ti sangsanguen ita a nadagsen a parikut ti Pilipinas a kasapulanna iti pannakapagil-ayab ti espiritu ti nasionalismo ken kinamaingel iti kaunggan ken kananakem dagiti Pilipino.

Nasken a lagipen ken biagen koma dagiti Pilipino ti nasionalismo ken kinamaingel kabayatan ti pannakailagip inton bigat, Abril 9, 2019, ti maika-77 nga anibersario ti Araw ng Kagitingan wenno Aldaw ti Kinamaingel kas panangukrad iti naikulpin a pakasaritaan ti Pilipinas kabayatan ti World War II idi rumukma dagiti agarup 80,000 a soldado a Pilipino ken Amerikano kadagiti Japanese Imperial Forces sadiay Bataan ken Corregidor idi Abril 9, 1942.

Nadara ti gubat iti Pilipinas idi sakupen dagiti Imperialista a Hapon a nangibuisan dagiti Pilipino iti adu a biag. Impakita dagiti adu nga agkabannuag nga umili a nagdisnudo a nagbalin a soldado ken gerilia a nakiranget kadagiti kabusor tapno makaruk-at ti pagilian iti panangsakup iti gangannaet a puersa a nangidadanes kadagiti Pilipino.

Adu a biag dagiti naibuis ken adu a dara dagiti maingel a Pilipino ti naidaton gapu ti panangipategda iti pagilianda kabayatan ti panangsakup dagiti Hapon iti Pilipinas nangruna sadiay Bataan Peninsula a nagbalin a sentro ti panagririnnupak sakbay ti irurukma ti nagtipon a puersa dagiti Pilipino ken Amerikano.

Adu a tuok ken rigat ti sinagrap dagiti nagtipon a puersa dagiti Pilipino ken Amerikano sakbay ti isusukoda kadagiti kabusor. Adu dagiti nasugatan iti pannakirangetda kadagiti nabileg a puersa dagiti Hapon. Adu dagiti natay gapu iti nagduduma a sakit, nalabes a kapsut ken bannog, ken nakaro a bisin ken pannakawaw.

Idi makapanawen ni General Douglas Mc Arthur, Allied Forces Commander iti Far East, manipud Pilipinas a nagturong sadiay Australia, nabati ni Major General Edward King a mangidaulo kadagiti lumablaban nga Allied Forces iti Bataan Peninsula. Gapu ti kinabileg ti puersa dagiti Hapon, naibusan dagiti Pilipino ken Amerikano kadagiti rasion ti bala, agas, danum ken taraon. Nakababain man ken nasakit ti nakemda, napilitanda a simmuko kadagiti kabusor.

Agarup 80,000 a soldado a Pilipino ken Amerikano dagiti simmuko kadagiti Hapones a nagbalin a Prisoners of War, ken nagbalin a paset ti nakaam-ames a Death March wenno Martia ti Patay. Nangrugi dagiti simmuko a Pilipino ken Amerikano a nagna manipud Mariveles, Bataan, agingga sadiay San Fernando, Pampanga a nasurok a 100 a kilometro ti kaadayona. Manipud San Fernando, nailugan dagiti balud kadagiti de-kahon a tren a naipan iti Concentration Camp sadiay Camp O’ Donnel, Capas, Tarlac.

Agarup 10,000 a balud a Pilipino ken Amerikano dagiti natay gapu iti kapsut, bisin ken nakaro a pannakaparparigat. Dagiti natumba ken saanen a nakapagna a balud ken dinuyok lattan iti bayoneta dagiti naranggas a Hapon, ket nabatin dagiti bangkayda a naiwalang iti nagdaliasatanda a kalsada.

Dagiti nagasat a nakalibas iti Death March ket nakikappengda kadagiti gerilia a nangitultuloy ti pannakirangetda kadagiti kabusor aginggana idi 1945 a nagsubli iti Pilipinas dagiti puersa ti Estados Unidos nga indauluan ni Gen. Mc Arthur a nangpaksiat kadagiti puersa ti Japan agingga a simmukoda kadagiti Allied Forces kalpasan ti panangitinnag dagiti Amerikano iti Atomic Bomb sadiay Nagasaki ken Hiroshima a nakatayan dagiti rinibu nga inosente a Hapon.

Nakalalagip dagiti nadara a gubat iti Pilipinas idi 1945 a nangitunda iti wayawaya iti tengngel dagiti Hapon – ti ranget sadiay Leyte Gulf ken Lingayen Gulf – idi simmanglad dagiti puersa nga indauluan ni Gen. Mc Arthur.

Napasamak pay idi kalgaw ti 1945, ti napaut ken nadara a ranget iti Bessang Pass iti Cervantes, Ilocos Sur a nakaibuisan dagiti adu a biag dagiti soldado ken gerilia a Pilipino ken Amerikano ken dagiti kabusor a Hapon.

Maibilang ti ranget iti Bessang Pass a naudi a sarikedked dagiti Japanese Forces agingga a simmuko ni Gen. Tumoyuki Yamashita, Commander ti Japanese Imperial Forces ken dagiti pasurotna a nangigibus ti nadara a gubat iti Pilipinas.

Tapno mataginayon iti lagip dagiti Pilipino ti natan-ok a paset ti namaris a pakasaritaan ti Pilipinas, nabangon ti Dambana ng Kagitingan ken natayag a krus sadiay alimpatok ti Bantay Samat, Pilar, Bataan tapno maipalagip ti kinamaingel dagiti soldado a Pilipino ken Amerikano kabayatan ti Maikadua a Gubat iti Lubong.

Tunggal dumanon ti Araw ng Kagitingan, mapan iti dayta a lugar, ti Presidente ken dagiti nangato nga opisial ti gobierno ti Pilipinas, Estados Unidos ken Japan tapno padayawanda dagiti kailianda a napasag iti naglabas a nadara a gubat. Ngem mano ngatan a Pilipino dagiti nakabaddek iti dayta a lugar tapno padayawan ken ikararaganda dagiti nangitadon iti biagda gapu iti panagayatda iti pagilianda?

Naglabasen ti 77 a tawen idi rumukma dagiti Pilipino kadagiti gangannaet a nangsakup iti Pilipinas. Iti agdama a panawen, maulit man ngata nakababain a pagteng a rumukma lattan ti Pilipinas kadagiti Tsino nga in-inut a mangsaksakup ti teritorio ti Pilipinas? Agtalinaed latta kadin ti gobierno ken dagiti Pilipino nga awanan-gaway ken sibubuteng a mangirupir ti soberenidad ken karbengan nga agtagikua kadagiti teritorio nga inkeddengen ti International Tribunal a sakup ti Pilipinas? Agamak kadi ti agdama nga administrasion a mangtubngar ti China uray no maikuskuspilen dagiti Pilipino iti bukodda a pagilian gapu ti kinakapsut ti puersa ti Pilipinas wenno kaykayatda laeng ti makikumplot iti baro nga imperialista a pagilian?

Biagen koma dagiti Pilipino ti espiritu ti nasionalismo ken kinamaingel kas ti impaneknekda a saan a rimmuk-at iti tengngel dagiti ganggannaet a nasngsakup ti Pilipinas. (Eden Alviar)