Salaysay: Pakdaar dagiti agsasaruno a ginggined | Tawid News Magazine - Weekly Ilocos News 📰

Pakdaar dagiti agsasaruno a ginggined

NAKARO a buteng ken rigat ti pinarnuay dagiti nagsasaruno a napigsa a ginggined iti naglabas a bulan sadiay Mindanao kangrunaanna kadagiti probinsia iti Cotabato ken Davao. Naudi a dinayyeg ti Magnitude 6.5 a ginggined ti Central ken Eastern Mindanao idi Oktobre 29 ken 31, 2019. Immunan a dinayyeg ti ginggined dayta a rehion idi tengnga ti Oktobre. Nairaman a naapektaran ti Davao City ken nagrekka pay ti paset ti balay da Presidente Rodrigo Duterte.

Nasuroken a 22 dagiti natay iti kaudian a 6.5 magnitude a ginggined a nangdayyeg iti Central and Eastern Mindanao, ken binilionen ti balor dagiti nadadael a balay, pasdek ken imprastraktura. Adu a pagadalan, opisina ti gobierno, ospital ken rural health clinic dagiti nadadael a pakataktakan ti panagklase dagiti estudiante, ken pannakaipaay dagiti nagduduma a serbisio ti gobierno. Nasurok met a 30,000 a pamilia dagiti naapektaran ken rinibun dagiti nagpaing kadagiti nagduduma nga evacuation centers.

Nadagsen a parikut ti gobierno ti kasasaad dagiti nadangran ken naapektaran kadagiti napigsa a ginggined sadiay Mindanao gapu iti pannakadadael dagiti pagtaengan ken pagbiaganda, ket kaaduanna kadakuada dagiti agpanpannuray pay laeng iti tulong ken ayuda ti gobierno. Uray pay adun dagiti nagsangpet a tulong manipud kadagiti nagduduma a non-government organizations, saan pay laeng nga umanay a pangsaranay kadagiti biktima iti ginggined ta rumigrigat ti kasasaad dagiti nagpaing kadagiti evacuation center gapu iti matutudo a panawen. Adun dagiti naipadamag a nagsakit nangruna kadagiti ubbing ken babbaket ken lallakay. Tapno matulongan dagiti biktima ti ginggined, agtultuloy ti panagkiddaw dagiti opisial ti lokal a gobierno ken uray pay dagiti lider ti pammati ken relihion nangruna ti Iglesia Katolika ta adda dagiti nadadael a simbaan.

Adu man dagiti balay, pasdek ken simbaan dagiti narebba kabayatan ti kaudian a napigsa a ginggined sadiay Mindanao, nagtalinaed a natibker ti pammati iti Dios dagiti agindeg a mangipaneknek ti kinaandur ti pakinakem dagiti Pilipino iti amin a pannubok iti biag.

Gapu kadagiti nagsasaruno a napigsa a ginggined ita a tawen kas ti nangdidigra kadagiti probinsia sadiay Central ken Eastern Mindanao ken iti probinsia ti Batanes ken, ken kaudianna ti Magnitude 5.5. a ginggined iti Quezon, ket nagballaag ti National Disaster Risk Reduction Management Council ken Philippine Institute of Volcanology and Seismology ti nainget a panagsagana dagiti umili iti ginggined ta saan nga ammo no kaano ti pannakapasamakna ken no kasano ti kapigsana.

Ti ginggined ket saan a kas kadagiti bagyo ken layus a mapakadaan babaen kadagiti kabaruanan a ramit ken alikamen ti siensia.

Kasinginen iti biag dagiti Pilipino dagiti kanayon a ginggined ta naisaad ti pagilian iti abay ti Pacific Ocean a maibilang a paset ti Ring of Fire nga ayan dagiti adu a bulkan ken masansan nga agkuti iti tukot ti daga gapu iti tectonic a puersa.

Naisaad iti pagilian ti atiddog ken nagsasanga a Mobile Belt a mangsakup iti Philippine Fault ken Philippine Trench, manipud Mindanao agingga iti Luzon.

Kanayon nga adda dagiti nakapsut a ginggined iti nagduduma a paset ti pagilian ngem saan a madlaw ta saanda a nagparnuay iti didigra. Agamak dagiti umili nangruna dagiti agnaed kadagiti lugar nga addaan kadagiti fault line ken trench a mabalin nga agpataud iti ginggined.

Kabayatan ti Intensity 6.5 Magnitude a ginggined sadiay Cotabato ken Davao a nagadu dagiti natay, nadangran ken nadadael a sanikua, nabiag manen ti panagbuteng dagiti umili no mapasamak ti maaw-awagan iti maaw-awagan iti “Big One” nga Intensity 7.2 Magnitude sadiay Metro Manila a pagdudupudopan dagiti adu a tattao ken ayan dagiti adu ken natatayag a pasdek ken imprastraktura.

Agpalpalagip a kanayon ti NDRRMC ken PHILVOCS iti panagsagana iti ginggined nangruna kadagiti agindeg iti Metro Manila ken kabangibangna a lugar ta mabalin nga iti uray ania a kanito itan ket posible a mapasamak ti “Big One” gapu ta nadanonen ti tiempo a mabalin nga aggaraw ti “West Valley Fault” ket parnuayenna ti napigsa a ginggined.

Agatiddog ti West Valley Fault iti 100 a kilometro ken daliasatenna ti paset ti probinsia ti Bulacan, Quezon City, Marikina, Makati, Pasig, Taguig ken Muntinlupa iti Metro Manila. Lasatenna pay ti paset ti San Pedro, Biñan, Santa Rosa, Cabuyao ken Calamba iti probinsia ti Laguna; ken paset ti Carmona, General Mariano Alvarez ken Silang iti probinsia ti Cavite.

Naduktalan iti sientipiko a panagadal nga iti las-ud ti 1,400 a tawen ti West Valley Fault ket naggaraw iti kada agarup 400 a tawen, ket ti kapigsaan a ginggined a pinataud ti panaggaraw ti Fault Line ket idi 1658, wenno 361 a tawenen ti napalabas. Segun iti panagsukisok ti Japan International Cooperation Agency idi 2004 ket impakitana a ti Intensity 7.2 Magnitude a ginggined ket posible a patayenna ti nasurok a 34,000 a tattao ken ginasut a ribu pay dagiti masugatan gapu kadagiti marba a pasdek ken madadael nga imprastraktura.

Iti Northern Luzon, mapagam-amkan met ti panagkuti ti paset ti Manila Trench iti West Philippine Sea, ken paset ti East Luzon Trench ken Philippine Trench iti North West Pacific Ocean, ken panaggaraw dagiti nagduduma a fault line nga agpataud iti napigsa a ginggined a mabalin a mangparnuay iti tsunami wenno napigsa nga aluyo.

Kas panagsagsagana ti gobierno iti napigsa a ginggined sadiay Metro Manila ken kadagiti dadduma a probinsia ket nabayagen a maisaysayangkat dagiti “earthquake drills” kadagiti pagadalan, opisina ken nagduduma nga establisimiento. Maisursuro kadagiti umili a no adda napigsa a ginggined ket agtalinaedda a kalmado ken dagiti umno nga aramidenda kas ti ipapanda iti sirok dagiti natibker a lamisaan ken natalged a lugar tapno makalasatda iti didigra.

Mairaman pay ti panagsagsagana dagiti maseknan nga ahensia ti gobierno ti mangisayangkat kadagiti search, rescue and relief operations no agginggined iti napigsa.

Adu dagiti maipalpalagip a panagsagana iti napigsa a ginggined ngem maliplipaten met ti panagkamang iti Dios ta isu ti mangisalakan iti amin a peggad ken didigra.

Ikagumaan koma dagiti Pilipino iti agtaklin ken ni Apo Dios ken agkaykaysada nga agkararag aniaman ti pammati wenno relihionda tapno mailisi ti pagilian iti napigsa a ginggined ken didigra ket malisian ti pannakakettel dagiti adu a biag ken pannakadadael dagiti napateg a sanikua. ●