Pammati Iti Rabaw Ti Bullalayaw

Komentario ni Christine Marie Versoza

 

Ti tao a malipit, kumpet uray iti natarumamis a tadem ti kampit.

Maysa nga ini-Iloko a nangnangngeganen sipud pay idi addan puotko. Kayatna a sawen, kumpet uray ania a natadem a banag ta awanen ti sabali pay nga inna pagpilian ta addan iti ngudo ti situasion a dina met pagayatan.  Lalo pay a nadegdegan daytoy iti kinakurang ti ammo no kasano a subaen ti agus a parnuay daytoy wenno kinakurang ti pamalpalatpatan iti banag a nakaipasungalngalan.

Saan nga aramiden ti tao ti kumpet iti tadem ti kampit no saan a malipit. Ta survival ti kangrunaan a rason ken gandat no apay nga aramiden dayta a banag. Daytoy ti posibilidad no apay a nagramut ken rimmangpaya daytoy a pammati. Survival ti pangawag kadaytoy a tignay ken pangngeddeng. Iti panaglabas ti panawen, nagbalinen nga arkos ti bibig wenno rabaw ti dila daytoy a pammati – nailaok iti wagas ti panagbiag.

Ti panangsapul iti namnama ti kayat a sawen daytoy iti direkta a kaipapanan. Aramiden amin dagiti wagas a posible a pagtaudan ti sungbat ti nakaipasungalngalan wenno pakarikutan. Iti daytoy a kasasaad, saan a mailaksid iti panangdengngeg amin a balakad dagiti asideg kenka wenno dagiti tattao iti aglawlawmo – aramidem daytoy ta awanen ti sabali pay a pagpiliam iti dayta a kasasaadmo, aglalo kadagiti nataengan.

Naruay daytoy a banag, lalo kadagiti pammati idi un-unana a bunga ti kinakurang ti pagtaudan ti impormasion wenno limitado iti ammo itoy isu a madengngeg no diman tungpalen dagiti balakad ken proponer ti aglawlaw. Gapu ta nasisita la unay a kasapulan ti sungbat iti pakarikutan, linaksid ti panangamiris iti agdadata a diaya ta agdependen iti kapanunotan ti aglawlaw.

Laeng ta, agtinnag dagiti dadduma iti saan a nasayaat a resulta. Iti ababa a pannao, pakaisagmakan ti pagtungpalan imbes a pakaisalakanan.

Kas iti napasamsak ken ni ubing nga Albert. Managay-ayam nga ubing. Naalikuteg. Mannangan iti tsitseria. Nagsakit ti tianna iti maysa nga aldaw – ngem ubing la ti ubing, dina inkaskaso agingga a nakarikna iti nakaro unayen a sakit.

Kuna ni tatangna, nakasalapon kadagiti di makitkita gapu iti kinabangadna nga ubing a saan a dumdumngeg iti patigmaan; ti la ngamin ul-ulienna uray rabaw ti bunton iti likudan ti balayda. Isu a nasken a mangiyatangda iti binagkal (diket a nailuto iti getta ti niog), arak a naikabil iti singkil (murdong ti kawayan wenno bulo) wenno ungot, sigarilio, mama, gawed ken bua ken mangpartida pay iti netib ken kurarayan a manok (duyaw dagiti sakana). Dagita ti inda iyatang iti sumipnget, pagbayadda iti nasalapon ti ubing a di makitkita.

Sabali met ti ipapilit ti ina a gapu ti nagsakitan ti tian ti ubing – nagamodan. Ta adda ngamin kasimronna a baket. Isu nga ipapilitnan a ginamodan ti baket ni Albert.

Nagangayanna, pinnapilit. Nagamodan kontra nakasalapon.  Maysanmaysa nagaramid iti medios nga ammona.

Agtultuloy met ti panagsakit ti tian ti ubing nga urayna la itiritiren ken ipugiit ti inna panagsangit.. Saan nga immimbag ti ubing. Adda  nakaibalakad kadagiti nagannak a nasken nga itaraydan ti ospital iti ubing ta agngangabiten ti biagna. Masapul ti madagdagus a panagtignayda no kayatda pay nga agbiag ti anakda. Inkapilitan nga inibbatan dagiti nagannak ti pammatida a nakasalapon wenno nagamodan ti anakda ket intarayda iti ospital.

Natakuatan dagiti doktor ti nasakit ti ubing, bimtaken ti appendix daytoy ket nasken iti madagdagus nga operasion tapno maisalakan ti ubing iti mas grabe a komplikasion nga ibunga ti sakit nga appendicitis.

Adu pay dagiti napasamak a kapadpada itoy. Itay laeng nabiit, sadiay ili ti Bantay, maysa ti natay, maysa ti nagpeggad ti biagna ken uppat a pulo ket dua a bilang dagiti agkakabagian ken indibidual dagiti maipagarup a naapektaran iti sakit a rabies ken nagpaindiekson.

Napasamak daytoy iti panagpasiar ti maysa lumugar ditoy sadiay ili ti Sta. Maria. Nakagat iti aso ti lalaki. Idi agangay nakitaan iti karkarna a tignay. Impagarup ti pamilia ken kakabagianna a naluganan daytoy iti dakes nga espiritu. Impakagatda ti maysa iti pammatida a masukal ti an-annayen a dimteng. Ngem imbes a masukal, natay ketdi ti tao ta naiyakar kenkuana ti sakit a rabbies – ti virus nga agtaud kadagiti ayup a naapektaran itoy kangrunaanna dagiti aso.

Maliklikan ti saan a nasayaat a pagteng no liklikan dagiti addang a saan a nakananama a pagtaudan iti solusion ti pakarikutan. Saan ngarud a maibalakad nga aramiden ti ikakapet iti saan pay a napaneknekan ken saan a makapnek a solusion. Lalo kadagiti agsagsagaba iti nakana a sagubanit, ta imbes a grasia, disgrasia ketdi ti dumteng.

Ti kasayaatan nga aramiden ket maipasidong ti asinoman nga addaan iti sagubanit iti madagdagus nga attention babaen dagiti addaan iti adal ken umno nga impormasion maipapan itoy kangrunaannna dagiti dodoktor. Saan koma nga agdepende iti saan a kapkapnekan – liklikan ti agtalek iti pammati iti rabaw ti bullalayaw. Pammati nga uray no namaris a kas iti bullalayaw, awanen kaipapanan ken kaimudinganna inton dumteng ti inna panagpukaw.#