Panagamiris ken panagtignay para ti wayawaya

NASKEN ti panagamiris dagiti umili kadagiti mapaspasamak iti pagilian iti agdama a panawen, ken agtignay kontra kadagiti aggandat a manggundaway ti “national health crisis” gapu iti pandemia ti Coronavirus 2019, a mangrabsut manen ti wayawaya kas idi panawen ti Martial Law.

Ita nga aldaw, Septiembre 21, 2020 ti maika-48 nga anibersario ti pannakaiproklamar ti Martial Law iti Pilipinas ket ipalagipna ti pannakakettel ti wayawaya, kas kadagiti mapaspasamak ita a panawen ti pandemia.

Kadagiti nakapuoten iti daydi panangideklarar ni Presidente Ferdinand Marcos iti Martial Law idi 1972, ammoda dagiti pagteng a nangrabsut kadagiti sigud a laklak-amenda a wayawaya iti panagbiagda.

Indeklarar daydi Presidente Marcos ti Martial Law kalpasan dagiti nagsasaruno a napaspasamak a kinadamsak iti Pilipinas kas ti panagbomba sadiay Plaza Miranda idiay Manila, dagiti nadara a protesta kadagiti kalsada, ken panagraut dagiti rebelde a komunista. Segun iti daydi Marcos, indeklararna ti Martial Law tapno salbarenna ti Republika kadagiti “lawless elements” nga aggandat a mangrippuog ti gobierno. Kuna met dagiti adda idi ti oposision nga indeklarar ni Marcos ti Martial Law tapno mapaatiddog ti panagtalinaedna iti turay ta sakbayna ket aggibusen ti maikadua ken maudi a terminona kas sagudayen ti 1935 Constitution, ngem kayatna ti agpailayon. Ipaneknek dayta ti pannakaadaptar ti baro a Konstitusion kabayatan ti Martial Law a namagpaut ken ni Marcos iti turay agingga a napatakias iti Malacañang idi Pebrero 25, 1986 babaen ti nakappia nga EDSA People Power Revolution.

Agingga iti agdama a panawen ti pandemia ket agtultuloy dagiti lagip ti Martial Law a mamagsisina iti kapanunotan dagiti Pilipino. Adda dagiti mamati a dayta a panawen ti kasayaatan a tiempo ti Pilipinas a nangipaay iti kappia ken panagdur-as. Adda met dagiti mangibaga a dayta ti kasipngetan a paset ti pagilian gapu ta iti dayta a panawen a nakettel ti demokraisa a pannakalabsing dagiti karbengan ken wayawaya dagiti umili.

Adu dagiti pagteng idi panawen ti Martial Law nga umasping wenno mapaspasamak manen iti agdama a tiempo, kas ti pannakaipakat ti curfew ken checkpoints, ken pannakapaserra ti ABS – CBN network.

Idi panawen ti Martial Law, nainget ti pannakaipakat ti curfew iti intero a Pilipinas manipud tengnga iti rabii agingga iti alas-4 iti parbangon. Iti dayta nga oras ket malaksid kadagiti patrol car dagiti Philippine Constabulary ken polis ket awanen dagiti lugan nga agtaray kadagiti kalsada ken tattao nga agwarawara ta no matiliwda ket mabalud ken ag-community service-da.

Nainget ti panagsitar ken panagrikisa dagiti military kadagiti checkpoints idi panawen ti Martial Law nangruna kadagiti kritikal a lugar. Mapasardeng ken mainspeksion amin a lugan a dumalan iti checkpoints, ken mapababa dagiti nakalugan. Uray dagiti pampasahero a lugan ket serkenda, rikisaenda dagiti pasahero no adda balonda nga armas ken dadduma pay nga illegal a banag.

Idi maideklar ti Martial Law, kagiddan ti pannakaaresto dagiti lider ti oposision ken dadduma nga agiwarwarnak, ket naserraan dagiti nagduduma a media outlets pakairamanan ti ABS – CBN, ket idi agangay, napalubosan laeng dagiti broadcast stations ken pagiwarnak a kadua ti administrasion.

Iti agdama a panawen, gapu iti Covid 19 ket napukaw metten dagiti Pilipino dagiti dadduma a kalinteganda kas ti ipapanda kadagiti kayatda a pagturongan iti aniaman nga oras. Kabayatan ti enhanced community quarantine, dagiti laeng authorized persons outside residence dagiti mapalubosan a rummuar kadagiti pagtaenganda, ket kasapulan ti quarantine pass dagiti makaruar. Iti panawen ti general community quarantine a naluklukayen dagiti pagannurotan, saan latta a makaruar dagiti senior citizens ken dagiti agtawen iti 20 agpababa. Iti agdama, adu latta dagiti kasapulan a dokumento ken proseso tapno makastrek ken makaserrekka iti maysa a probinsia, siudad ken ili. Masapul nga agdalan kadagiti nainget a border checkpoints a bambantayan dagiti polis.

Dagiti kasta a situasion ket isublina iti lagip dagiti nataengan idi panawen ti Martial Law a mangal-alia kadakuada a kasla maisagsagana ti panunot dagiti tattao iti posible a panagsubli iti diktatora a turay.

Uray iti panawen ti krisis gapu iti pandemia ket agtultuloy latta dagiti nakaro a kurapsion iti gobierno kas ti eskandalo iti Philippine Health Corporation, ken ti pannakaiwaras dagiti ayuda kadagiti naapektaran iti pandemia. Agtultuloy ti panagraira ti illegal a droga, ken dagiti nadara a ranget iti nagbaetan dagiti tropa ti gobierno ken rebelde a komunista. Pangta latta ti terorismo kas ti nagsaruno a panagbomba sadiay Jolo, Sulu.

Iti sango dagitoy a dakes a pasamak, adda dagiti mangilunglungalong a kasapulan ti “extraordinary power” ni Presidente Rodrigo Duterte tapno masolbar dagiti nadagsen a problema ti pagilian. Idardarirag dagiti municipal chief executives ti pannakasukat ti agdama a sistema babaen iti “federalism” ket kasapulan ti “charter change” wenno pannakabalbaliw ti agdama a Konstitusion. Adda met grupo a mangidurduron iti pannakaideklarar iti “revolutionary government.” 

Adu dagiti nadagdagsen a problema a kasapulanna ti prioridad, saan ketdi a ti pannakasukat ti Konstitusion wenno sistema ti gobierno. Saan koma a dagiti managimbubukod nga interes dagiti sumagmamano a grupo ti makaigapu tapno magundawayan ti agdama a kasasaad.

Iti agdama a nadagsen a problema ti Pilipinas, nasken ti nainsiriban a panagamiris ken panagtignay dagiti umili tapno malabanan ti krisis ken saan a magundawayan ti agdama a kasasaad ta adda dagiti agur-uray iti umno a tiempo tapno maipatungpalda ti panggepda a mangrabsut iti wayawaya.