Panagannad iti ginggined

NAGAMAK dagiti Pilipino kadagiti nagsasaruno a napigsa a ginggined iti nagduduma a paset ti pagilian. Iti las-ud ti tallo nga aldaw, nagsasaruno a nagginggined sadiay Zambales ken Pampanga iti Luzon idi Abril 22, 2019; sadiay Eastern Samar iti Visayas idi Abril 23, 2019, ken sadiay Davao Oriental ken Davao Occidental iti Mindanao idi Abril 24, 2019.

Immuna ti Magnitude 6.1 a ginggined a nangdayyeg kadagiti paset ti Central Luzon a ti epicenter wenno sentrona ket ti ili a Castillejos, Zambales.

Napakaruan iti ginggined ti probinsia ti Pampanga, agarup 75 a kilometro ti distansiana iti earthquake epicenter. Agdagup iti 18 dagiti natay kaaduanna iti narba nga uppat a kadsaaran a Chuzon supermarket. Nadadael met ti paset ti Clark International Airport a gapu ti pannakaiserra ti operasionna iti sumagmamano nga aldaw. Adu pay dagiti dadduma a pasdek ken simbaan a nadadael gapu iti dayta a ginggined

Segun ken ni Philippine Institute of Volcanology and Seismology chief Renato Solidum Jr., ti kinaruka ti timmangken a lahar iti Pampanga ti nakaro a nakaepekto iti ginggined iti Pampanga. Idi 1991 ket bimtak ti bulkan a Mount Pinatubo a nagipugso iti adu a lahar a naummong kadagiti ili ti Pampanga a nangapektar ti pannakadayyeg ti probinsia kabayatan ti ginggined.

Sadiay Visayas, ti sentro ti ginggined a Magnitude 6.5 ket idiay San Julian, Eastern Samar. Napasamak daytoy iti malem iti kauneg a 63 kilometro. Narikna ti ginggined iti nagduduma a lugar iti Visayas, Caraga, ken Bicol Region. Naipadamag nga adda lima a nakaro a nadangran, ken adda dagiti pasdek a narba ken nadadael. 

Sadiay met Mindanao, napasamak ti nagsaruno a ginggined sumagmamano laeng a minuto ti baetda. Ti umuna a ginggined ket addaan iti Magnitude 4.5 ket narikna iti 374 a kilometro iti Abagatan a Laud ti Sarangani, Davao Occidental idi agarup alas-11:28 iti bigat. Aguneg ti ginggined iti 270 kilometro.  Kalpasan iti 15 a minuto, sabali pay a napigpigsa a ginggined ti napasamak a Magnitude 4.7 iti 63 a kilometro iti Amianan a Daya ti Baganga, Davao Oriental.  Aguneg ti ginggined iti 11 a metro ken narikna ti Intensity 1 iti Bislig City, Surigao Del Sur. 

Gapu kadagiti nagsasaruno a napasamak a ginggined iti Pilipinas kabayatan iti tallo nga aldaw, saan a malapdan ti agamak dagiti umili nangruna dagiti agindeg kadagiti batog ken asideg dagiti fault line.       

Maysa kadagiti kangrunaan a pagam-amkan ket ti pannakapasamak ti maaw-awagan iti “Big One” wenno panagkuti ti Marikina Valley Fault System wenno West and East Valley Fault Line iti Metro Manila, Bulacan, Rizal, Cavite, ken Laguna a mabalin a mangapektar pay kadagiti karrubada a probinsia. 

Agatiddog ti Valley Fault Line iti 146 kilometro. Sakupenna dagiti ili ken siudad ti Doña Remedios Trinidad, San Jose del Monte iti Bulacan; Marikina, Quezon City, Pasig, Makati, Taguig, Muntinlupa iti Metro Manila; Gen. Mariano Alvarez, Carmona, Silang, San Pedro, Biñan, Sta. Rosa, Cabuyao ken  Calamba iti Laguna. Sakupen met ti East Valley Fault Line ti ili ti Rodriguez ken San Mateo iti Rizal.

Mapagbutbutngan a no agkuti ti Valley Fault Line ket pataudenna ti napigsa a ginggined ket maapektaran dagiti kabangibangna a lugar gapu ta ginasuten a tawen ti napalabas manipud idi naudi a panaggarawna. Mapagam-amkan ti patauden a didigra ti “Big One” a mabalin a pakaibuisan dagiti rinibu a biag ken pannakadangran dagiti adu a tattao. Mapagbutbutngan ti pataudenna a didigra a pannakarebba dagiti adu a pasdek, rangtay ken dadduma pay nga imprastraktura.       

Mapattapatta a no aggaraw ti Valley Fault Line ket pataudenna ti ginggined a Magnitude 6 – 7 sadiay Central ken Southern Luzon, agingga iti Magnitude 7.6 iti Metro Manila, ken dagiti aglawlawna a probinsia. Mapagam-amkan a dumanon iti 35,000 dagiti posible a matay, ken agarup 120,000 wenno ad-adu pay dagiti madangran, ken nasurok a tallo a million dagiti maipan wenno ma-evacuate kadagiti natalged a lugar.

Dayta ti gapu a nabayagen a sagsaganaan ti gobierno ti idadateng ti Big One, babaen ti panagtitimpuyog ti National Disaster Risk Reduction Management Council ken dagiti attached agencies. Mairaman ti panagsagsagana ket dagiti maisaysayangkat nga earthquake drill iti Metro Manila ken kabangibangna a probinsia.

Saan laeng a sadiay Metro Manila ti nainget nga agsagsagana kadagiti mapasmak a ginggined, ngem sapasap a pagilian gapu ti panagsaknap dagiti fault line a no agkutida ket agpataud iti ginggined a mabalin a no napigsa ket agparnuay pay ti tsunami wenno aluyo iti igid ti baybay a manglapunos kadagiti nababa a lugar.

Napasnek dagiti naglabas a naisayangkat nga earthquake drill iti Northern Luzon pakairamanan iti Ilocos Sur gapu iti kaadda dagiti fault line iti West Philippine Sea iti Laud a kabaybayan ken Pacific Ocean iti Daya a taaw.

Kadawyanen dagiti ginggined ken dadduma pay a natural a didigra a mapaspasamak iti Pilipinas gapu ta naisaad ti pagilian iti “seismically active” a Pacific “Ring of Fire,” kasla sapatos ti kabalio ti sukogna nga ayan ti ragup dagiti bulkan ken fault line iti asideg ti Pacific Ocean.

Iti sango dagiti nainget a panagsagsagana dagiti Pilipino kadagiti dumteng a ginggined ken dadduma pay a natural a didigra, saanda koma a liplipatan ti kabilegan ken kangrunaan a pagkamangan ken pagpatulongan – ni Apo Dios a mangisalakan iti amin a peggad ken trahedia.