Footer

EDITORIAL: Panagannad iti Uram

MARAMBAKAN iti Pilipinas tunggal Marso iti tinawen kas Fire Prevention Month babaen ti bileg ti Presidential Proclamation No. 115 – A nga inyetnag daydi Presidente Ferdinand Marcos gapu kadagiti adu a mapaspasamak nga uram ita panagrugi ti kalgaw ken kabara ti tiempo a makaapektar iti itataud daytoy a didigra a gapu ti pannakaibuisen iti adu a biag ken pannakapuor dagiti napateg a sanikua.

Ita a tawen, marambakan ti Fire Prevention Month iti tema a “Ligtas na Pilipinas ang ating hangad, pag-iingat sa sunog ay sa sarili ipatupad” a mangipaganetget a tunggal umili ket addaan iti akem ken responsibilidad a mangsaluad ken manglapped ti pannakapasamak ti uram.

Naikkan ti Bureau of Fire Protection iti salinong ti Department of Interior and Local Government kas ahensia a manglapped ken mangdepdep kadagiti makadidigra nga uram; agisayangkat kadagiti makaigapu; mangipakat kadagiti paglintegan, ken mangisayangkat kadagiti emergency medical and rescue services. Natudingan pay ti BFP a mangisayangkat kadagiti programa ken aktibidad a mangipalagip wenno mangipakaammo kadagiti tattao ti panagannad ken panangsaluad iti uram.

Iti laksid ti tinawen a pannakarambak ti Fire Prevention Month, nakasagana kadi ti BFP a mangibaklay ti akem ti ahensia no tumaud dagiti nakaro nga uram nangruna kadagiti dadakkel a siudad nga ayan dagiti adu a natatayag a pasdek. Adda kadin naan-anay a panagsanay ken firetrucks ken alikamen dagiti bombero tapno epektibo ti panagrespondeda kadagiti uram? Maipakpakat kadi a nasayaat dagiti linteg ken pagannurotan tapno malapdan ti itataud ti uram?

Amin a naindaklan nga uram a nangkettel iti adu a biag ken nagpadapo kadagiti napateg a sanikua ket nangrudi iti rissik wenno bassit nga apuy a saan a nasigudan a nadepdep. Mabalin a timmaud ti uram gapu iti aksidente wenno saan a naigagara, ken adda met dagiti nairanta wenno Arson a maysa a krimen.

Maibasar kadagiti imbestigasion ti BFP kadagiti napaspasamak a naindaklan nga uram iti nagduduma a paset ti Pilipinas, kadawyanen a gapu daytoy nga insidente ket pinataud ti saan nga umno a panagaramat iti linia ti elektrisidad. Adda dagiti overloaded a linia ti elektrisidad wenno nabaybay-an a nakasaksak ken bimtak a dekoriente nga alikamen, ken dagiti panagaramat dagiti nasindian a kandela ken de-gas a pagsilawan.

Masansan a gapu ti uram ket ti panagaramat dagiti saan a nasayaat ti kalidadna nga alikamen a dekoriente nangruna dagiti saan a dimmalan iti product-standard kas kadagiti Christmas lights iti panawen ti Paskua. Adun dagiti napaspasamak nga uram iti tiempo ti Paskua ken sakbay ti Baro a Tawen gapu kadagiti irresponsible a panagaramat iti paputok ken fireworks. Mairaman pay a gapu dagiti uram ket ti pannakabaybay-a dagiti ubbing nga agay-ayam iti posporo ken apuy.

Iti laksid ti agtultuloy a kampania ti BFP tapno malapdan ti itataud ti uram, adu latta dagiti mapaspasamak a kastoy nga insidente a ti gapuna ket pinataud ti koriente a mabalin a naliklikan koma no dagiti amin a tattao ken maseknan nga ahensia ti gobierno ket aramidenda dagiti akemda.

Nagraira latta ti pannakailako dagiti sub-standard a dekoriente nga alikamen ken material para iti koneksion ti elektrisidad. Ngem ania ti ar-aramiden ti BFP, Department of Trade and Industry ken dagiti law enforcement agencies kas ti Philippine National Police wenno National Bureau of Investigation tapno matiliw dagiti agparpartuat ken aglaklako kadagitoy a sub-standard wenno peke a produkto? Agurayda pay ti pormal a reklamo sada agtignay uray pay agdadatan ti pannakailakoda kadagiti pagtagilakuan? Apay nga adda latta dagiti baro a balay, pasdek ken establisimiento a makapasa kadagiti Building Safety Code nga agdalan iti inspeksion ti BFP ken dagiti pannakabagi dagiti akinsakup a lokal a gobierno?

Rebbengna a maipabaklay koma kadagiti agserserbi iti BFP, DTI, PNP, NBI ken dagiti lokal a gobierno iti naan-anay nga akem ken bileg a mangtiliw ken mangkompiskar kadagiti peke ken sub-stardard a produkto nga agaramat iti koriente tapno saandan a mailako iti publiko. Ngem ania ti ar-aramiden dagitoy nga ahensia mainaig kadagitoy a produkto?

Agtultuloy ti panaggatang dagiti kustomer gapu ta naallilawda a ti produkto a ginatangda ken nasayaat ti kalidadna wenno gapu iti kalaka ti presioda. Saanda a maamiris a dakkel a sugal ken peggad ti ar-aramidenda a mabalin a mangipusta ti biag ken dagiti sanikua a nagrigatanda.

Lagipen koma dagiti Pilipino a ti karungsotan nga uram a napasamak iti pagilian ken maysa iti intero a lubong ket ti Ozone Disco tragedy sadiay Quezon City idi Marso 18, 1996. Naibuis iti dayta nga uram dagiti 162 a biag dagiti agtutubo a kaaduanna ket estudiante ken agturpos koma iti dayta a panagserra ti klase. Napusek ti club kadagiti agarup 300 a kustomer nga agraragsak uray agingga laeng koma iti 100 ti kapasidadna. Ginundawayan dagiti agtutubo ti promo ti club a 50% a diskuento ken P100 a drink-all-you-can iti serbesa.

Maibasar iti imbestigasion ti BFP ken Senado, nagtaud ti rissik ti apuy iti DJ booth gapu iti mapapati a faulty electrical wiring idi sakbay ti tengnga ti rabii. Impagarup dagiti kustomer a ti rissik iti booth ket special effect sparks ngem gimmil-ayab ti apuy a nadaras a nagwaras iti uneg ti club. Nagiinnuna a nagtaray dagiti nag-panic a kustomer iti main door, ngem saanda a naluktan babaen ti panangiduronda ta nadisenio ti rikep a maguyod laeng nga agpauneg.

Adu a leksion ti maadaw iti trahedia iti Ozone Disco a nalapdan koma ti pannakaibuis dagiti adu a biag gapu iti kasasaad ken disenio ti club – ti panagawat iti kustomer iti ad-adu ngem ti kapasidad ti club; ti saan nga umno a disenio dagiti rikep ti ridaw a rebbengna koma a mabalin nga iduron wenno guyoden; ken kinakurang dagiti warning signs ken fire exits. Kangrunaan nga adal iti dayta a trahedia ket ti pannakalabsing ti Building Safety Code a no laeng koma dagiti maseknan nga ahensia ti gobierno ket impatungpalda ti linteg ket saan koma a nagtinnag iti nakaro a didigra dayta nga uram. Ngem gapu iti panagbaybay-a iti trabaho, panagawat iti pasuksok, kunniber ken kurapsion dagiti agserserbi iti gobierno ket napasamak ti trahedia.

Maimula koma iti panunot dagiti tattao ti panagannad a kanayon iti uram ta pangta daytoy iti biag ti tao. Pudno a nasaysayaat pay ti matakawan ngem ti mauraman ta uray nisnis ket mapuoran.